Ҳакбердиев Бекзод Уктамовичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Суғурта компанияларининг молиявий барқарорлигини таъминлашнинг методологик асосларини такомиллаштириш», 08.00.07 – «Молия, пул муомаласи ва кредит».
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.1.DSc/Iqt647.
Илмий маслаҳатчи: Жумаев Нодир Хосиятович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/30.12.2019.I.17.01.
Расмий оппонентлар: иқтисодиёт фанлари доктори, академик Ғуломов Саидахрор Саидахмедович; иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Хайдаров Низамиддин Хамраевич; иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Обломурадов Нарзулло Наимович.
Етакчи ташкилот: Г.В.Плеханов номидаги Россия Иқтисодиёт университетининг Тошкент шаҳридаги филиали.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Суғурта компанияларининг молиявий барқарорлигини таъминлашнинг методологик асосларини такомиллаштиришга қаратилган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
суғурта компанияларининг иқтисодий тебранишлар, молиявий инқирозлар, инфляция даражасининг 12 фоизгача ўсиши ҳамда валюта курсларидаги 10 фоизли волатилитет шароитида молиявий барқарорлигини таъминлаш ва рискка чидамлилик даражасини ошириш мақсадида бозор динамикасига мослашувчан, аналитик ёндашувларга асосланган илик бор рақамли стресс-тест ўтказиш ишлаб чиқилган;
суғурта компаниялари молиявий ҳолатини мустаҳкамлаш ва инвестиция жараёнида юз бериши мумкин бўлган зарарларнинг олдини олиш учун захира жамғармасининг энг юқори миқдорини устав фондининг 50 фоизигача ошириш таклиф этилган;
суғурта компанияларининг рискларини бошқариш ва актив портфелини оптималлаштириш мақсадида, активларнинг диверсификация даражасини 20 фоизгача чеклаш асосланган;
суғурта компанияларининг молиявий ҳолатини кетма-кет баҳолашда, ҳар бир текширув босқичида 5-10 та капитал таҳлил параметрлари қўлланилиб, молиявий хатарлар таъсирига барқарорликни кучайтириш учун 3-5 та шок ссенарийидан фойдаланишга асосланган;
суғурта компанияларининг молиявий барқарорлигини аниқ баҳолаш ва прогнозлаш учун капитал етарлилиги 30 фоиз, ликвидлик 20 фоиз, қайта суғурталаш 15 фоиз, инвестиция фаолияти 20 фоиз ҳамда хавфларни бошқариш 15 фоиз улушда белгилаш таклиф этилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Сугурта компаниялари молиявий баркарорлигини таъминлашнинг методологик асосларини такомиллаштириш юзасидан ишлаб чиқилган илмий таклифлар ва амалий тавсиялар асосида:
суғурта компанияларининг иқтисодий тебранишлар, молиявий инқирозлар, инфляция даражасининг 12 фоизгача ўсиши ҳамда валюта курсларидаги 10 фоизли волатилитет шароитида молиявий барқарорлигини таъминлаш ва рискка чидамлилик даражасини ошириш мақсадида бозор динамикасига мослашувчан, аналитик ёндашувларга асосланган илик бор рақамли стресс-тест ўтказиш таклифи “Ўзбекинвест” экспорт-импорт суғурта компанияси” акциядорлик жамиятида амалиётга жорий этилган (“ЎЗБЕКИНВЕСТ” суғурта компанияси 2025-йил 10-апрелдаги 01/2-71-сон маълумотномаси). Натижада, ишлаб чиқилган рақамли стресс-тест суғурта компанияларининг молиявий барқарорлиги, рискка чидамлилиги ва бозор тебранишларига мослашувчанлигини комплекс баҳолаш имконини берган;
суғурта компаниялари молиявий ҳолатини мустаҳкамлаш ва инвестиция жараёнида юз бериши мумкин бўлган зарарларнинг олдини олиш учун захира жамғармасининг энг юқори миқдорини устав фондининг 50 фоизигача ошириш таклифи “Ўзбекинвест” экспорт-импорт суғурта компанияси” акциядорлик жамиятида амалиётга жорий этилган (“ЎЗБЕКИНВЕСТ” суғурта компанияси 2025-йил 10-апрелдаги 01/2-71-сон маълумотномаси). Натижада, суғурта компанияларининг молиявий барқарорлиги ошиб, кутилмаган инвестицион йўқотишларни қоплаш имконияти кенгайди ҳамда рискларни бошқариш механизмларининг ишончлилиги янада мустаҳкамлаган;
суғурта компанияларининг рискларини бошқариш ва актив портфелини оптималлаштириш мақсадида, активларнинг диверсификация даражасини 20 фоизгача чеклаш таклифи “Ўзбекинвест” экспорт-импорт суғурта компанияси” акциядорлик жамиятида амалиётга жорий этилган (“ЎЗБЕКИНВЕСТ” суғурта компанияси 2025-йил 10-апрелдаги 01/2-71-сон маълумотномаси). Натижада, активларнинг диверсификация даражасини 20 фоизгача чеклаш суғурта компанияларининг рискларни самарали бошқариши, актив портфелининг барқарорлигини ошириши ва молиявий йўқотишлар эҳтимолини камайтиришига хизмат қилган;
суғурта компанияларининг молиявий ҳолатини кетма-кет баҳолашда, ҳар бир текширув босқичида 5–10 та капитал таҳлил параметрлари қўлланилиб, молиявий хатарлар таъсирига барқарорликни кучайтириш учун 3–5 та шок ссенарийидан фойдаланиш таклифи “Ўзбекинвест” экспорт-импорт суғурта компанияси” акциядорлик жамияти амалиётида жорий этилган (“ЎЗБЕКИНВЕСТ” суғурта компанияси 2025-йил 10-апрелдаги 01/2-71-сон маълумотномаси). Натижада суғурта компанияларининг капитал барқарорлиги, ликвидлик даражаси ва рискка чидамлилиги бўйича аниқроқ диагностика амалга оширилади ҳамда молиявий хатарларнинг турли шароитларда кўрсатадиган таъсирини олдиндан баҳолаш имконияти сезиларли даражада ошган;
суғурта компанияларининг молиявий барқарорлигини аниқ баҳолаш ва прогнозлаш учун капитал етарлилиги 30 фоиз, ликвидлик 20 фоиз, қайта суғурталаш 15 фоиз, инвестиция фаолияти 20 фоиз ҳамда хавфларни бошқариш 15 фоиз улушда белгилаш таклифи “Ўзбекинвест” экспорт-импорт суғурта компанияси” акциядорлик жамияти амалиётида жорий этилган (“ЎЗБЕКИНВЕСТ” суғурта компанияси 2025-йил 10-апрелдаги 01/2-71-сон маълумотномаси). Натижада, компаниянинг ликвидлилик даражаси ва тўлов қобилияти 2025-йил 1-январ ҳолатига ўтган ҳисобот даврига нисбатан 10%га ошган.