Мамажонов Иқболжон Марибжоновичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «COVID-19 таъсирида умуртқа поғонаси кўкрак ва бел соҳаси туберкулёз спондилитининг патоморфологик ўзгаришлари», 14.00.15 – Патологик анатомия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.3PhD/Tib4926.
Илмий раҳбар: Махкамов Носиржон Жўраевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.04/30.12.2019.Tib.30.03.
Расмий оппонентлар: Эшбаев Эркин Абдухалимович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Тагайқулов Эркинжон Холиқулович, тиббиёт фанлари номзоди, доцент (Тожикистон Республикаси).
Етакчи ташкилот: Буҳоро давлат тиббиёт институти.
II. Тадқиқотнинг мақсади: COVID-19 билан боғлиқ туберкулёз спондилитининг морфологик хусусиятлари ва патогенетик механизмларини кенг қамровли клиник, морфологик ва морфометрик таҳлил асосида илмий асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
COVID-19 таъсирида специфик ялиғланишнинг мустақил морфологик типи сифатида шаклланганлиги ва гранулематоз жараённинг ўзгарган структуравий тузилиши билан тавсифланган туберкулёз спондилитининг морфогенез хусусиятлари аниқланган;
COVID-19 таъсирида ривожланган туберкулёз спондилитида некроз ўчоқлар перифериясида эпителиоид Пирогов-Лангханс гигант ҳужайраларидан иборат гранулематоз тузилмаларнинг устунлиги билан намоён бўлиши, COVID-19 таъсирисиз ривожланган туберкулёз спондилитида эса самарали яллиғланиш жавобини акс эттирадиган фибробласт фаоллигининг ошиши ва коллаген толаларининг устунлиги морфологик жиҳатдан асосланган;
COVID-19 таъсиридаги туберкулёз спондилитда тоғайли диск ва суяк тўқима тузилмаларида ривожланадиган клиник-морфологик хусусиятлари асосида кўкрак-бел қисмидаги паравертебрал яллиғланишларнинг морфогенезида таҳлилий даража кўрсаткичлари солиштирма ташҳислашни аниқлаш имконини берган диагностик фарқлар аниқланган;
COVID-19 таъсиридаги туберкулёз спондилитида макрофаглар сонининг 1,18 мартага ва плазма ҳужайралари сонининг 2,7 бараварга кўпайиши яллиғланишнинг, COVID-19 таъсирисиз туберкулёз спондилитидан фарқли ўлароқ, ялиғланишнинг қон томир-экссудатив компонентининг патогенетик фаоллашувини ва ўзига хос грануломаларнинг янада агрессив, гиперергик вариантининг шаклланишини кўрсатиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
COVID-19 билан боғлиқ туберкулёз спондилитининг морфологик хусусиятлари ва патогенетик механизмларини кенг қамровли клиник, морфологик ва морфометрик таҳлил асосида илмий асослаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: COVID-19 таъсирида специфик ялиғланишнинг мустақил морфологик типи сифатида шаклланганлиги ва гранулематоз жараённинг ўзгарган структуравий тузилиши билан тавсифланган туберкулёз спондилитининг морфогенез хусусиятлари аниқланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 31 майда 6i-48/u-сон билан тасдиқланган “COVID-19 таъсирида умуртқа погонаси кўкрак ва бел соҳаси туберкулёз спондилитининг патоморфологик жиҳатлари” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 02.06.2025 йилдаги 45-сон ва Наманган вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 17.06.2025 йилдаги 52-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 15 августдаги 23/34-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 таъсирида кечувчи туберкулёз спондилитни эрта аниқлаш орқали беморларнинг ҳаёт сифати ва меҳнат қобилияти сақланиб қолади, ногиронлик ва асоратлар камаяди, реабилитация муддати қисқаради, бу эса тиббий хизмат сифатини ошириб, соғлом жамият ва иқтисодий барқарорликка хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган ўртача 2,2 миллион сўм маблағлар эрта ташхис ва самарали даволаш усулларини жорий этиш орқали тиббий ресурсларни тежаш, асоратларни камайтириш ва аҳоли соғлиғини яхшилаш натижасида иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: COVID-19 таъсирида ривожланган туберкулёз спондилитида некроз ўчоқлар перифериясида эпителиоид Пирогов-Лангханс гигант ҳужайраларидан иборат