Муртазаев Исабек Базарбаевичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи номи): “Зарафшон минтақаси ҳудудлари ўртасида иқтисодий мутаносибликни таъминлаш йўналишлари”, 08.00.12 – “Минтақавий иқтисодиёт” (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.1.DSc/Iqt666.
Илмий раҳбар: Мамбетжанов Кахрамон Курбандурдиевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/30.12.2019.I.01.11.
Расмий оппонентлар: Рўзметов Бахтияр, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Валиев Бобур Батирович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Явмутов Дилшод Шоимардонкулович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ҳудудлар иқтисодий ривожланиши ўртасидаги мутаносибликни таъминлаш механизмини такомиллаштиришга қаратилган илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
минтақа ҳудудларида ишлаб чиқариш омиллари тақсимотини оптималлаштиришга Самарқанд вилоятининг Нуробод, Навоий вилоятининг Нурота ва Бухоро вилоятининг Ғиждувон туманларида фаолият юритаётган йирик ва ўрта тадбиркорлик субъектлари томонидан шамол, микро ва кичик гидро электр станцияларини қуришни давлатнинг монетар воситалари ёрдамида рағбағлантириш орқали эришиш таклифи асосланган;
минтақада тоғ-кон ва қурилиш материаллари ишлаб чиқариш саноати ўртасидаги мутаносибликни таъминлашга Навоий вилоятининг Учқудуқ, Кармана ва Нурота туманларида фойдаланишга жалб этилмаган конларни ишга тушириш ҳамда у ерда яратилган хом ашёни Самарқанд вилоятининг географик жойлашуви ва ишчи кучи ресурсларидан келиб чиққан ҳолда Каттақурғон, Нарпай, Пахтачи туманларида тайёр қурилиш материаллари сифатида қайта ишлаш саноатини ташкил этиш орқали эришишнинг мақсадга мувофиқлиги асосланган;
Зарафшон минтақаси ҳудудларида саноат ишлаб чиқариш ва аграр сектор ўртасидаги мутаносибликни таъминлашга Навоий вилоятининг Нурота, Навбаҳор, Хатирчи ва Қизилтепа туманларини боғдорчилик ва узумчиликка ихтисослаштириб, уларда етиштирилган маҳсулотларни Самарқанд вилоятининг Жомбой ва Оқдарё туманларида мева-сабзавотчилик кластерларини ташкил этиш асосида қайта ишлаш орқали эришиш таклифи асосланган;
Минтақа ҳудудларида хизмат кўрсатиш соҳаларини мутаносиб ривожлантиришга Навоий вилоятининг Томди ва Учқудуқ туманларида “Сафари”, Мурунтов кони ҳудудида саноат туризми ҳамда Нурота туманидаги Чашма, Челак туманидаги Имом Бухорий, Бухоро шаҳри атрофидаги “Этти пир” зиёратгоҳларини бир ҳалқага жамлаш асосида зиёрат туризмини ташкил этиш орқали эришиш таклифи асосланган;
минтақада саноат, қишлоқ хўжалиги ва хизмат кўрсатиш тармоқлари динамикасига таъсир қилувчи омиллар ўртасидаги корреляцион-регрессион боғлиқликнинг эконометрик моделини ишлаб чиқиш асосида мазкур тарқмоқларни ривожлантиришнинг 2029-йилгача бўлган кўп вариантли прогноз кўрсаткичлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Зарафшон минтақаси ҳудудлари ўртасида иқтисодий мутаносибликни таъминлаш йўналишлари бўйича таклифлар асосида:
Самарқанд вилоятининг Нуробод, Навоий вилоятининг Нурота ва Бухоро вилоятининг Ғиждувон туманларида тадбиркорлик субектлари томонидан шамол, кичик гидро электр станцияларини қуришни рағбағлантириш орқали минтақа ҳудудларида саноат ишлаб чиқаришини мутаносиб ривожлантириш таклифидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024-йил 22-июлдаги ПҚ-276-сон “Навоий вилоятининг Нурота туманида қуввати 300 МВт бўлган шамол электр станциясини қуриш инвестиция лойиҳасини амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”, 2024-йил 05-мартдаги ПҚ-116-сон “Бухоро вилоятининг Ғиждувон туманида қуввати 300 МВт бўлган шамол электр станциясини ҳамда ҳаво электр узатиш тармоғини қуриш инвестиция лойиҳасини амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида” ҳамда 2024-йил 05-ноябрдаги ПҚ-383-сон “Навоий вилоятида микро ва кичик гидроелектр станцияларини қуришга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Қарорларининг тегишли бандларини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025-йил 7-ноябрдаги 04/48-2-24489-сон маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий қилиниши натижасида минтақа саноат ишлаб чиқаришини мутаносиб ривожлантиришга эришилади;
