Илхамова Бибинур Пўлатжон қизининг
фалсафа доктори (PhD) ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтиссослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Акмеологик ёндашув асосида талабаларнинг тадқиқотчилик компетенсиясини ривожлантириш методикасини такомиллаштириш (Болалар фолклори фани мисолида)”, 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Ped10043.
Илмий тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети.
Илмий раҳбар: Ходжаниязов Сардор Умарович педагогика фанлари доктори, профессор.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Алфраганус университети, PhD.03/25.08.2025.Ped.193.02.
Расмий оппонентлар: педагогика фанлари доктори, профессор Матчонов Сафо Муродович; филология фанлари доктори, профессор Соатова Нодира Исомиддиновна.
Етакчи ташкилот: Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади акмеологик ёндашув асосида талабаларнинг тадқиқотчилик компетенсиясини болалар фолклори фани мисолида ривожлантириш методикасини такомиллаштиришга доир ўқув жараёни механизмларини лойиҳалаш ва самарадорлигини тажриба-синовда эмпирик текширишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
талабаларнинг тадқиқотчилик компетенсиясини ривожлантиришга оид педагогик-психологик имкониятлар акмеологик моделнинг мақсад, жараён, натижа, мотивация, ўзини ўзи бошқариш, баҳолаш каби ички ва ташқи омилларининг реал ўқув муҳитидаги ўрнини белгилаш орқали аниқлаштирилган;
акмеологик ёндашув асосида талабаларнинг тадқиқотчилик компетенсиясини ривожлантириш механизми шахсийлаштириш, ҳамкорлик, ўз-ўзини ривожлантириш, рефлекция, мустақил фаолият юритиш тамойилларини трансформатив ўрганиш жараёнига мувофиқлаштириш орқали такомиллаштирилган;
талабаларнинг тадқиқотчилик компетенсиясини ривожлантиришда акмеологик ёндашувга асосланган методик таъминот изланиш (сеарчинг скиллс), таҳлил қилиш (аналйтиcал скиллс), далил келтириш (аргументативе скиллс), мустақил хулоса чиқариш (cонcлусиве скиллс) кўникмларини ривожлантиришга йўналтирувчи библиография тузиш, илмий эссе, презентация, портфолио, мақола, дала экспедицияси, эссе, кундалик, феедбаcк сессия, танқидий ҳисобот каби ўқув топшириқларини интенсив қўллаш орқали такомиллаштирилган;
акмеологик ёндашув асосида талабаларнинг тадқиқотчилик компетенсиясини ривожлантириш технологияси реал муаммоларни ҳал қилиш, ҳаётий вазият билан боғлаш, фаолиятни баҳолаш, индивидуал йўналтиришга таъсир кўрсатувчи муаммоли лойиҳа, портфел, контекстли ўқитиш, кейс-стади, рефлексив таълим, менторлик, дизайн фикрлаш методларини фаол киритиш орқали такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Акмеологик ёндашув асосида талабаларнинг тадқиқотчилик компетенсиясини ривожлантириш методикасини такомиллаштириш бўйича амалга оширилган тадқиқот натижалар асосида:
талабаларнинг тадқиқотчилик компетенсиясини ривожлантиришга оид педагогик-психологик имкониятлар акмеологик моделнинг мақсад, жараён, натижа, мотивация, ўзини ўзи бошқариш, баҳолаш каби ички ва ташқи омилларининг реал ўқув муҳитидаги ўрнини белгилашга доир таклиф ва тавсиялар “Нейропедагогика” дарслиги мазмунига сингдирилган (Ўзбекистин Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 21-августдаги 316-буйруғи). Натижада, олий таълим муассасаларида таълим сифатини ошириш, талабаларнинг илмий-тадқиқотга қизиқишини кучайтириш ҳамда илмий фаолиятга тайёргарлик даражасини юксалтириш имкониятлари ортган;
акмеологик ёндашув асосида талабаларнинг тадқиқотчилик компетенсиясини ривожлантириш механизми шахсийлаштириш, ҳамкорлик, ўз-ўзини ривожлантириш, рефлекция, мустақил фаолият юритиш тамойилларини трансформатив ўрганиш жараёнига мувофиқлаштириш орқали такомиллаштиришга доир хулосалардан “Ўзбекистон 1” телеканалининг “Ихтирочи ёшлар” номли илмий-маърифий кўрсатувни тайёрлашда фойдаланилган (“Ўзбекистон 24” ижодий бирлашмаси” давлат муассасасининг 2025-йил 23-октябрдаги 05-09-1664-маълумотномаси). Натижада, мазкур телекўрсатувнинг эфирга узатилиши тадқиқот натижаларини оммалаштириш, уларнинг республика миқёсида тарқалиши ва амалиётчи ўқитувчиларга етиб боришида муҳим аҳамият касб этган;
талабаларнинг тадқиқотчилик компетенсиясини ривожлантиришда акмеологик ёндашувга асосланган методик таъминот изланиш (сеарчинг скиллс), таҳлил қилиш (аналйтиcал скиллс), далил келтириш (аргументативе скиллс), мустақил хулоса чиқариш (cонcлусиве скиллс) кўникмларини ривожлантиришга йўналтирувчи библиография тузиш, илмий эссе, презентация, портфолио, мақола, дала экспедицияси, эссе, кундалик, феедбаcк сессия, танқидий ҳисобот каби ўқув топшириқларини интенсив қўллашга оид илмий-назарий қарашлар ва методик тавсиялардан Ўзбекистон Республикаси Инновацион ривожланиш вазирлиги томонидан молиялаштирилган ИЛ–402104155-рақамли амалий лойиҳасини бажаришда фойдаланилган (Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университетининг 2025-йил 29-октябрдаги 02-192/1-маълумотномаси). Натижада, лойиҳа иштирокчиларининг илмий изланиш фаолияти самарадорлиги ортиши, тадқиқот материалларини тизимлаштириш, манбашунослик таҳлилини амалга ошириш, электрон платформа учун илмий контент яратиш жараёни сифат жиҳатдан яхшиланган;
акмеологик ёндашув асосида талабаларнинг тадқиқотчилик компетенсиясини ривожлантириш технологияси реал муаммоларни ҳал қилиш, ҳаётий вазият билан боғлаш, фаолиятни баҳолаш, индивидуал йўналтиришга таъсир кўрсатувчи муаммоли лойиҳа, портфел, контекстли ўқитиш, кейс-стади, рефлексив таълим, менторлик, дизайн фикрлаш методларини фаол киритиш орқали такомиллаштиришга доир хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Инновацион ривожланиш вазирлиги томонидан молиялаштирилган ИЛ–402104155-рақамли амалий лойиҳа доирасидаги “Ҳафт шуаро” мажмуасини ўрганиш орқали ХИХ аср Хоразм воҳасининг миллий-маънавий меросини тадқиқ қилиш ва унинг ўзбек, рус ҳамда инглиз тилларидаги электрон иловасини яратишда фойдаланилган (Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университетининг 2025-йил 29-октябрдаги 02-192/1- маълумотномаси). Натижада, талабаларнинг тадқиқот ишларини олиб боришга бўлган мотивацияси, ташаббускорлиги ва ўз имкониятларини таҳлил қилиш қобилиятини ривожлантиришга қулай шарт-шароит яратилган.