Икрамова Нодира Бурхон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбекистон Республикаси тўқимачилик саноати корхоналарининг рақобатбардошлигини оширишнинг иқтисодий механизмини такомиллаштириш” 08.00.03 – Саноат иқтисодиёти (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Iqt4889.
Илмий раҳбар: Назарова Раъно Рустамовна, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/30.07.2022.I.16.05
Расмий оппонентлар: Муратова Шохиста Нигматуллаевна, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Карабаева Гулнора Шарафитдиновна, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади тўқимачилик корхоналари рақобатбардошлигини оширишнинг иқтисодий механизмини такомиллаштириш бўйича илмий таклифлар ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
корхоналар рақобатбардошлигини миқдорий баҳолаш таъсир этувчи омилларни кириш ресурслари (0,30 ≤ ω_КР ≤ 0,50), ишлаб чиқариш цикли (0,25 ≤ ω_ИЧ ≤ 0,35) ва корхонанинг адаптивлик қобилияти (0,20 ≤ ω_АҚ ≤ 0,30) тоифалари бўйича вазн коеффициентлари оралиқларини ҳисоблаш орқали такомиллаштирилган.
тўқимачилик саноатининг стратегик ривожланиши икки томонлама интеграция, яъни франчайзинг, ауцорсинг ва халқаро брендларни жалб қилиш орқали глобал таъминот занжирлари ҳамда барқарорлик ва рақамли иштирокига эътибор қаратган ҳолда кучли миллий брендини яратишга йўналтириш орқали тайёр маҳсулотларни барқарор экспорт қилиш ва мамлакатнинг ижобий имиджини шакллантириш таклифи асосланган.
тўқимачилик маҳсулотлари ишлаб чиқаришни диверсификациялашда локализация сиёсати ва экспортга йўналтирилган ишлаб чиқариш стратегияси синергиясининг мақбул таъсир даражаси (0,35 ≤ СЛ+Э ≤ 0,52)ни аниқлаш асосида тўқимачилик корхоналари рақобатбардошлигини ошириш таклифи асосланган.
Ўзбекистон Республикаси тўқимачилик саноати корхоналарида ишлаб чиқариш ҳажми, экспорт ва инвестициялар бўйича асосий тенденсияларга таъсир кўрсатувчи омиллар ўртасидаги боғлиқликнинг АРИМА модели асосида 2030-йилгача тўқимачилик саноати корхоналари ривожланишининг прогноз кўрсаткичлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси тўқимачилик корхоналари рақобатбардошлигини ошириш механизмини такомиллаштириш бўйича ишлаб чиқилган илмий таклифлар ва амалий тавсиялар асосида:
корхоналар рақобатбардошлигини миқдорий баҳолаш таъсир этувчи омилларни кириш ресурслари (0,30 ≤ ω_КР ≤ 0,50), ишлаб чиқариш цикли (0,25 ≤ ω_ИЧ ≤ 0,35) ва корхонанинг адаптивлик қобилияти (0,20 ≤ ω_АҚ ≤ 0,30) тоифалари бўйича вазн коеффициентлари оралиқларини ҳисоблаш орқали такомиллаштириш таклифи “Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмаси томонидан амалиётга жорий этилган (“Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмасининг 2025-йил 17-сентябрдаги 02/25-2211-сонли маълумотномаси, “Никко” масъуляти чекланган жамиятининг 2025-йил 18-июндаги №52-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида “Никко” МЧЖда 2025-йилда корхонанинг стратегик режалаштириш самарадорлигини 2024-йилга нисбатан 10 фоизга ошириш имкони яратилган;
тўқимачилик саноатининг стратегик ривожланиши икки томонлама интеграция, яъни франчайзинг, ауцорсинг ва халқаро брендларни жалб қилиш орқали глобал таъминот занжирлари ҳамда барқарорлик ва рақамли иштирокига эътибор қаратган ҳолда кучли миллий брендини яратишга йўналтириш орқали тайёр маҳсулотларни барқарор экспорт қилиш ва мамлакатнинг ижобий имиджини шакллантириш таклифи “Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмаси томонидан амалиётга жорий этилган (“Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмасининг 2025-йил 17-сентябрдаги 02/25-2211-сон маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида 2025-йилда энергия сарфини 2024-йилга нисбатан 10-12 фоизга, ишлаб чиқариш харажатларини эса 6-8 фоизга камайтириш орқали моделнинг беқарор ташқи талаб шароитида самарадорлигини намоён этиш имкони яратилган;
тўқимачилик маҳсулотлари ишлаб чиқаришни диверсификациялашда маҳаллийлаштириш сиёсати ва экспортга йўналтирилган ишлаб чиқариш стратегияси синергиясининг мақбул таъсир даражаси (0,35 ≤ СЛ+Э ≤ 0,52)ни аниқлаш асосида тўқимачилик корхоналари рақобатбардошлигини ошириш таклифи “Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмаси томонидан амалиётга жорий этилган (“Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмасининг 2025-йил 17-сентябрдаги 02/25-2211-сон маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида корхона мақсади маҳаллийлаштириш, яъни импортга боғлиқликни камайтириш, маҳаллий ишлаб чиқариш қувватларини ривожлантириш, иш ўринларини яратиш ва харажатларни камайтириш имкони кенгайган;
Ўзбекистон Республикаси тўқимачилик саноати корхоналарида ишлаб чиқариш ҳажми, экспорт ва инвестициялар бўйича асосий тенденсияларга таъсир кўрсатувчи омиллар ўртасидаги боғлиқликнинг АРИМА модели асосида 2030-йилга қадар ишлаб чиқилган тўқимачилик саноати корхоналари ривожланишининг прогноз кўрсаткичлари Ўзбекистон тўқимачилик саноатининг 2030-йилгача бўлган иқтисодий ҳолатининг прогноз кўрсаткичлари “Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмаси томонидан амалиётда фойдаланилган (“Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмасининг 2025-йил 17-сентябрдаги 02/25-2211-сон маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида корхоналар ва давлат тузилмалари томонидан рақобатбардошликни ошириш стратегиясини ишлаб чиқиш, ишлаб чиқариш қувватларини оптималлаштириш ва ўзгарувчан ташқи талаб шароитида хавфларни минималлаштириш имкони яратилган.