Газиев Бахромжон Валиевичнинг
педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD)
диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “От спортида бошланғич тайёргарлик босқичидаги чавандозларни тайёрлаш услубияти”, 13.00.04 – Жисмоний тарбия, спорт машғулотлари, соғломлаштириш ва адаптив жисмоний тарбия назарияси ва методикаси, педагогика фанлари.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.1.PhD/Ped3253.
Илмий раҳбар: Ходжаев Анвар Закирович педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт университети.
Илмий Кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт университети, DSc.03/30.12.2019.Ped.28.01.
Расмий оппонентлар: Коробейников Георгий Валериевич биология фанлари доктори, профессор; Йўлдошев Шавкат Собиржонович педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади от спорти бўйича бошланғич тайёргарлик босқичидаги чавандозларнинг тайёргарлик тайёргарлик турларини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
12–13 ёшли чавандозлар учун танани уйғун бошқаришга мослаштирилган махсус мувозанатни сақлаш усуллари – от ҳаракатларига нисбатан тананинг марказий оғирлик нуқтасини бошқариш, чаноқ–бел барқарорлигини мустаҳкамлаш ва вестибуляр–проприосептив сезгирликни ривожлантирувчи машқлар мажмуасига асосланган ҳолда ишлаб чиқилиши ҳисобига бошланғич техник ҳаракатлар бажарилишида мувозанатни барқарор сақлаб туриш кўникмалари ривожлантирилган;
ёш чавандозларнинг психофизиологик ҳолатидаги ўзгаришларни ўз вақтида аниқлаш учун реакциянинг латент даврини 3 босқичли сенсомотор тестлар орқали ўлчаш, юрак ритми вариабеллиги (ҲРВ) индекслари ёрдамида баҳолаш асосида функсионал бузилишларнинг дастлабки белгиларини эрта аниқлаш ҳамда уларга мос педагогик коррексия киритиш имконияти кенгайтирилган;
12–13 ёшли чавандозларда машғулот жараёнида организмнинг юкламага бардошлилигини ошириш учун қўлланилган юрак уриш частотасининг зоналари, аероб қувват кўрсаткичлари, тикланиш тезлиги, машқ давомида кузатилган чарчоқ индекслари каби меъёрларини қўллаш натижасида юкламага мослашув жараёнлари такомиллаштирилган;
12–13 ёшли чавандозларнинг координацион қобилиятини ривожлантириш учун отда юриш ва чопиш фазаларига мос ритмик тебранишлар ҳамда стабилизацион силжишларни такрорловчи машқлар асосида моделлаштирувчи натижасида от устида ўтириш (қўниш) техник маҳоратини биомеханик жиҳатдан тўғри шакллантириш имконияти кенгайтирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. от спорти бўйича бошланғич тайёргарлик босқичидаги чавандозларнинг тайёргарлик турларини такомиллаштириш боʻйича олиб борилган тадқиқот ва педагогик тажриба натижалари ҳамда уларнинг қиёсий таҳлили асосида:
12–13 ёшли чавандозлар учун танани уйғун бошқаришга мослаштирилган махсус мувозанатни сақлаш усуллари – от ҳаракатларига нисбатан тананинг марказий оғирлик нуқтасини бошқариш, чаноқ–бел барқарорлигини мустаҳкамлаш ва вестибуляр–проприосептив сезгирликни ривожлантирувчи машқлар мажмуасига асосланган ҳолда ишлаб чиқилиб Тошкент вилояти от спорт мактаби машғулот жараёнларига татбиқ этилган (Ўзбекистон Республикаси Спорт вазирлигининг 2025-йил 26-июндаги 02-16/6821-сон маълумотномаси). Натижада, чавондозларнинг умумий жисмоний тайёргарлик даражаси 15,17 % оширилган;
ёш чавандозларнинг психофизиологик ҳолатидаги ўзгаришларни ўз вақтида аниқлаш учун реакциянинг латент даврини 3 босқичли сенсомотор тестлар орқали ўлчаш, юрак ритми вариабеллиги (ҲРВ) индекслари ёрдамида баҳолаб (реакция тезлиги, стрессга чидамлилик, диққатни жамлаш қобилияти) самарали қўллаш бўйича таклиф ва тавсиялар Қашқадарё вилояти от спорт мактаби 12-13 ёшли чавандозларни амалий машғулотлар жараёнига татбиқ қилинган (Ўзбекистон Республикаси Спорт вазирлигининг 2025-йил 26-июндаги 02-16/6821-сон маълумотномаси). Натижада, махсус жисмоний тайёргарлик даражаси 14,58 % ўсган;
12–13 ёшли чавандозларда машғулот жараёнида организмнинг юкламага бардошлилигини ошириш учун қўлланилган юрак уриш частотасининг зоналари, аероб қувват кўрсаткичлари, тикланиш тезлиги, машқ давомида кузатилган чарчоқ индекслари каби меъёрларини қўллаш бўйича таклифлар Бухоро вилояти от спорт мактаби 12-13 ёшли чавондозлари машғулот жараёнига татбиқ этилган (Ўзбекистон Республикаси Спорт вазирлигининг 2025-йил 26-июндаги 02-16/6821-сон маълумотномаси). Натижада, чавондозларнинг техник кўникмалар бўйича тайёргарлик даражаси 17,52 % га ривожланган;
12–13 ёшли чавандозларнинг координацион қобилиятини ривожлантириш учун отда юриш ва чопиш фазаларига мос ритмик тебранишлар ҳамда стабилизацион силжишларни такрорловчи машқлар асосида Бухоро вилояти, Қашқадарё вилояти, Тошкент вилояти от спорт мактаблари машғулот жараёнларига татбиқ этилган (Ўзбекистон Республикаси Спорт вазирлигининг 2025-йил 26-июндаги 02-16/6821-сон маълумотномаси). Натижада, тайёргарлик турлари бўйича кўрсаткичлар 12,14 % га ўсган.