Мамадалиева Саида Шуҳрат қизининг педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон.
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Филолог талабаларга рус тилини мутахассислик сифатида о'қитишда ижтимоий-маданий ёндашув”, 13.00.02 Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси. (рус тили), (педагогика фанлари) Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № В2021.3.PhD/Ped2728
Илмий раҳбар: Аҳмедова Лайло Толибжановна педагогика фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Наманган давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи: Наманган давлат университети, PhD.03/04.06.2020.Ped.76.02.
Расмий оппонентлар: Улухужаев Нарзуллохон Зиявиддинович педагогика фанлари доктори, профессор; Азимова Зиёда Эргашевна педагогика фанлари доктори, профессори. Етакчи ташкилот: Чирчиқ давлат педагогика институти Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади ижтимоий-маданий ёндашув асосида филолог талабаларига рус тилини мутахассислик сифатида ўқитиш методикасини такомиллаштириш
III. Тадқиқотнинг илмий йангилиги қуйидагилардан иборат:
олий ўқув юртларининг филология таълим йўналиши талабаларининг маданиятлараро муносабатларида мулоқот қилиш жараёнидаги лингвистик, ижтимоий-психологик ва маданий билимлар тизимидан фойдаланиш кўникмасини шакллантиришга рус тилини мутахассислик фани сифатида ўқитиш социал-маданий ёндашувини қўллаш консепсияси оптималлаштирилган; педагогик жараён сарамарадорлигини оширувчи маданий, лингвистик омиллар ҳамда муайян ижтимоий контекслардаги нутқий ҳатти-ҳаракатлар асосида коммуникатив вазиятга хос барқарор кетма-кетлигини ифодаловчи ижтимоий-маданий “скрипт” тушунчаси рус тилини мутахассислик сифатида ўқитиш методикаси мазмунига уйғунлаштирилган; “Ҳозирги рус тили”( Лексикология) фанини ўқитишда талабаларда бошқа тиллар маданиятига шахсий бағрикенглик муносабатини шакллантиришга устуворлик берувчи адаптив кейс топшириқлари орқали ижтимоий-маданий компетентлик ривожлантириш жараёни мазмуни такомиллаштирилган;
рус ва ўзбек тилларининг луғат тизимини ижтимоий-маданий жиҳатдан қиёслаш ҳамда тиллараро ва маданиятлараро интерференсия оқибатларини бартараф этишга қаратилган услубий таъминот ишлаб чиқилган. IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Филолог талабалар учун рус тилини мутахассислик сифатида ўқитишда ижтимоий-маданий ёндашувга оид назарий-методологик ва амалий натижалар асосида: рус маданияти элементларини интеграциялашга асосланган, такомиллаштирилган консепсия ишлаб чиқилди; талабалар тилшунослик тизими билан ишлаш қобилиятини ривожлантириш жараёнида адабиёт, санъат ва кундалик ҳаётнинг типик воқеалари интеграция қилинди (Наманган давлат университети, 2025-йил, 01-01/09-4694-сонли маълумотнома). Натижада, илмий лойиҳанинг мазмуни коммуникатив ваколат таркибий қисми бўлган ижтимоий-маданий компетенсияни шакллантиришга оид маълумотлар билан бойиди. “Ижтимоий-маданий скрипт” тоифасидаги методикани жорий этишнинг мақсадга мувофиқлиги асослаб берилди. Бу жараёнда “маданий модел”, “скрипт” каби атамалар қайта кўриб чиқилиб, коммуникатив қадамларнинг барқарор кетма-кетлиги ишлаб чиқилди (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги, 2025-йил 21-октябр, 2025-сонли маълумотнома). Натижада, талабаларда зарур касбий компетенсиялар шакллантирилди. “Замонавий рус тили” (“Лексикология” бўлими) фанини ўрганишда ишлаб чиқилган кейс-топшириқлар тизими филолог талабаларда ижтимоий-маданий компетенсияни ривожлантириш, чет тилидаги маданият ҳодисаларини талқин қилиш, маданият фактларига бағрикенглик билан муносабатда бўлиш, маданий лексикани ўқув ва касбий мулоқотда қўллаш имконини берди. Бу тизим 2024–2025-йилларда Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон 24” ижодий бирлашмаси “Таълим ва тараққиёт” кўрсатувларида синовдан ўтказилди (05-09-337-сонли 2025-йил 25-май маълумотнома).Натижада телекўрсатувлар мазмуни филолог талабалар учун мотивацион ва ривожлантирувчи функсиялар билан бойиди. Тилшунослик, ижтимоий-психологик ва маданиятшунослик билимларини она тилидан рус тилига кўчириш жараёнидаги тиллараро ва маданиятлараро интерференсия ҳолатлари бўйича илмий хулосалар “Талабалар маънавиятига ташхис қўйиш механизмларини такомиллаштириш” (ОТ-Ф1-36) фундаментал лойиҳаси доирасида амалда қўлланилди. Натижада фундаментал лойиҳа қимматли назарий маʼлумотлар билан бойиди.
