Сатторова Насиба Ғанижон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Тижорат банклари ликвидлилигини оптималлаштириш йўллари», 08.00.07 - Молия, пул муомаласи ва кредит (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Iqt4120.
Илмий раҳбар: Тожиев Раҳматилла Раҳмонович, иқтисодиёт фанлари номзоди, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/10.12.2019.I.16.01.
Расмий оппонентлар: Худойқулов Хуршид Хуррамович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Бердияров Бахриддин Тавашарович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Туронбанк акциядорлик тижорат банки.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади тижорат банклари ликвидлилигини оптималлаштиришга қаратилган илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
услубий ёндашувга кўра “тижорат банклари ликвидлигини оптималлаштириш” тушунчасининг иқтисодий мазмуни банк активлари ва мажбуриятлари тузилмасини реал вақтда қайта баланслаш орқали ликвидлик таваккалчиликларини минималлаштириш ҳамда филиаллараро ликвидлик дисбалансини динамик синхронлаштирувчи индекслар асосида прогноз қилиш имконини берувчи инновацион молиявий менежмент воситалари жорий этилишини назарда тутувчи, банклар ресурсларидан самарали ва барқарор фойдаланишни таъминловчи илмий-амалий категория сифатида такомиллаштирилган;
банкларда активлар диверсификацияси, марказлашмаган ресурслар манбалари ва ликвид активларнинг тез айланувчанлиги омилларидан бошқарувда фойдаланишни амалга ошириш орқали ликвидликни етмиш кунлик режалаштириш моделида минимал ликвидлик талабларига мос келиш кўрсаткичини 95% гача ошириш имкони асосланган;
Марказий банкнинг қайта молиялаш, своп операциялари ва қимматли қоғозлар билан операцияларни қамраб олган ликвидлиликни тартибга солиш воситаларини диверсификациялаш ҳамда уларни қўллаш мезонларини такомиллаштириш орқали банк тизимида кунлик ликвидлик эҳтиёжини 15-20% гача қоплаш ва қисқа муддатли молия бозорида ликвидлик дисбалансини 30% гача камайтириш таклиф этилган;
банкларда филиаллараро ликвидлик дисбалансини ВАР модели ва стресс-тест ссенарийлари асосида аниқлаш ҳамда мувофиқлаштириш усули орқали корхоналар фаолиятини молиявий моделлаштиришни оптималлаштирувчи, ликвидлик тақчиллигини 18-22% гача камайтириш ва филиаллараро пул оқимлари балансини 0,9 корреляция коеффициенти даражасида уйғунлаштириш асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Тижорат банклари ликвидлилигини оптималлаштиришга қаратилган илмий таклиф ва амалий тавсиялар асосида:
услубий ёндашувга кўра “тижорат банклари ликвидлигини оптималлаштириш” тушунчасининг иқтисодий мазмунини банк активлари ва мажбуриятлари тузилмасини реал вақтда қайта баланслаш орқали ликвидлик таваккалчиликларини минималлаштириш ҳамда филиаллараро ликвидлик дисбалансини динамик синхронлаштирувчи индекслар асосида прогноз қилиш имконини берувчи инновацион молиявий менежмент воситалари жорий этилишини назарда тутувчи, банклар ресурсларидан самарали ва барқарор фойдаланишни таъминловчи илмий-амалий категория сифатида такомиллаштиришга оид назарий-услубий ишланмалардан олий ўқув юртлари талабалари учун тавсия этилган “Тижорат банклари” номли ўқув қўлланмани тайёрлашда фойдаланилган (Тошкент давлат иқтисодиёт университети ректорининг 2023-йил 28-августдаги 272-сон буйруғи). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида талабаларда инновацион молиявий менежмент воситалари жорий этилишини назарда тутувчи, банклар ресурсларидан самарали ва барқарор фойдаланишни таъминловчи илмий-амалий категория сифатида такомиллаштирилган “тижорат банклари ликвидлигини оптималлаштириш” тушунчаси бўйича назарий билимларни кенгайтириш имкони яратилган;
банкларда активлар диверсификацияси, марказлашмаган ресурслар манбалари ва ликвид активларнинг тез айланувчанлиги омилларидан бошқарувда фойдаланишни амалга ошириш орқали ликвидликни етмиш кунлик режалаштириш моделида минимал ликвидлик талабларига мос келиш кўрсаткичини 95% гача ошириш таклифи “Агробанк” АТБнинг фаолиятига жорий этилган (“Агробанк” АТБнинг 2025-йил 26-июндаги Н20-3_08/870-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида банкларда активлар диверсификацияси, марказлашмаган ресурслар манбалари ва ликвид активларнинг тез айланувчанлиги омилларидан бошқарувда фойдаланишни амалга ошириш орқали ликвидликни оптималлаштириш имкони яратилган;
Марказий банкнинг қайта молиялаш, своп операциялари ва қимматли қоғозлар билан операцияларни қамраб олган ликвидлиликни тартибга солиш воситаларини диверсификациялаш ҳамда уларни қўллаш мезонларини такомиллаштириш орқали банк тизимида кунлик ликвидлик эҳтиёжини 15-20% гача қоплаш ва қисқа муддатли молия бозорида ликвидлик дисбалансини 30% гача камайтириш таклифи “Агробанк” АТБнинг фаолиятига жорий этилган (“Агробанк” АТБнинг 2025-йил 26-июндаги Н20-3_08/870-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида Марказий банкнинг қайта молиялаш, своп операциялари ва қимматли қоғозлар билан операцияларни қамраб олган ликвидлиликни тартибга солиш воситаларини диверсификациялаш ҳамда уларни қўллаш мезонларини такомиллаштириш орқали ликвидликни оптималлаштириш имкони яратилган;
банкларда филиаллараро ликвидлик дисбалансини ВАР модели ва стресс-тест ссенарийлари асосида аниқлаш ҳамда мувофиқлаштириш усули орқали корхоналар фаолиятини молиявий моделлаштиришни оптималлаштирувчи, ликвидлик тақчиллигини 18-22% гача камайтириш ва филиаллараро пул оқимлари балансини 0,9 корреляция коеффициенти даражасида уйғунлаштириш таклифи “Агробанк” АТБнинг фаолиятига жорий этилган (“Агробанк” АТБнинг 2025-йил 26-июндаги Н20-3_08/870-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида банкларда филиаллараро ликвидлик дисбалансини ВАР модели ва стресс-тест ссенарийлари асосида аниқлаш ҳамда мувофиқлаштириш усули орқали ликвидликни оптималлаштириш имкони яратилган.