Қулмуминов Ўролбой Сафар ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи):
“Она тили дарсларида креатив кўникмаларни ривожлантириш жараёнини моделлаштириш методикаси” 13.00.02 - Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (педагогика фанлари)
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган B2024.4.PhD/Ped8682
Илмий раҳбар: Мухтарова Лобар Абдиманнабовна, Термиз давлат педагогика институти доценти, педагогика фанлари бўйича фалфаса доктори (PhD).
Диссертация бажарилган муассаса номи: Термиз давлат педагогика институти.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи Термиз давлат педагогика институти, Илмий кенгаш рақами: PhD.03/30.07.2024.Ped.180.01
Расмий оппонентлар:
биринчи оппонент - Шомирзаев Махматмурод Хурамович, Термиз давлат университети профессори, педагогика фанлари доктори.
иккинчи оппонент – Ҳамроев Алижон Рўзиқулович, Бухоро давлат университети профессори, педагогика фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Навоий давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади - бошланғич таълим она тили дарсларида креатив кўникмаларни ривожлантириш жараёнини моделлаштириш методикасини такомиллаштириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
она тили дарсларида креатив кўникмаларни ривожлантириш таркибий тузилмаси илмий асосланиб, унинг лексик-креатив (сўз ижодкорлиги, флексиблик, трансформативлик) ва дискурсив-конструкцион (матн тузиш, перспектив фикрлаш, эмоционал интеракция) компонентлари дидактик бирлик сифатида ўрганилган;
“Чексиз тасаввур” дастури асосида она тили дарсларида креатив кўникмаларни ривожлантиришга хизмат қилувчи мослашувчан-конструктив (Креатив графика, Жонли тасаввур) ва мослашувчан-продуктив (Тескарилар мамлакати, Сеҳрли луғат саргузашти) ижодий машқлар тизими ишлаб чиқилган ҳамда дидактик имкониятлари илмий асослаб берилган.
она тили дарсларида креатив кўникмаларни ривожлантиришга қаратилган ташкилий-функсионал модел лингвокреатив тамойиллар (лексик-трансформатив, коммуникатив-дискурсив, эстетик-эмоционал) ҳамда мотивацион-қадриятли, шахсий-ижодий, амалий-фаолиятли, рефлексив компонентларнинг уйғунлиги асосида такомиллаштирилган.
она тили дарсларида ўқувчиларнинг мустақил ижодий фаолияти ва эмоционал-интеллектуал компетенсияларини шакллантириш, ижодий матн яратиш ва перспектив фикрлаш кўникмаларини ривожлантиришга қаратилган лингвокреатив ёндашув асосидаги инновацион дарс моделлари бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши она тили дарсларида креатив кўникмаларни ривожлантириш жараёнини моделлаштириш методикасини такомиллаштириш юзасидан ишлаб чиқилган илмий-методик тавсиялар асосида:
она тили дарсларида креатив кўникмаларни ривожлантириш таркибий тузилмаси лексик-креатив (сўз ижодкорлиги, флексиблик, трансформативлик) ва дискурсив-конструкцион (матн тузиш, перспектив фикрлаш, эмоционал интеракция) компонентлари асосида ўқувчиларда креатив кўникмаларни ривожлантиришга доир илмий асосланган таклиф ва тавсиялардан бошланғич таълим амалиётида фойдаланилган (Ўзбекистон Песпубликаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг 2025-йил 29-майдаги 01/11-6-351-сон маълумотномаси). Натижада, бошланғич синф ўқувчиларида креатив кўникмаларни ривожлантириш билан боғлиқ назарий билим, амалий кўникма, малака ва компетенсияларни қарор топтиришга хизмат қилган;
она тили дарсларида ўқувчиларнинг креатив кўникмаларини ривожлантириш мазмуни “Чексиз тасаввур” дастури асосида мослашувчан-конструктив ва мослашувчан-продуктив ижодий машқлар тизимини ишлаб чиқиш каби педагогик имкониятларга устуворлик бериш ҳамда ҳаётийлик ва контекстуал мослик тамойилларига асосланган таклиф ва тавсиялар “Бошланғиш таълим педагогикаси” номли дарслик мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 14-апрелдаги “136”-сонли буйруғига асосан 531394-рақамли нашр гувоҳномаси). Натижада, она тили дарсларида ўқувчиларнинг креатив кўникмаларини ривожлантиришнинг методик тизимини такомиллаштиришга хизмат қилган;
она тили дарсларида креатив кўникмаларни ривожлантиришга қаратилган ташкилий-функсионал модел лингвокреатив тамойиллар (лексик-трансформатив, коммуникатив-дискурсив, эстетик-эмоционал) ҳамда мотивацион-қадриятли, шахсий-ижодий, амалий-фаолиятли, рефлексив компонентларнинг уйғунлиги билан боғлиқ ҳолда илмий асосланган амалий тавсиялар “Бошланғич таълимда СТЕАМ технологияси ва уни ўқитиш методикаси” номли ўқув қоʻлланма мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 14-апрелдаги “136”-сонли буйруғига асосан 923843-рақамли нашр гувоҳномаси). Натижада, она тили дарсларида ўқувчиларнинг креатив кўникмаларини ривожлантириш фаолияти самарадорлигининг ошишига хизмат қилган;
она тили дарсларида ўқувчиларнинг мустақил ижодий фаолияти ва эмоционал-интеллектуал компетенсияларини шакллантириш, ижодий матн яратиш ва перспектив фикрлаш кўникмаларини ривожлантиришга қаратилган лингвокреатив ёндашув асосидаги инновацион дарс моделларига доир таклиф ва тавсиялар 2021-2023 йилларга мўлжалланган Давлат илмий-техника дастурлари доирасидаги РЗ-202004165-рақамли “Умумий ўрта таълимнинг бошланғич синф ўқувчиларида оғзаки ва ёзма нутқий компитенсияларини ривожлантрувчи элеcтрон платформ яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳада диссертация иши илмий натижаларидан ва ушбу натижалар акс этган мақолалардан фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 27-июндаги 01/4-2801-сон маълумотномаси) фойдаланилган. Натижада она тили дарсларида ўқувчиларда креатив, ижодкорлик ва лойиҳалаш кўникмаларини ривожлантиришга хизмат қилган.