минтақада тоғ-кон ва қурилиш материаллари ишлаб чиқариш саноати ўртасидаги мутаносибликни таъминлашга Навоий вилоятининг Учқудуқ, Кармана ва Нурота туманларида фойдаланишга жалб этилмаган конларни ишга тушириш ҳамда у ерда яратилган хом ашёни Самарқанд вилоятининг Каттақурғон, Нарпай, Пахтачи туманларида тайёр қурилиш материаллари сифатида қайта ишлаш саноатини ташкил этиш орқали эришиш таклифидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023-йил 10-февралдаги ПҚ-52-сон “2023-2024-йилларда Навоий вилоятини комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш ва аҳоли турмуш даражасини янада яхшилашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Қарорининг тегишли бандларини шакллантиришда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025-йил 7-ноябрдаги 04/48-2-24489-сон маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий қилиниши минтақадаги фойдали қазилма конларини ишга тушириш ҳамда мавжудларидан самарали фойдаланиш эвазига минтақада тоғ-кон ва қурилиш материаллари ишлаб чиқариш саноати ўртасидаги мутаносибликни таъминлашга эришилади;
Зарафшон минтақаси ҳудудларида саноат ишлаб чиқариш ва аграр сектор ўртасидаги мутаносибликни таъминлашга Навоий вилоятининг Нурота, Навбаҳор, Хатирчи ва Қизилтепа туманларини боғдорчилик ва узумчиликка ихтисослаштириб, уларда етиштирилган маҳсулотларни Самарқанд вилоятининг Жомбой ва Оқдарё туманларида мева-сабзавотчилик кластерларини ташкил этиш асосида қайта ишлаш орқали эришиш таклифидан Олий таълим муассасаларининг 60411200-Менежмент йўналиши талабалари учун мўлжалланган “Иқтисод, менежмент ва маркетинг асослари” дарслигига киритилган (Ўзбекистон миллий университети кенгашининг 2025 йил 28 ноябрдаги 3-сонли қарори асосида берилган гувоҳнома) ҳамда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022-йил 27-апрелдаги 217-сон “2022-2026-йилларда Навоий вилояти ҳудудларини комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш ва аҳоли турмуш даражасини янада яхшилашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”, 2022-йил 28-апрелдаги 222-сон “2022-2026-йилларда Самарқанд вилояти ҳудудларини комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш ва аҳоли турмуш даражасини янада яхшилашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Қарорларининг тегишли бандларини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025-йил 7-ноябрдаги 04/48-2-24489-сон маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий қилиниши минтақанинг айрим ҳудудларини қишлоқ хўжалик махсулотларини етиштириш ҳамда имкониятлардан келиб чиққан ҳолда бошқа ҳудудларида уни қайта ишлашга ихтисослаштиришга эришилади;
Минтақа ҳудудларида хизмат кўрсатиш соҳаларини мутаносиб ривожлантиришга Навоий вилоятининг Томди ва Учқудуқ туманларида “Сафари”, Мурунтов кони ҳудудида саноат туризми ҳамда Нурота туманидаги Чашма, Челак туманидаги Имом Бухорий, Бухоро шаҳри атрофидаги “Этти пир” зиёратгоҳларини бир ҳалқага жамлаш асосида зиёрат туризмини ташкил этиш орқали эришиш таклифидан Олий таълим муассасаларининг 60411200-Менежмент йўналиши талабалари учун мўлжалланган “Иқтисод, менежмент ва маркетинг асослари” дарслигига киритилган (Ўзбекистон миллий университети кенгашининг 2025 йил 28 ноябрдаги 3-сонли қарори асосида берилган гувоҳнома) ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024-йил 12-декабрдаги ПҚ-430-сон “Навоий вилоятини ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Қарорининг 10-банди, “д” кичик бандини, 11 ва 12-бандларини шакллантиришда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025-йил 7-ноябрдаги 04/48-2-24489-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий қилиниши ҳудудларда хизмат кўрсатиш соҳасини янада ривожлантириш мақсадида туризм хизматлари кўрсатиш суръатларини ошириш ва шу орқали минтақада иқтисодий тараққиётни таъминлашга эришилади;
минтақада саноат, қишлоқ хўжалиги ва хизмат кўрсатиш тармоқлари динамикасига таъсир қилувчи омиллар ўртасидаги корреляцион-регрессион боғлиқликнинг эконометрик моделини ишлаб чиқиш асосида мазкур тарқмоқларни ривожлантиришнинг 2029-йилгача бўлган кўп вариантли прогноз кўрсаткичларидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023-йил 11-сентябрдаги ПФ-158-сон “Ўзбекистон-2030» стратегияси тўғрисида”ги Фармонининг 1-иловаси 48,49,54,59-бандларида белгиланган мақсадли кўрсаткичларни шакллантиришда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025-йил 7-ноябрдаги 04/48-2-24489-сон маълумотномаси). Унинг амалиётга жорий қилиниши 2030-йилгача минтақада саноат, қишлоқ хўжалиги ва хизмат кўрсатиш тармоқларини мутаносиб ривожлантириш бўйича чора-тадбирлар тизимини ишлаб чиқиш ва уни амалиётга тадбиқ этишга асос бўлган.
