Мамедова Шаҳло Душамбоевнанин
фалсафа доктори (PhD) ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтиссослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Рус тили ўқитиш жараёнида талабаларнинг маданий-эстетик компетентлигини ривожлантириш методикасини такомиллаштириш”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2.PhD/Ped10124.
Илмий тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети.
Илмий раҳбар: Ходжаниязов Сардор Умарович педагогика фанлари доктори, профессор.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Алфраганус университети, PhD.03/25.08.2025.Ped.193.02.
Расмий оппонентлар: педагогика фанлари доктори (DSc) профессор, Абдиназар Тошбоевич Нурмонов ҳамда филология фанлари доктори (DSc) профессор, Гузал Хотамовна Умурова
Етакчи ташкилот: Қорақалпоғистон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади педагогик олий таълим муассасаси талабаларининг маданий-эстетик компетентлигини рус тили воситасида такомиллаштириш моделини назарий асослаш ва тажриба-синовдан ўтказиш..
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Аниқлаштирилди ва назарий жиҳатдан асослаб берилди: «компетенсия», «компетентлик» ва «эстетик компетентлик» каби асосий тушунчаларнинг мазмуни, уларнинг моҳиявий тузилмаси ёритилди ҳамда улар ўртасидаги ўзаро боғлиқликлар аниқлаб берилди. Эстетик компетентлик илк бор бўлажак педагог шахсининг когнитив, эмоционал-қадриятли, фаолият-амалий ва рефлексив компонентларни бирлаштирувчи интегратив сифати сифатида талқин қилинди;
Маданий-эстетик компетентликни шакллантиришнинг тарихий-педагогик ва фалсафий шарт-шароитлари аниқланиб, илмий жиҳатдан шарҳлаб берилди. Унда классик эстетик консепсиялар, гуманистик педагогика ғоялари ва културологик ёндашувнинг асосий тамойиллари ўз аксини топган. Методологик асослар мажмуи (аксиологик, културологик, шахсга йўналтирилган ва компетенсиявий ёндашувлар), шунингдек, уларнинг педагогик олий таълим жараёнида қўлланиш принциплари белгиланди;
Талабаларнинг маданий-эстетик компетентлигини такомиллаштиришга доир тузилма-мазмуний модел ишлаб чиқилди. Ушбу модел мақсадли, мазмуний, жараён-технологик ҳамда натижавий-баҳолаш компонентларини ўз ичига олади. Културал-эстетик компетентликнинг шаклланганлик даражасини аниқлаш мезонлари, кўрсаткичлари ва даражалари илмий асослаб берилди, бу эса мазкур ҳодисани декларатив тасвирдан унинг амалий операционаллаштирилишига ўтишга имкон берди;
Ишлаб чиқилган моделнинг самарадорлиги тажриба-синов йўли билан тасдиқланди. Педагогик олий таълим муассасалари талабалари културал-эстетик компетентлигининг сезиларли даражада ошишига эришилди. Эстетик ва маданий йўналишдаги фанлар мазмунини янгилаш, лойиҳавий, интерфаол ва арт-педагогик технологияларни қўллаш, шунингдек, ижодий муҳит билан бойитилган таълимий макон яратишни назарда тутувчи амалий тавсиялар мажмуи ишлаб чиқилди ва таълим жараёнига жорий этилди.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Рус тили ўқитиш жараёнида талабаларнинг маданий-эстетик компетентлигини ривожлантириш методикасини такомиллаштириш мавзусида амалга оширилган тадқиқоти иши бўйича олинган натижалар асосида:
эстетик компетентлик илк бор бўлажак педагог шахсининг когнитив, эмоционал-қадриятли, фаолият-амалий ва рефлексив компонентларни бирлаштирувчи интегратив сифат сифатида талқин қилиниши Ўзбекитон Миллий университетида бажарилган ПЗ-20170913120-рақамли “Олий таълим тизимида рақобатдош кадрлар тайёрлашнинг ижтимоий-психологик механизмлари” мавзусидаги амалий лойиҳада белгиланган вазифаларни бажаришда фойдаланилган. Натижада, рус тилини ўқитиш жараёнида талабаларнинг маданий ва эстетик компетенсиясини ривожлантириш методологиясини такомиллаштириш – талабаларда тилни нафақат грамматик жиҳатдан, балки маданий, эстетик ва коммуникатив мазмунда идрок этиш кўникмаларини шакллантиришга хизмат қилган.
маданий-эстетик компетентликни шакллантиришнинг тарихий-педагогик ва фалсафий шарт-шароитлари аниқланиб, илмий жиҳатдан шарҳланганлиги ва унда классик эстетик консепсиялар, гуманистик педагогика ғоялари ва маданий ёндашувнинг асосий тамойиллари 2023-2024-йилларда Хоразм вилояти телерадиоканалининг “Ассалом Хоразм” кўрсатувларида очиб берилди. Натижада, аҳолининг эстетик маданиятга оид тасаввурлари кенгайди, талабаларнинг маданий-эстетик жараёнларга қизиқиши ошди ва мазкур йўналишдаги педагогик инновацияларга ижтимоий эътибор кучайди.
талабаларнинг маданий-эстетик компетентлигини такомиллаштиришга доир тузилма-мазмуний модел ишлаб чиқишга доир тавсиялар Ўзбекистон Республикаси Инновацион ривожланиш вазирлиги томонидан молиялаштирилган ИЛ–402104155–рақамли амалий лойиҳа доирасида амалиётга тадбиқ этилди. Мазкур лойиҳа 2021–2022-йилларга мўлжалланган бўлиб, “Ҳафт шуаро” мажмуасини ўрганиш орқали ХИХ аср Хоразм воҳасининг миллий–маънавий меросини тадқиқ қилиш ва унинг ўзбек, рус ҳамда инглиз тилларидаги электрон иловасини яратишда фойдаланилган (Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университетининг 2025-йил 29-октябр 02-192/3 сонли маълумотномаси). Натижада, талабаларнинг маданий-эстетик қарашлари, рус тилида бадиий матнларни англаш кўникмалари, маданиятлараро мулоқот компетентлигида сезиларли ўсиш кузатилди.
эстетик ва маданий йўналишдаги фанлар мазмунини янгилаш, лойиҳавий, интерфаол ва арт-педагогик технологияларни қўллаш, шунингдек, ижодий муҳит билан бойитилган таълимий макон яратишни назарда тутувчи амалий тавсиялар мажмуи ишлаб чиқишга доир тавсиялар Ўзбекистон Республикаси Инновацион ривожланиш вазирлиги томонидан молиялаштирилган ИЛ–402104155–рақамли амалий лойиҳа доирасида амалиётга тадбиқ этилди. Мазкур лойиҳа 2021–2022-йилларга мўлжалланган бўлиб, “Ҳафт шуаро” мажмуасини ўрганиш орқали ХИХ аср Хоразм воҳасининг миллий–маънавий меросини тадқиқ қилиш ва унинг ўзбек, рус ҳамда инглиз тилларидаги электрон иловасини яратишда фойдаланилган (Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университетининг 2025-йил 29-октябр 02-192/3 сонли маълумотномаси). Натижада, талабаларнинг маданий-эстетик қарашлари, рус тилидаги бадиий матнларни англаш кўникмалари ва маданиятлараро мулоқот компетентлигида сезиларли ўсиш кузатилди.
