Каримова Дилоромхон Шавкат қизининг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Инглиз ва ўзбек тилларида “ҳаёт” ва “ўлим” консептларининг чоғиштирма тадқиқи”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2DSc/Fil1016
Илмий маслаҳатчи: Исроилова Дилдора Мухтаровна педагогика фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, DSc.03/30.12.2019.Fil.05.02 рақамли илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Ғаниева Дилдора Азизовна, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Қўзиев Умиджон Янмдашалиевич, филология фанлари доктори (DSc), доцент; Саримсақов Хуршид Абдумаликович, филология фанлари доктори (DSc), доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат чет тиллари институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: инглиз ва ўзбек тилларида “ҳаёт” ва “ўлим” консептларини чоғиштирма планда лингвокогнитив, лингвопрагматик ҳамда лингвомаданий, структур-семантик функсионал жиҳатларини ўрганишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
“ҳаёт” ва “ўлим” консептлари лингвомаданий ва антропоцентрик нуқтайи назардан таҳлил қилиниб, тил ва маданият ўртасидаги узвий боғлиқликнинг консептуал асослари аниқланиб, миллий маданиятнинг лингвосемантик ифодаланишини ҳамда инглиз ва ўзбек тилларида “ҳаёт” ва “ўлим” консептларининг вербал ва новербал ифодалар орқали шаклланиши очиб берилган;
инглиз ва ўзбек тилларида “ҳаёт” ва “ўлим” консептларининг инглиз ва ўзбек тилларида сўз туркумлари орқали чоғиштириб ифодаланиши ҳамда уларнинг семантик ва лингвопрагматик компонентлари аниқланиб, бу жиҳатлар тил бирликлари ўртасидаги фарқлар ва ўхшашликларни асослаб бериши билан далилланган;
консептларнинг лексемалар ва фразеологизмлар, синонимик, омонимик, антонимик, метонимик қатламлари ифодалари орқали миллий маданият ва тил бирликларида ифодаланиши ҳамда ассоциатив майдонлар орқали шаклланиши ўрганилиб, уларнинг ички семантик структуралари аниқланди ва уларнинг прагматик, этносентрик ҳамда ахлоқий хусусиятлари илмий таҳлил асосида исботланган;
“ҳаёт” ва “ўлим” консептлари бадиий матнлардаги паремиологик бирликлар, фразеологизмлар, метафоралар орқали таҳлил қилиниб, уларнинг стилистик, когнитив-эмоционал компонентлари чоғиштирма планда аниқланиб, консептларнинг маданиятлараро фарқли жиҳатлари асосланган;
чоғиштирилаётган консептларнинг семантик структуралари, майдон ва периферик қатламлари очиб берилиб, қўшимчалар ёрдамида ясалиши, ядровий метафорик, коннотатив, деннотатив характери ва стилистик ифодаланиш усуллари таҳлил қилиниб, уларнинг лингвокогнитив, лингвопрагматик ва лингвомаданий аҳамияти тадқиқ этилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тадқиқотнинг назарий таклифлари, амалий тавсиялари ва хулосалари қуйидагиларга татбиқ этилган:
Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024-йил 29-майдаги №194-сонли буйруғига асосан “Хорижий тил ва адабиёти (тиллар бўйича)” номли дарслик ишлаб чиқилди ва нашр қилинди. Ушбу дарслик учун ўқув адабиётининг нашр рухсатномаси олинган. Рўйхатга олиш рақами: 194-335. Дарслик Андижон давлат педагогика институтида тайёрланган. Ушбу дарслик Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021-йил 19-майдаги “Олий таълим муассасаларининг моддий-техника базасини мустаҳкамлаш ва юқори малакали мутахассислар тайёрлаш сифатини тубдан яхшилаш чора-тадбирлари, янги авлод ўқув адабиётларини яратиш, уларни олий таълим муассасаларининг таълим жараёнига кенг тадбиқ этиш, олий таълим муассасаларини замонавий ўқув, ўқув-методик ва илмий адабиётлар билан таъминлаш” қарори ижроси сифатида тайёрланган. Дарсликни яратишда “Хорижий тил ва адабиёти (Энглиш Литературе)” фани асос бўлди. Натижада ушбу дарслик хорижий филология йўналиши бакалаврият талабари, магистр талабалари ва мустақил ўрганувчи илмий ходимлар, тадқиқотчилар учун адабиёт манбаа бўлиб ҳизмат қилади.
