Isaeva Zera Tairovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I.Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): Zamonaviy leksikada paradigmatik va sintagmatik munosabatlar: korpus va sistem tahlil, 10.00.11 – “Til nazariyasi. Amaliy va kompyuter lingvistikasi”.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.1.PhD/Fil5924.
Ilmiy rahbar: Ibragimova Extiyotxon Ismailovna, filologiya fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Farg‘ona davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Farg‘ona davlat universiteti, DSc.30.12.2019.Fil.05.02.
Rasmiy opponentlar: Sultonova Shoxista Muxammadjonovna, filologiya fanlari doktori, professor; Nabieva Dilora, filologiya fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Namangan davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi zamonaviy rus tili leksikasida paradigmatik va sintagmatik munosabatlarni tizimli yondashuv yordamida, kompyuter lingvistikasi uslublaridan foydalangan holda ilmiy identifikatsiya qilish.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
sintagmatik va paradigmatik munosabatlarning poydevor mazmuniga egaligi va bir-birini to‘ldiruvchi toifalar sifatida isbotlangan;
tizimli lingvistik tahlilda yashirin leksik va semantik bog‘lanishlarni chuqur anglash, avtomatlashtirilgan tahlilning aniqligini oshirish va ixtisoslashtirilgan valentlik-chastota resurslarini yaratish imkonini beruvchi zamonaviy raqamli usullar va mashina o‘rganish algoritmlaridan (Word2Vec, neyron tarmoqlar, LDA)  foydalanish asoslantirilgan;
raqamlashtirishning rus va o‘zbek tillarining leksik-semantik tarkibiga ta’sir qilish qonuniyatlari aniqlandi, ular yangi kommunikativ o‘ziga xoslikni shakllantiradigan va leksikografik va ta’lim resurslarini doimiy yangilab turishni talab qiluvchi neologizmlar, qisqartmalar, emodzi va stilistik o‘zgarishlarning faol paydo bo‘lishida isbotlangan;
kognitiv-diskursiv paradigmani zamonaviy tilshunoslikda kognitiv va diskursiv yondashuvlarni integratsiyalashgan istiqbolli yo'nalish sifatida joriy etish isbotlangan, bu tilning dinamik va kontekstual xususiyatlarini hisobga olishga imkon beradi, fanlararo o'zaro ta'sirni rivojlantirishga yordam beradi va raqamli texnologiyalardan samarali foydalanish uchun imkoniyatlar ochadi (shu jumladan, Google Play ilovalarini ishlab chiqish) ta’lim va ijtimoiy rivojlanish texnologiyalari isbotlangan.
IV.Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.  
Zamonaviy leksikadagi paradigmatik va sintagmatik munosabatlarni ilmiy aniqlashga tizimli yondashuvning nazariy takliflar va amaliy natijalar quyidagilardan iborat:
sintagmatik va paradigmatik munosabatlarning tilning tizimli tashkil etilishini shakllantiruvchi, bir-birini to‘ldiruvchi toifalar sifatidagi ahamiyati isbotlangan, bunda paradigmatik bog‘liqliklar til birliklarini tanlash va o‘zaro almashtirishni ta’minlasa, sintagmatik bog‘liqliklar esa ularning nutqdagi chiziqli va tarkibiy moslashuvchanligini ta’minlaydi, bu esa tilning leksik-grammatik tuzilmasi asoslanganligiga oid xulosalardan ALM-202304076-05 sonli, “Neyropsixolingvistik tashhislash milliy metodikasini yaratish” nomli amaliy loyihada foydalanilgan. (O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Farg‘ona davlat universiteti, 2025-yil 21-oktabrdagi 04/-10906-son ma’lumotga muvofiq). Tadqiqot natijasida o‘zbek tilida yaratilgan neyropsixolingvistik milliy metodlarni yaratish, ularning ishonchliligini ta’minlash va o‘qish ko‘nikmalari buzulgan bolalar uchun maxsus lingvistik testlarni yaratish va takomillashtirish uchun asos bo‘lib xizmat qilgan, bu esa til va uning korpusini tizimli tahlil qilishga oid nazariy qoidalar bilan amaliy tilshunoslikning rivojlanishiga ma’lum darajada ta’sir ko‘rsatgan;
tizimli lingvistik tahlilda yashirin leksik va semantik bog‘lanishlarni chuqur anglash, avtomatlashtirilgan tahlilning aniqligini oshirish va ixtisoslashtirilgan valentlik-chastota resurslarini yaratish imkonini beruvchi zamonaviy raqamli usullar va mashina o‘rganish algoritmlaridan (Word2Vec, neyron tarmoqlar, LDA) foydalanish aniqlanganligiga doir ilmiy natija va xulosalardan 2022-2023-yillarda O‘zbekiston Davlat xoreografiya akademiyasida amalga oshirilgan 
№ F3-2019081663 “O‘zbek milliy raqs san’atini ommalashtirishga bag‘ishlangan veb-sayt (elektron lug‘at) yaratish” fundamental loyihasida qo‘llangan. (O‘zbekiston Respublikasi madaniyat vazirligi, O‘zbekiston davlat xoreografiya akademiyasining 2024-yil 6-dekabrdagi 1/04-147-son ma’lumotnomasi) Natijada “O‘zbek xalq san’ati atamalarining qisqa o‘zbekcha-inglizcha-nemischa lug‘ati” maqolalarining ijobiy va betaraf ma’nolari ularning pragmatik jihatlariga muvofiq aniqlashtirilgan;
raqamlashtirishning rus va o‘zbek tillarining leksik-semantik tarkibiga ta’sir qilish qonuniyatlari aniqlandi, ular yangi kommunikativ o‘ziga xoslikni shakllantiradigan va leksikografik va ta’lim resurslarini doimiy yangilab turishni talab qiluvchi neologizmlar, qisqartmalar, emodzi va stilistik o‘zgarishlarning faol paydo bo‘lishida namoyon dalillanganligiga oid xulosa va tavsiyalardan “O‘zbekiston” telekanalida “Bedorlik”, “Ijod zavqi”, “Ta’lim va taraqqiyot”, “Millat va ma’naviyat” dasturlari ssenariylarini tayyorlashda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi “O‘zbekiston telekanali” Davlat muassasasi teleradiokompaniyasining 2024-yil 6-dekabrdagi 26-36-925-son ma’lumotnomasi). Natijada ko‘rsatuvlar ilmiy g‘oyalarni ommalashtirishga, milliy-madaniy qadriyatlarni mustahkamlashga hamda raqamlashtirish sharoitida til o‘zgarishlariga jamoatchilik qiziqishini oshirishga xizmat qilgan.