Худоёрова Меҳрангиз Муродовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Темир йўл транспорти корхоналарида ишлаб чиқариш салоҳиятини ошириш” 08.00.03 – Саноат иқтисодиёти (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Iqt1645
Илмий раҳбар: Исмаилов Акмал Мақсудович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/30.07.2022.I.16.05
Расмий оппонентлар: Карриева Якутхон Каримовна, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Гуламов Абдулазиз Абдуллаевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади темир йўл транспорти корхоналарида ишлаб чиқариш салоҳиятини ошириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
услубий ёндашувга кўра, “темир йўл транспорт корхоналарида ишлаб чиқариш салоҳияти” тушунчасининг иқтисодий мазмуни соҳанинг иқтисодий самарадорлиги ва инновациялар жорий этиш имкониятларини таъминловчи мутахассисларни олий таълим муассасаларида тайёрлаш қобилияти жиҳатидан такомиллаштирилган;
темир йўл транспорти ишлаб чиқариш корхоналарида ишлаб чиқариш салоҳиятини баҳолаш услуби “барқарор ҳолат”, “хавфли ва муаммоли ҳолат”ларнинг меʼёрлаштирилган қийматлари ва вазн коеффициентларини ҳисобга олган ҳолда “инқироз ҳолати” (0,00-0,29), “чекловчи ҳолат” (0,30-0,49), “қониқарли” (0,50-0,79), “яхши” (0,80-1,00) миқдорий чегараларини белгилаш асосида такомиллаштирилган;
давлат темир йўл оператори ва хусусий темир йўл ишлаб чиқариш саноати корхоналари ўртасида маҳаллий ишлаб чиқариш кластерлари доирасида кафолатланган давлат буюртмалари, технологик модернизация ва инновацион лойиҳаларни молиялаштиришнинг интеграцион дастури асосида маҳаллий маҳсулот улушини босқичма-босқич ошириш таклифи ишлаб чиқилган;
“Ўзбекистон темир йўллари” АЖда ишлаб чиқариш ҳажмига таъсир қилувчи асосий омиллар ўртасидаги ўзаро боғлиқликни ифодаловчи эконометрик модел асосида 2030-йилга қадар пессимистик, динамик ва оптимистик ссенарийлар бўйича прогноз кўрсаткичлар ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Темир йўл транспорти корхоналарида ишлаб чиқариш салоҳиятини ошириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
услубий ёндашувга кўра, “темир йўл транспорт корхоналарида ишлаб чиқариш салоҳияти” тушунчасининг иқтисодий мазмуни соҳанинг иқтисодий самарадорлиги ва инновациялар жорий этиш имкониятларини таъминловчи мутахассисларни олий таълим муассасаларида тайёрлаш қобилияти жиҳатидан такомиллаштириш билан боғлиқ назарий ва услубий ишланмалардан олий ўқув юртлари талабалари учун тавсия этилган “Транспорт иқтисодиёти” номли дарсликни тайёрлашда фойдаланилган (Тошкент давлат иқтисодиёт университети ректорининг 2025-йил 03 - мартдаги 97-сонли буйруғи). Ушбу таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида талабаларда олий таълим муассасаларида соҳа салоҳиятини ошириш ҳамда темир йўл транспорти корхоналарида ишлаб чиқаришни яхшилаш жиҳатидан такомиллаштирилган ишлаб чиқариш салоҳиятини ошириш бўйича назарий билимларни кенгайтириш имкони яратилган;
темир йўл транспорти ишлаб чиқариш корхоналарида ишлаб чиқариш салоҳиятини баҳолаш услуби “барқарор ҳолат”, “хавфли ва муаммоли ҳолат”ларнинг меʼёрлаштирилган қийматлари ва вазн коеффициентларини ҳисобга олган ҳолда “инқироз ҳолати” (0,00-0,29), “чекловчи ҳолат” (0,30-0,49), “қониқарли” (0,50-0,79), “яхши” (0,80-1,00) миқдорий чегараларини белгилаш бўйича таклифлар “Ўзбекистон темир йўллари” АЖ фаолиятига жорий этилган (“Ўзбекистон темир йўллари” АЖнинг 2025-йил 2-декабрдаги 03/4760-25-сонли маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида темир йўл транспорти корхоналарининг ишлаб чиқариш салоҳияти интеграл индекси 0.4585-0.4975 оралиғида эканлиги аниқланган;
давлат темир йўл оператори ва хусусий темир йўл ишлаб чиқариш саноати корхоналари ўртасида маҳаллий ишлаб чиқариш кластерлари доирасида кафолатланган давлат буюртмалари, технологик модернизация ва инновацион лойиҳаларни молиялаштиришнинг интеграцион дастури асосида маҳаллий маҳсулот улушини босқичма-босқич ошириш таклифи “Ўзбекистон темир йўллари” АЖ фаолиятига жорий этилган (“Ўзбекистон темир йўллари” АЖнинг 2025-йил
2-декабрдаги 03/4760-25-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши натижасида ишлаб чиқариш салоҳиятидан фойдаланиш даражасини 15-20 фоизга ошириш имконини берган;
“Ўзбекистон темир йўллари” АЖда ишлаб чиқариш ҳажмига таъсир қилувчи асосий омиллар ўртасидаги ўзаро боғлиқликни ифодаловчи эконометрик модел асосида 2030-йилга қадар пессимистик, динамик ва оптимистик ссенарийлар бўйича ишлаб чиқилган прогноз кўрсаткичлари “Ўзбекистон темир йўллари” АЖ фаолиятига жорий этилган (“Ўзбекистон темир йўллари” АЖнинг 2025-йил 2-декабрдаги 03/4760-25-сонли маълумотномаси). Мазкур таклифнинг жорий этилиши натижасида транспорт соҳасининг стратегик тараққиёт йўналишларини, узоқ муддатли истиқболда ишлаб чиқариш ҳажмининг 20-25 фоизга ошириш имконини яратган.