    “ҳаёт” ва “ўлим” консептлари лингвомаданий ва антропоцентрик нуқтайи назардан таҳлил қилиниб, тил ва маданият ўртасидаги узвий боғлиқликнинг консептуал асослари аниқланган. Ушбу ёндашув консепт тадқиқотларида миллий маданиятнинг лингвосемантик ифодаланишини ҳамда инглиз ва ўзбек тилларида “ҳаёт” ва “ўлим” консептларининг вербал ва новербал ифодалар орқали шаклланиши, уларнинг семантик ва лингвопрагматик компонентларини аниқлаш имконини беради. Инглиз ва ўзбек тилларида “ҳаёт” ва “ўлим” консептларининг вербал ва новербал ифодалар орқали шаклланиши ҳамда уларнинг семантик ва лингвопрагматик компонентлари чоғиштирилиб аниқланиб, бу жиҳатлар тил бирликлари ўртасидаги фарқлар ва ўхшашликларни асослаб беришига доир хулосалар Самарқанд давлат чет тиллар институтида, Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2022-йил 12-декабрдаги 2/24-4/7-690-сонли хатига асосан, 2020–2024-йилларда амалга оширилган ва Тошкент шаҳридаги АҚШ элчихонаси ҳамда Халқаро таълим бўйича Америка Кенгаши билан ҳамкорликда, АҚШ давлат департаменти томонидан молиялаштириладиган “Энглиш Аccесс Миcросчоларшип Програм” лойиҳаси доирасида фойдаланилган (21-апрел 2025-йил, 1171/02-сон Самарқанд давлат чет тиллар институтининг маълумотномаси билан тасдиқланган). Натижада “ҳаёт” ва “ўлим” консептларининг лингвосемантик, лингвопрагматик ва лингвомаданий жиҳатларини тизимли ўрганиш, тил ва маданият ўртасидаги узвий боғлиқликни аниқлаш ҳамда инглиз ва ўзбек тилларида консептларнинг вербал ва новербал ифодалари асосида қиёсий таҳлил олиб бориш имконияти яратилган;
консептларнинг лексемалар, фразеологизмлар ва метафоралар орқали ифодаланиши ҳамда ассоциатив майдонлар орқали шаклланиши ўрганилиб, уларнинг ички семантик структуралари аниқланди ва уларнинг прагматик, этносентрик ҳамда ахлоқий хусусиятлари илмий таҳлил асосида исботланганлигига доир хулосалардан Самарқанд давлат чет тиллар институтида амалга оширилган Европа Иттифоқининг Эрасмус+ 585845 ЭПП-1-2017-ЭС-ЭППКА2-CБҲЕ-ЖП “CЛАСС: Девелопмент оф тҳе Интердисcиплинарй Мастер Програм он Cомпутатионал Лингуистиcс ат Cентрал Асиан Университиес” (CЛАСС: “Марказий Осиё университетларида компютер лингвистикаси бўйича магистратура дастурини ишлаб чиқиш”) номли инновацион лойиҳа доирасида фойдаланилган (21-апрел 2025-йил, 1171/02-сон Самарқанд давлат чет тиллар институтининг маълумотномаси билан тасдиқланган). Натижада академик ва амалий тадқиқотлар олиб бориш имконияти яратилган ва тадқиқот натижалари назарий ҳамда амалий жиҳатдан асос бўлиб хизмат қилган;
“ҳаёт” ва “ўлим” консептлари бадиий матнлар ва паремиологик бирликлар орқали таҳлил қилиниб, уларнинг стилистик, метафорик ва эмоционал компонентлари қиёсий планда аниқланиб, консептларнинг бадиий ва маданий контекстда янги маънода ифодаланувчи жиҳатлари асосланганлигига доир хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Ёзувчилар уюшмаси халқаро адабий алоқалар ва бадиий таржима бўлими амалга ошираётган лойиҳаларда, Республика ёш ижодкорларининг анъанавий “Зомин” сериали лойиҳасининг “Бадиий таржима” шўбасида ўтказилган маҳорат дарсларида ва таржимонлар форумида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Ёзувчилар уюшмаси халқаро адабий алоқалар ва бадиий таржима бўлимининг 01-03/426-сон 20.11.2025-йилдаги маълумотномаси билан тасдиқланган). Натижада бадиий матнлар ва паремиологик бирликлар орқали консептларнинг стилистик, метафорик ва эмоционал жиҳатларини тизимли ўрганиш ҳамда уларнинг маданий ва прагматик контекстда қиёсий таҳлил қилиш имконияти яратилган ва тадқиқот натижалари назарий ҳамда амалий жиҳатдан асос бўлиб хизмат қилган;
консептларнинг семантик структуралари, майдон ва периферик қатламлари очиб берилиб, сўз туркумлари ва қўшимчалар ёрдамида ясалиши, ядровий метафорик характери ва стилистик ифодаланиш усуллари илмий таҳлил қилиниб, уларнинг лингвокогнитив, лингвопрагматик ва лингвомаданий аҳамияти исботланганлигига доир хулосалардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси “Ўзбекистон” телерадиоканалида эфирга узатилган “Таълим ва тараққиёт” ҳамда “Тарих кўзгуси” номли дастурларининг ссенарийсини ёзишда (2024–2025 йилларда) фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг 2025-йил 20-июндаги 05-09-978-сон маълумотномаси билан тасдиқланган). Натижада мазкур эшиттиришлар орқали ушбу телекўрсатувлар илмий ва амалий жиҳатдан бойиган ҳамда ижтимоий аҳамияти ортган.