Омонов Дилмурод Сунатовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: «Қарши воҳасининг ХИВ-ХВ асрлар қишлоқ маконлари моддий маданияти (Хўжа Рушнойи ёдгорлиги мисолида)», 07.00.06 – Археология (тарих фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: 
Илмий раҳбар: Раимқулов Абдисабур Аззамович, тарих фанлари доктори.  
Диссертация бажарилган муассаса номи: Й. Ғуломов номидаги Самарқанд археология институти. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд археология институти, 01/10.01.2024.Tar.169. 01.
Расмий оппонентлар: Сулаймонов Рустам Ҳамидович, тарих фанлари доктори, профессор; Сайпов Садулла Турсунбаевич, тарих фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот номи: Жиззах давлат педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади. Археологик ва ёзма манбалар асосида Қарши воҳасининг Чиғатойлар, Амир Темур ва темурийлар даври қишлоқ маконлари моддий маданияти тарихини Хўжа Рушнойи ёдгорлиги мисолида ёритишдан иборат.
III.  Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:    
Қашқадарё воҳасида олиб борилган қидирув тадқиқотлари натижасида ХИВ-ХВ асрларга оид 2 та шаҳар, 3 та қишлоқ, 1 та сарой ҳамда 1 та жамоат ҳаммоми рўйхатга олинди ва уларнинг археологик харитаси яратилиб, улардан Хўжа Рушнойи қишлоқ маконининг тарихий топографиясига илк бор аниқлик киритилган;
Хўжа Рушнойида олиб борилган қазув тадқиқотлари натижасида ёдгорликда чиғатойлар, Амир Темур ва темурийлар даврига оид бўлган 3 та турар-жой типи (бир, уч ва беш хонали) аниқланиб, бу уйлар ички интерери асосида хўжалик хонаси, ётоқхона ва меҳонхоналардан иборатлиги, беш хонали турар-жойларда эса уй ҳаммоми ҳам мавжуд эканлиги аниқланган;
Хўжа Рушнойида олиб борилган тадқиқотлар натижасида ёдгорликда иккита қурилиш даври аниқланиб, биринчи қурилиш даври маданий қатламларидаги қалин кул қолдиқлари (20-30 см) ва улар орасида қайд этилган камон ўқ учлари (узунлиги 6-7 см, қалинлиги 1-1,5 см) ҳамда нумизматик манбалар асосида (ХИВ аср ўрталарига оид) Тўхтамишхоннинг 1387-йилда Занжир Саройга қилган юришлари натижасида вайрон бўлганлиги, иккинчи қурилиш даври эса ХВ асрнинг охирларида Қашқадарёнинг ўрта оқимидаги деҳқончилик ҳавзаларини қайта тикланиши ва янги деҳқончилик ерларнинг ўзлаштирилиши натижасида дарёнинг қуйи оқимларига сув етиб бормаслиги сабабли ёдгорлик ташлаб кетилганлиги исботлаб берилган;
Хўжа Рушнойининг чиғатойлар, Амир Темур ва темурийлар даврига оид бўлган сопол буюмлари 7 та типга ажратилди ва уларнинг даврий ўзига хослиги аниқланди. Чиғатойлар давридан бошлаб сопол қозонлар ўрнига темир ва талк-хлорит тошидан ясалган қозонлардан фойдалана бошлаганлиги исботлаб берилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қарши воҳасининг ХИВ-ХВ асрлар қишлоқ маконлари моддий маданияти (Хўжа Рушнойи ёдгорлиги мисолида)ни таҳлил қилиш натижасида қууидагилар амалиуотга жориу қилинди:
Қашқадарё воҳасида олиб борилган қидирув тадқиқотлари натижасида ХИВ-ХВ асрларга оид 2 та шаҳар, 3 та қишлоқ, 1 та сарой ҳамда 1 та жамоат ҳаммоми рўйхатга олинди ва уларнинг археологик харитаси яратилиб, улардан Хўжа Рушнойи қишлоқ маконининг тарихий топографияси аниқлик киритилди ва бу ҳақидаги маълумотлар “Ўзбекистон тарихи” телеканалида эфирга узатилган “Тақдимот” кўрсатувининг ссенариуларини таууорлашда кенг фоудаланилди (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси «Маърифат» ижодий бирлашмаси» давлат муассасаси 2025-йил 6-майдаги 01-30/302-сон маълумотномаси). Тадқиқот натижаларининг амалиётга жорийлантирилиши натижасида тайёрланган кўрсатув телетомошабинларга Қашқадарё воҳасида кечган тарихиу жарауонлар, ўрта асрлар даври қишлоқ маконлари тарихи борасидаги тасаввурларини боуитишга хизмат қилган.
