Салимова Сарвиноз Фарходовнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Бўлажак биология ўқитувчиларининг касбий-методик компетенсияларини квалиметрик баҳолаш назарияси ва методикаси (биологияни ўқитиш методикаси фани мисолида)” мавзусидаги 13.00.02 Таълим ва тарбия назаряси ва методикаси (биология) ихтисослиги бўйича
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2.DSc/Ped898.
Илмий тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат педагогика институти.
Илмий маслаҳатчи: Эргашева Гулрухсор Сурхониддиновна, п.ф.д., профессор.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи (муассасалар), ИК рақами: Бухоро давлат университети PhD.03/30.12.2019.B.72.02 рақамли кенгаш.
Расмий оппонентлар: Рахимов Атаназар Каримович, педагогика фанлари доктори (DSc)., профессор; Ҳамроев Алижон Рўзиқулович, педагогика фанлари доктори (DSc)., профессор; Холлиев Аскар Эргашович, биология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Қорақалпоқ давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: “Биологияни ўқитиш методикаси” фани доирасида бўлажак ўқитувчиларнинг касбий-методик компетенсияларини квалиметрик баҳолашнинг назарий кўрсаткичларини аниқлаш, баҳолаш методикасини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
бўлажак биология фани ўқитувчиларининг касбий-методик компетенсияларини квалиметрик баҳолашнинг дидактик имкониятлари фаолиятнинг таркибий компонентларини тизимли моделлаштириш, функсионал кўрсатгичларининг валентли индикаторлар орқали таълим субъектларининг биргаликдаги фаолияти ва баҳолаш параметрларининг ишончлилигини статистик валидизасиялаш асосида аниқланган;
квалиметрик баҳолаш прогностикаси талабаларнинг касбий-методик компетенсияларини дискрет индикаторлар ва интеграл коффецентлар орқали градасиялашда қобилиятларини рефлексив сегментлаш йўли билан ўқув жараёнида рақамлаштирилган баҳолаш моделларини мониторинг қилиш, лонгитюд таҳлил усуллари асосида Олий таълим битирувчиларининг таълим тизимига муваффақиятли интеграсиялашуви далилланган
талабаларнинг касбий-методик компетенсияларини квалиметрик баҳолаш имконини берувчи амалиётга йўналтирилган модели баҳолаш жараёнини реал вақтда мониторинг этиш функсиясига эга интерактив квалиметрик платформани яратиш орқали когнитив ноаниқликларни минималлаштириш мақсадида, калибрланган шкалаларини меъёрлаштирилган алгоритмини жорий этиш орқали такомиллаштирилган.
индикаторлари аниқ ва статистик жиҳатдан ишончли квалиметрик баҳолаш методикаси баҳоланаётган компетенсияларнинг функсияларини компанентли структурал декомпозисия орқали қайта белгилаш ва натижаларини мултифактор статистик регрессияга йўналтирилган усулларидан фойдаланиш асосида такомиллаштирилган.
квалиметрик баҳолаш методикасини самарадорлиги педагогик жараёнга мослаштирувчи методик механизм ва баҳолаш жараёнининг ҳар бир босқичини стандартлаштиришни интеграсиялаш, тизимлилигини таъминлашга қаратилган ўзаро алоқадорликни акс эттирувчи функсионал диаграммаларни ишлаб чиқиш асосида аниқлаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Бўлажак биология ўқитувчиларининг касбий-методик компетенсияларини квалиметрик баҳолаш назарияси ва методикасининг такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
бўлажак биология фани ўқитувчиларининг касбий-методик компетенсияларини квалиметрик баҳолашнинг дидактик имкониятлари фаолиятнинг таркибий компонентларини тизимли моделлаштириш, функсионал кўрсатгичларининг валентли индикаторлар орқали таълим субъектларининг биргаликдаги фаолияти ва баҳолаш параметрларининг ишончлигини статистик валидизасиялаш асосида аниқлашга оид тавсиялари “Биология ўқитиш методикаси” дарслик мазмунига сингдирилган. (Ўзбекистон республикаси олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023 йил 17 июлдаги 314-сонли буйруғи асосида берилган № 313-396-сонли нашр рухсатномаси). Натижада, бўлажак биология ўқитувчиларининг касбий-методик компетенсияларини квалиметрик баҳолашнинг диагностик имкониятлари кенгайтирилган;