гранулематоз тузилмаларнинг устунлиги билан намоён бўлиши, COVID-19 таъсирисиз ривожланган туберкулёз спондилитида эса самарали яллиғланиш жавобини акс эттирадиган фибробласт фаоллигининг ошиши ва коллаген толаларининг устунлиги морфологик жиҳатдан асосланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 31 майда 6i-48/u-сон билан тасдиқланган “COVID-19 таъсирида умуртқа погонаси кўкрак ва бел соҳаси туберкулёз спондилитининг патоморфологик жиҳатлари” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 02.06.2025 йилдаги 45-сон ва Наманган вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 17.06.2025 йилдаги 52-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 15 августдаги 23/34-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: беморлар ногиронликка дуч келмай, ўз кучларига таяниб яшай оладилар, бу эса туберкулёзнинг жамоада тарқалишини чеклаб, аҳоли соғлиғини мустаҳкамлайди, натижада, беморлар жамиятда ўрнини эгаллайди. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган ўртача 150 миллион сўм маблағлар эрта ташхис ва самарали даволаш усулларини жорий этиш орқали тиббий ресурсларни тежаш, асоратларни камайтириш ва аҳоли соғлиғини яхшилаш натижасида иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: COVID-19 таъсиридаги туберкулёз спондилитда тоғайли диск ва суяк тўқима тузилмаларида ривожланадиган клиник-морфологик хусусиятлари асосида кўкрак-бел қисмидаги паравертебрал яллиғланишларнинг морфогенезида таҳлилий даража кўрсаткичлари солиштирма ташҳислашни аниқлаш имконини берган диагностик фарқлар аниқланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 31 майда 6i-48/u-сон билан тасдиқланган “COVID-19 таъсирида умуртқа погонаси кўкрак ва бел соҳаси туберкулёз спондилитининг патоморфологик жиҳатлари” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 02.06.2025 йилдаги 45-сон ва Наманган вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 17.06.2025 йилдаги 52-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 15 августдаги 23/34-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эрта ташҳис жараёни беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилайди, оғриқ ва ҳаракатда чекловларни камайтиради ва натижада тиббиёт тизимга юклама камаяди, бошқа оғир беморларга тез ва сифатли тиббий ёрдам кўрсатиш ортади. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган ўртача 50 миллион сўм маблағлар эрта ташхис ва самарали даволаш усулларини жорий этиш орқали тиббий ресурсларни тежаш, асоратларни камайтириш ва аҳоли соғлиғини яхшилаш натижасида иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: COVID-19 таъсиридаги туберкулёз спондилитида макрофаглар сонининг 1,18 мартага ва плазма ҳужайралари сонининг 2,7 бараварга кўпайиши яллиғланишнинг, COVID-19 таъсирисиз туберкулёз спондилитидан фарқли ўлароқ, ялиғланишнинг қон томир-экссудатив компонентининг патогенетик фаоллашувини ва ўзига хос грануломаларнинг янада агрессив, гиперергик вариантининг шаклланишини кўрсатиши исботланганлиги бўйича таклифлар Андижон давлат тиббиёт институтининг эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 31 майда 6i-48/u-сон билан тасдиқланган “COVID-19 таъсирида умуртқа погонаси кўкрак ва бел соҳаси туберкулёз спондилитининг патоморфологик жиҳатлари” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Андижон вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 02.06.2025 йилдаги 45-сон ва Наманган вилояти патологик анатомия бюроси бўйича 17.06.2025 йилдаги 52-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 15 августдаги 23/34-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: беморлар соғлом хаётга қисқа муддатда қайтишни, шифокорлар учун аниқ ташҳис қўйиш ва самарали даволашни имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган ўртача 50 миллион сўм маблағлар эрта ташхис ва самарали даволаш усулларини жорий этиш орқали тиббий ресурсларни тежаш, асоратларни камайтириш ва аҳоли соғлиғини яхшилаш натижасида иқтисод қилинади.