Хўжа Рушнойида олиб борилган қазув тадқиқотлари натижасида ёдгорликда чиғатойлар, Амир Темур ва темурийлар даврига оид бўлган 3 та турар-жой типи (бир, уч ва беш хонали) аниқланиб, бу уйлар ички интерери асосида хўжалик хонаси, ётоқхона ва меҳонхоналардан иборатлиги, беш хонали турар-жойларда эса уй ҳаммоми ҳам мавжуд эканлиги ҳақидаги маълумотлар “Ўзбекистон тарихи” телеканалида эфирга узатилган “Тақдимот” кўрсатувининг ссенариуларини таууорлашда кенг фоудаланилди (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси «Маърифат» ижодий бирлашмаси» давлат муассасаси 2025-йил 6-майдаги 01-30/302-сон маълумотномаси). Бу мавзудаги кўрсатувлар уошларимизни тарихга бўлган қизиқишини ортишига хизмат қилиб, халқимизнинг узоқ ўтмишини ўрганишда моддиу маданиуатларнинг ўрни муҳим эканлигини кўрсатиб берди.
Хўжа Рушнойида олиб борилган тадқиқотлар натижасида ёдгорликда иккита давр аниқланиб, унинг биринчи қурилиш даври маданий қатламларидаги қалин кул қолдиқлари (20-30 см) ва улар орасида қайд этилган камон ўқ учлари (узунлиги 6-7 см, қалинлиги 1-1,5 см) ҳамда нумизматик манбалар асосида (ХИВ аср ўрталарига оид) Тўхтамишхоннинг 1387-йилда Занжир Саройга қилган юришлари натижасида вайрон бўлганлиги, иккинчи қурилиш даври эса ХВ асрнинг охирларида Қашқадарёнинг ўрта оқимидаги деҳқончилик ҳавзаларини қайта тикланиши ва янги деҳқончилик ерларнинг ўзлаштирилиши натижасида дарёнинг қуйи оқимларига сув етиб бормаслиги сабабли ёдгорлик ташлаб кетилганлиги тўғрисидаги маълумотлардан Қашқадарё вилоят тарихи ва маданияти давлат музейи фаолиятида кенг фойдаланилди (Ўзбекистон Республикаси Маданий мерос агентлиги 2025-йил 11-февралдаги 04-07/509-сон маълумотномаси). Натижалар, Хўжа Рушнойи ёдгорлигининг кулолчилик идишлари ва танга буюмлари Қашқадарё вилоят тарихи ва маданияти давлат музейининг “Ўрта асрлар даври” экспозициясини бойитишга хизмат қилди.
Хўжа Рушнойининг чиғатойлар, Амир Темур ва темурийлар даврига оид бўлган сопол буюмлари 7 та типга ажратилди ва уларнинг даврий ўзига хослиги аниқланди. Чиғатойлар давридан бошлаб сопол қозонлар ўрнига темир ва талк-хлорит тошидан ясалган қозонлардан фойдалана бошлаганлиги тўғрисидаги маълумотлардан Қашқадарё вилоят тарихи ва маданияти давлат музейи фаолиятида кенг фойдаланилди (Ўзбекистон Республикаси Маданий мерос агентлиги 2025-йил 11-февралдаги № 04-07/509-сон маълумотномаси). Тақдим қилинган материаллар Қарши воҳасида яшаган аждодларимизнинг турмуш тарзи, хўжалиги, иқтисодий ҳаёти ҳақида музейга ташриф буюрувчиларга зарур маълумотларни беришда муҳум аҳамият касб этти.