Жабборов Азамат Алижоновичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи):
“Давлат бюджети харажатларининг молиявий назорати консептуал асослари”,
08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.DSc/Iqt923
Илмий маслаҳатчи: Рахмонов Дилшоджон Алиджонович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент халқаро университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент Халқаро университети, DSc.22/29.12.2023.I.175.01
Расмий оппонентлар: Гулямов Саидахрор Саидахмедович, иқтисодиёт фанлари доктори, академик; Хусаинов Шавкат Абдушукурович, иқтисодиёт фанлари доктори, досент; Алимардонов Муҳаммадий Ибрагимович иқтисодиёт фанлари доктори, профессор;
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат иқтисодиёт университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади давлат бюджети харажатларининг молиявий назорати консептуал асосларини такомиллаштириш бўйича илмий ва амалий таклиф ҳамда тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
бюджет маблағларидан фойдаланиш устидан назоратни тизимли равишда кучайтириш мақсадида давлат органлари ва ташкилотларида “Ички назорат – интеграциялашган модели” асосида дастлабки ва жорий молиявий назоратни консептуал ривожлантириш таклиф этилган;
молиявий хавфларни бошқариш тизимини йўлга қўйиш орқали молиявий хато ва камчиликлар юзага келиши ҳамда самарасиз бюджет харажатларини амалга ошириш эҳтимолини олдиндан аниқлаш ҳамда бартараф этиш механизмлари асосланган;
давлат органлари ва ташкилотларини молиялаштириш жараёнига “уч бўғин” моделини татбиқ этиш орқали бюджет молиявий таъминоти устидан назоратни институционал ва функсионал тақсимлаш таклиф этилган;
давлат молиявий назоратининг молиявий хавфларни бошқариш ва ички молиявий назоратга ихтисослашган проактив консепсиясини жорий этиш асосида якуний молиявий назорат тадбирларининг манзиллилиги ва самарадорлигини ошириш таклиф этилган;
молиявий хавфларни таҳлил қилиш ва баҳолашда муҳимлилик вазни кўрсаткичини киритиш асосида хавфларни минималлаштиришда унинг сабабларини табақалаштириш таклиф этилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Бюджет харажатларининг давлат молиявий назорати тизимини такомиллаштириш юзасидан олинган илмий натижалар асосида:
бюджет маблағларидан фойдаланиш устидан назоратни тизимли равишда кучайтириш мақсадида давлат органлари ва ташкилотларида “Ички назорат – интеграциялашган модели” асосида дастлабки ва жорий молиявий назоратни консептуал ривожлантириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025-йил 16-июлдаги 446-сон “2025-2027-йилларда республика ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларида ички назорат тизимини янада такомиллаштириш консепсиясини тасдиқлаш тўғрисида”ги қарорини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025-йил 6-августдаги
04/23-15-17118-сон маълумотномаси). Натижада, мамлакатимиз давлат органлари ва ташкилотларини молиялаштириш тизимига “Ички назорат – интеграциялашган модели”ни
(Интернал Cонтрол – Интегратед Фрамеwорк)” татбиқ этиш асосида молиявий назорат муҳитини яхшилаш, ахборот технологияларини татбиқ этиш ҳамда молиявий мониторинг қилиш тартиблари белгиланишига эришилган;
молиявий хавфларни бошқариш тизимини йўлга қўйиш орқали молиявий хато ва камчиликлар юзага келиши ҳамда самарасиз бюджет харажатларини амалга ошириш эҳтимолини олдиндан аниқлаш ҳамда бартараф этиш механизмларига доир таклифи Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025-йил 29-апрелдаги 279-сон “Давлат молияси соҳасида хавфларни бошқариш тизимини самарали ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025-йил
6-августдаги 04/23-15-17118-сон маълумотномаси). Натижада, молиявий хавфларни бошқаришни хавфларни аниқлаш, баҳолаш, камайтириш, мониторинг қилиш ҳамда очиқлашдан иборат босқичларда амалга ошириш тартибини белгиланишига эришилган;
давлат органлари ва ташкилотларини молиялаштириш жараёнига “уч бўғин” моделини татбиқ этиш орқали бюджет молиявий таъминоти устидан назоратни институционал ва функсионал тақсимлаш таклифи Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025-йил 16-июлдаги
446-сон “2025 - 2027-йилларда республика ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларида ички назорат тизимини янада такомиллаштириш консепсиясини тасдиқлаш тўғрисида”ги қарорини ишлаб чиқишда фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025-йил 6-августдаги 04/23-15-17118-сон маълумотномаси). Натижада, республика ва маҳаллий даражадаги бюджет ташкилотларининг молия ва бухгалтерия тузилмаларини молиявий назорат бўйича ваколат ва жавобгарликларини аниқ чегаралашга ва белгилашга эришилган;
давлат молиявий назоратининг молиявий хавфларни бошқариш ва ички молиявий назоратга ихтисослашган проактив консепсиясини жорий этиш орқали якуний молиявий назорат тадбирларининг манзиллилиги ва самарадорлигини ошириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025-йил 29-апрелдаги 279-сон “Давлат молияси соҳасида хавфларни бошқариш тизимини самарали ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ҳамда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025-йил 16-июлда 446-сон “2025 – 2027-йилларда республика ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларида ички назорат тизимини янада такомиллаштириш консепсиясини тасдиқлаш тўғрисида”ги қарорларини ишлаб чиқишда фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025-йил 6-августдаги 04/23-15-17118-сон маълумотномаси). Натижада, дастлабки ва жорий молиявий назоратни кучайтириш ҳисобига молиявий хато ва камчиликларни камайтириш орқали якуний молиявий назоратда асосий эътиборни катта миқдордаги ўғирлик, камомад ва ўзлаштиришларга қаратишга эришилган;
молиявий хавфларни таҳлил қилиш ва баҳолашда муҳимлилик вазни кўрсаткичини киритиш асосида хавфларни минималлаштиришда унинг сабабларини табақалаштириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025-йил 29-апрелдаги 279-сон “Давлат молияси соҳасида хавфларни бошқариш тизимини самарали ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорида ўз аксини топган (Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025-йил 6-августдаги 04/23-15-17118-сон маълумотномаси). Натижада, молиявий хавфларни улар орқали юзага келиши мумкин бўлган молиявий йўқотишлар (ўғирлик, камомад ва ўзлаштириш каби) миқдори орқали саралаш ва энг катта зарарга олиб келувчи хавфларни ажратиб олишга эришилган.
