Мавлянов Санжар Норбутаевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Механик травмалардан жабрланган шахсларда репродуктив органлар тузилмалари жароҳатларининг суд тиббий тавсифи», 14.00.24 – Суд тиббиёти (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Tib4661.
Илмий раҳбар: Индиаминов Сайит Индиаминович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.04/30.12.2019.Tib.30.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Махсумхонов Қулфиддинхон Аъзамхонович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Жуманов Зиядулла Эшматович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Узоқ шарқ давлат тиббиёт университети (Россия Федерацияси).
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: механик травмалардан жабрланган шахсларда репродуктив органлар жароҳатлари оғирлик даражасини аниқлаш ва уларнинг шаклланиш механизмини асослаш бўйича суд тиббиёт экспертизаларини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
репродуктив тизиимнинг ташқи ва ички тузилмаларига механик жароҳатланишларнинг типи ва турлари илк бор суд тиббий жиҳатдан тизимлаштирилиб, тан жароҳати оғирлик даражасини суд-тиббий малакалаш учун аҳамиятга молик узоқ муддатли салбий оқибатлари аниқланган;
эркакларда жинсий алоқа қилиш ва уруғлантириш қобилиятига салбий таъсир кўрсатадиган аъзонинг йўқотилиши ва травматик (оғриқли) шок ривожланишига олиб келиши мумкин бўлган репродуктив органларнинг ташқи ва ички тузилмалари жароҳатланишларнинг клиник ва морфологик турлари аниқланган;
жабрланган шахсларнинг эмоционал ва рухий холатига салбий таъсир кўрсатиши, жинсий алоқа қилиш, хомиладор бўлиш ва бола туғиш фаолиятини йўқотиш, ёки аъзонинг йўқотилиши каби салбий оқибатларга олиб келадиган аёлларда репродуктив тизимининг ташқи тузилмаларига қин-уретра, бачадон ва ортиқлари кенг кўламли жароҳатларнинг нохуш узоқ муддатли оқибатлари аниқланган;
механик омиллар қурбонларида репродуктив тизим органларининг ташқи ва ички тузилмаларига зарар етказиш асосан бирлашган тўмтоқ травма натижасида органларнинг сиқилиши ва лат ейиш натижасида юзага келадиган шикастланишларнинг шаклланиш механизми асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Механик травмалардан жабрланган шахсларда репродуктив органлар тузилмалари жароҳатларининг суд тиббий тавсифи бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: репродуктив тизиимнинг ташқи ва ички тузилмаларига механик жароҳатланишларнинг типи ва турлари илк бор суд тиббий жиҳатдан тизимлаштирилиб, тан жароҳати оғирлик даражасини суд-тиббий малакалаш учун аҳамиятга молик узоқ муддатли салбий оқибатлари аниқланганлиги бўйича таклифлар Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий маркази илмий кенгаши томонидан 2024 йил 29 октябрда 6-сон билан тасдиқланган “Эркакларда репродуктив органлари жароҳатларининг суд тиббий экспертизаси алгоритми” ва “Аёл жинсли шахсларда репродуктив органлари механик жароҳатларининг суд тиббий экспертизасини олиб ўтказиш услубий асослари” номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Қорақалпоғистон филиали бўйича 20.01.2025 йилдаги 01-02\50-сон, Сурхондарё вилояти филиали бўйича 16.01.2025 йилдаги 03-5-сон ва Фарғона вилояти филиали бўйича 20.01.2025 йилдаги 3-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғликни саклаш вазирлиги хузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 июлдаги 22/60-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: келтирилган маълумотлар ушбу тузилмаларнинг жароҳатлари бўйича клиник-морфологик таснифлаш, уларнинг табиати ва узоқ муддатли оқибатларини ишончли ва объектив тарзда аниқлаш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: тавсия этилган усулдан фойдаланиш натижасида экспертлик текширувини ўтказиш муддатини 4-5 кундан 2 кунгача қисқартириш натижасида бир ҳолат учун 295000 сўм (анъанавий усулда суд-тиббий экспертиза ўртача 610000 сўмни, тавсия этилган усулда эса 315000 сўмни ташкил қилади) миқдорида бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: эркакларда жинсий алоқа қилиш ва уруғлантириш қобилиятига салбий таъсир кўрсатадиган аъзонинг йўқотилиши ва травматик (оғриқли) шок ривожланишига олиб келиши мумкин бўлган репродуктив органларнинг ташқи ва ички тузилмалари жароҳатланишларнинг клиник ва морфологик турлари аниқланганлиги бўйича таклифлар Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий маркази илмий кенгаши томонидан 2024 йил 29 октябрда 6-сон билан тасдиқланган “Эркакларда репродуктив органлари жароҳатларининг суд тиббий экспертизаси алгоритми” ва “Аёл жинсли шахсларда репродуктив органлари механик жароҳатларининг суд тиббий экспертизасини олиб ўтказиш услубий асослари” номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Қорақалпоғистон