Karimov Marat Maxmarajabovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiya himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beradigan fan tarmog‘i): Ko‘p qatlamli bir jinsli bo‘lmagan g‘ovak muhitlarda er osti suvlarining filtratsiya jarayonini modellashtirish, 05.01.07 - Matematik modellashtirish. Sonli usullar va dasturlar majmui (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.3.PhD/T5639.
Ilmiy rahbar: Yaxshiboev Maxmadiyor Umirovich, fizika-matematika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni rivojlantirish ilmiy-tadqiqot instituti.
Ilmiy kengash faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, Ilmiy kengash raqami: Raqamli texnologiyalar va sunʼiy intellektni rivojlantirish ilmiy-tadqiqot instituti, DSc.13/30.12.2021.T.142.01.
Rasmiy opponentlar: Eshmatov Baxtiyor Xasanovich - fizika-matematika fanlari doktori, professor; Daliev Sherzod Karshievich - texnika fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.
Yetakchi tashkilot: Qarshi davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi bir jinsli bo‘lmagan ko‘p qatlamli g‘ovak muhitlarda er osti suvlari filtratsiyasi jarayoni uchun matematik modellarni ishlab chiqish va takomillashtirish hamda sonli hisoblash algoritmlari va dasturiy majmuani ishlab chiqish.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
infiltratsiya va bug‘lanish jarayonlarining mavsumiy o‘zgarishini tavsiflovchi funksional bog‘liqliklarni hisobga olgan holda nochiziqli chegaraviy shartlar asosida er osti suvlari sathi o‘zgarishi jarayonining matematik modellari takomillashtirilgan;
bir jinsli bo‘lmagan g‘ovak muhitlarda er osti suvlari sathi o‘zgarishi masalalarini echish uchun absolut turg‘un oshkormas sxemaga asoslangan sonli hisoblash algoritmlari ishlab chiqilgan;
ko‘p qatlamli bir jinsli bo‘lmagan g‘ovak muhitlarda suv olish quduqlari, infiltratsiya, bug‘lanish kabi omillar ta’sirini va qatlamlararo o‘zaro ta’sirni hisobga olgan holda er osti suvlari filtratsiya jarayonining matematik modeli ishlab chiqilgan;
ko‘p qatlamli bir jinsli bo‘lmagan g‘ovak muhitlarda er osti suvlari filtratsiya jarayoni matematik modelini sonli echish uchun shartli turg‘un oshkor sxemaga asoslangan sonli hisoblash algoritmi ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: Ko‘p qatlamli bir jinsli bo‘lmagan g‘ovak muhitlarda er osti suvlari filtratsiyasi jarayonlarining matematik modellari, sonli hisoblash algoritmlari va dasturiy majmuasi asosida:
“Samarqand viloyati suv omborlaridan foydalanish” boshqarmasida suv ombori to‘g‘oni hududida geologik muhitning ko‘p qatlamli tuzilishi va qatlamlarning turlicha filtratsiya xususiyatlari murakkab gidrodinamik jarayonlarni miqdoriy baholash va suv yo‘qotishlarini hisoblashni avtomatlashtirish uchun joriy etildi (O‘zbekiston Respublikasi Samarqand viloyati hokimligining 2025-yil 6-noyabrdagi 05-05/611-sonli ma’lumotnomasi asosida) Natijda, “Samarqand viloyati suv omborlaridan foydalanish” boshqarmasida texnik xavfsizlik va iqtisodiy talablardan kelib chiqib, ruxsat etilgan yo‘qotishlar chegarasini aniqlashda hisoblashlarni amalga oshirish uchun tadqiqotchi taklif etgan sonli hisoblash algoritmining hisoblash aniqligini 8 % ga oshirish imkonini bergan.
“Zarafshon irrigatsiya tizmlari” havza boshqarmasida er osti suvlari filtratsiya jarayonini monitoring qilishda suv oluvchi quduqlar soni, quvvati va joylashuvini baholashda hisoblashlarni avtomatlashtirish uchun joriy qilindi (O‘zbekiston Respublikasi Samarqand viloyati hokimligining 2025-yil 6-noyabrdagi 05-05/611-sonli ma’lumotnomasi asosida). Natijda, “Zarafshon irrigatsiya tizmlari” havza boshqarmasida muhandislik hisoblashlarini o‘tkazishga ketadigan vaqt va mehnatni sarfini 6-7 % ga qisqartirish imkonini bergan.
“NINA STROY SERVIS” mas’uliyati cheklangan jamiyatida er osti suvlari harakatlanishi va sathining o‘zgarishini vizuallashtirish uchun joriy etildi (O‘zbekiston Respublikasi Samarqand viloyati hokimligining 2025-yil 6-noyabrdagi 05-05/611-sonli ma’lumotnomasi asosida). Natijda, “NINA STROY SERVIS” mas’uliyati cheklangan jamiyatida er osti suvlarining to‘planishi mumkin bo‘lgan joylarda monitoringni amalga oshirish uchun zarur parametrlar aniqlangan va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.