квалиметрик баҳолаш прогностикаси талабаларнинг касбий-методик компетенсияларини дискрет индикаторлар ва интеграл коффецентлар орқали градасиялашда қобилиятларини рефлексив сегментлаш йўли билан ўқув жараёнида рақамлаштирилган баҳолаш моделларини мониторинг қилиш, лонгитюд таҳлил усуллари асосида Олий таълим битирувчиларининг таълим тизимига муваффақиятли интеграсиялашуви далиллар асосида кўрсатма ва тавсиялардан “Биология ўқитиш методикаси” дарслик мазмунига сингдирилган. (Ўзбекистон республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024 йил 1 августдаги 277-сонли буйруғи асосида берилган № 277-369-сонли нашр рухсатномаси). Натижада, бўлажак биология ўқитувчиларининг касбий-методик компетенсияларини квалиметрик баҳолашнинг воситалар фонди орқали интенсив таъсирчанлик барқарорлигини таъминлашга хизмат қилган;
талабаларнинг касбий-методик компетенсияларини квалиметрик баҳолаш имконини берувчи амалиётга йўналтирилган модели баҳолаш жараёнини реал вақтда мониторинг этиш функсиясига эга интерактив квалиметрик платформани яратиш орқали когнитив ноаниқликларни минималлаштириш мақсадида, калибрланган шкалаларини меъёрлаштирилган алгоритмини жорий этиш орқали, 2019-2021 йилларга мўлжалланган Ўзбекистон Педагогика фанлари илмий-тадқиқот институтида бажарилган И-ОТ-2019-8-рақамли “Умумий ўрта таълим мактабларининг табиий (физика ва биология) фанлари учун янги авлод электрон ўқув-методик дарсликларини яратиш ва ўқув жараёнига жорий этиш” номли инновасион лойиҳаси доирасида амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Педагогика фанлари илмий- тадқиқот институтининг 2024 йил 17-сентябрдаги №01/15-09/16-сонли маълумотномаси). Натижада, бўлажак биология ўқитувчиларининг касбий-методик компетенсияларини квалиметрик баҳолашнинг воситалари фондини ўз ичига олган баҳолашнинг комплекс тизими ишлаб чиқилди. Ушбу тизим, инновасион методологик платформани яратишга доир услубий кўрсатма ва тавсияларни ўз ичига олади.
индикаторлари аниқ ва статистик жиҳатдан ишончли квалиметрик баҳолаш методикаси баҳоланаётган компетенсияларнинг функсияларини компанентли структурал декомпозисия орқали қайта белгилаш ва натижаларини мултифактор статистик регрессияга йўналтирилган усулларидан фойдаланиш асосида амалий таклиф ва тавсияларидан 2018-2020 йилларда Ўзбекистон Миллий университетида бажарилган ПЗ-20170929789-сонли “Ўзбекистон олий таълим муассасаларининг ўқув жараёнига илғор педагогик ва замонавий ахборот-коммуникасия технологияларидан фойдаланишни такомиллаштириш механизмларини ишлаб чиқиш” мавзусидаги амалий лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий университетининг 12.09.2024 йилдаги №04/11-6923-сонли маълумотномаси). Натижада, бўлажак биология ўқитувчисининг касбий-методик компетенсиясини квалиметрик баҳолашниниг узлюксиз мониторинг қилиш самардорлиги ортган.
квалиметрик баҳолаш методикасини самарадорлиги педагогик жараёнга мослаштирувчи методик механизм ва баҳолаш жараёнининг ҳар бир босқичини стандартлаштиришни интеграсиялаш, тизимлилигини таъминлашга қаратилган ўзаро алоқадорликни акс эттирувчи функсионал диаграммаларни ишлаб чиқиш асосида “Махсус фанларни ўқитиш методикаси” номли дарслик мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024 йил 1 августдаги 277-сонли буйруғи асосида берилган №277-370-сонли нашр рухсатномаси). Натижада, бўлажак биология ўқитувчиларининг касбий-методик компетенсияларини баҳолаш ва ривожлантириш учун комплекс ёндашувлар яратилди. Бу эса, ўқитувчиларнинг профессионал маҳоратини оширишга ва биология фанини ўқитиш методологиясини такомиллаштириш имконини беради.