филиали бўйича 20.01.2025 йилдаги 01-02\50-сон, Сурхондарё вилояти филиали бўйича 16.01.2025 йилдаги 03-5-сон ва Фарғона вилояти филиали бўйича 20.01.2025 йилдаги 3-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғликни саклаш вазирлиги хузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 июлдаги 22/60-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: репродуктив органлар жароҳатланишларининг оғирлик даражасини суд-тиббий малакалаш учун объектив мезонлар аниқланди ва бу жароҳат-ланишларнинг тури, типи ва подтиплари, шунингдек, жароҳатларнинг асоратлари ва оқибатларига қараб белгиланган. Бу ўз навбатида эксперт хулосаларининг сифатини, ишончлилигини ва асосланишини таъминлади, шунингдек, қўшимча ёки қайтадан экспертиза ўтказишга эҳтиёж қолмади, натижада экспертлик текширувларини ўтказиш муддатлари қисқарган. Иқтисодий самарадорлиги: тавсия этилган усулдан фойдаланиш натижасида экспертлик текширувини ўтказиш муддатини 8-10 кундан 4-5 кунгача қисқартириш натижасида бир ҳолат учун 295000 сўм (анъанавий усулда суд-тиббий экспертиза ўртача 540000 сўмни, тавсия этилган усулда эса 260000 сўмни ташкил қилади) миқдорида бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: жабрланган шахсларнинг эмоционал ва рухий холатига салбий таъсир кўрсатиши, жинсий алоқа қилиш, хомиладор бўлиш ва бола туғиш фаолиятини йўқотиш, ёки аъзонинг йўқотилиши каби салбий оқибатларга олиб келадиган аёлларда репродуктив тизимининг ташқи тузилмаларига қин-уретра, бачадон ва ортиқлари кенг кўламли жароҳатларнинг нохуш узоқ муддатли оқибатлари аниқланганлиги бўйича таклифлар Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий маркази илмий кенгаши томонидан 2024 йил 29 октябрда 6-сон билан тасдиқланган “Эркакларда репродуктив органлари жароҳатларининг суд тиббий экспертизаси алгоритми” ва “Аёл жинсли шахсларда репродуктив органлари механик жароҳатларининг суд тиббий экспертизасини олиб ўтказиш услубий асослари” номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Қорақалпоғистон филиали бўйича 20.01.2025 йилдаги 01-02\50-сон, Сурхондарё вилояти филиали бўйича 16.01.2025 йилдаги 03-5-сон ва Фарғона вилояти филиали бўйича 20.01.2025 йилдаги 3-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғликни саклаш вазирлиги хузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 июлдаги 22/60-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: мазкур қоидаларни экспертлик амалиётига жорий қилиш аёллар репродуктив аъзолари жароҳат-ланишларининг оғирлик даражасини бахолашда эксперт хулосаларининг сифатини, ишончлилиги ва тўлақонли асосланишини таъминлади. Иқтисодий самарадорлиги: тавсия этилган усулдан фойдаланиш натижасида экспертлик текширувини ўтказиш муддатини 4-5 кундан 2 кунгача қисқартириш натижасида бир ҳолат учун 295000 сўм (анъанавий усулда суд-тиббий экспертиза ўртача 610000 сўмни, тавсия этилган усулда эса 315000 сўмни ташкил қилади) миқдорида бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: механик омиллар қурбонларида репродуктив тизим органларининг ташқи ва ички тузилмаларига зарар етказиш асосан бирлашган тўмтоқ травма натижасида органларнинг сиқилиши ва лат ейиш натижасида юзага келадиган шикастланишларнинг шаклланиш механизми асосланганлиги бўйича таклифлар Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий маркази илмий кенгаши томонидан 2024 йил 29 октябрда 6-сон билан тасдиқланган “Эркакларда репродуктив органлари жароҳатларининг суд тиббий экспертизаси алгоритми” ва “Аёл жинсли шахсларда репродуктив органлари механик жароҳатларининг суд тиббий экспертизасини олиб ўтказиш услубий асослари” номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика суд-тиббий экспертиза илмий-амалий марказининг Қорақалпоғистон филиали бўйича 20.01.2025 йилдаги 01-02\50-сон, Сурхондарё вилояти филиали бўйича 16.01.2025 йилдаги 03-5-сон ва Фарғона вилояти филиали бўйича 20.01.2025 йилдаги 3-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғликни саклаш вазирлиги хузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 июлдаги 22/60-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: мзкур қоидалар экспертлик амалиётига жорий этилганидан сўнг репродуктив аъзоларнинг ташқи ва ички тузилмаларида юзага келадиган турли хил жароҳат-ланишларнинг шаклланиш механизмини асослаш бўйича эксперт хулосалари сифатини оширди. Иқтисодий самарадорлиги: тавсия этилган усулдан фойдаланиш натижасида экспертлик текширувини ўтказиш муддатини 8-10 кундан 4-5 кунгача қисқартириш натижасида бир ҳолат учун 260000 сўм (анъанавий усулда суд-тиббий экспертиза ўртача 540000 сўмни, тавсия этилган усулда эса 280000 сўмни ташкил қилади) миқдорида бюджет маблағлари иқтисод қилинади.