Нурмаматов Достонжон Самат ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Болаларда гипоспадиянинг дистал шаклларида даволаш натижаларини яхшилаш», 14.00.35 – Болалар хирургияси (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақами: В2023.3.PhD/Tib3944.
Илмий раҳбар: Отамурадов Фурқат Абдукаримович, тиббиёт фанлари доктори.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети Термиз филиали.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Болалар миллий тиббиёт маркази, DSc.04/01.02.2022.Tib.147.01.
Расмий оппонентлар: Агзамходжаев Саиданвар Талатович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Сапаев Отабек Қадирович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга эга.
II. Тадқиқотнинг мақсади: болаларда гипоспадиянинг дистал шаклларини даволашда тактика ва жарроҳлик амалиёти усулини танлашни оптималлаштириш асосида даволаш самарадорлигини оширишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Ўзбекистон Республикаси патенти билан ҳимояланган гипоспадиянинг дистал шаклларини жарроҳлик йўли билан даволашнинг TIP-М муаллифлик модификация усули ишлаб чиқилган (IAP 7701 16.05.2024 й.);
дистал гипоспадияларда 6 мм дан кам уретрал пластинкасининг эни ва унинг дисплазия даражаси жарроҳлик тактикасини белгиловчи асосий мезонлари эканлиги ва TIP-М усули орқали тор пластинка шароитида қон томирли лахтакни қўллаш уретрал стриктура хавфини бартараф этиши исботланган;
уретрал пластинкани дозаланган (2 мм) кесиш ва муаллифлик TIP-M усулида қон томирли лахтак билан нуқсонни қоплаш орқали йирингли асоратларни 3 баробарга ва такрорий операцияларни 5,4 фоизгача камайтириш имконини берган неоуретранинг герметиклигини таъминлаш механизми такомиллаштирилган;
гипоспадиянинг дистал шаклларини даволаш учун уретрал пластинканинг ўлчами ва сифатини баҳолашга асосланган беморларнинг шифохонада даволаниш муддатини 5 кунга қисқартириш ва “аъло” функционал ва косметик натижалар салмоғини 4,7 бараварга ошириш имконини берган табақалаштирилган жарроҳлик алгоритми ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Болаларда гипоспадиянинг дистал шаклларини даволашда тактика ва жарроҳлик амалиёти усулини танлашни оптималлаштириш асосида даволаш самарадорлигини ошириш бщйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор Ўзбекистон Республикаси патенти билан ҳимояланган гипоспадиянинг дистал шаклларини жарроҳлик йўли билан даволашнинг TIP-М муаллифлик модификация усули ишлаб чиқилганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети Термиз филиалининг Мувофиқлаштириш эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 8 июлда 100-25-сон билан тасдиқланган «Болаларда дистал гипоспадиянинг диагностика алгоритми ва жарроҳлик тактикасини танлаш мезонлари» ҳамда 99-25-сон билан тасдиқланган «Болаларда дистал гипоспадиянинг жарроҳлик йўли билан даволашга комплекс ёндашув» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Самарқанд вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 01.08.2025 йилдаги 133/У-сон ва Сурхондарё вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 09.07.2025 йилдаги 110-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 22 сентябрдаги 25/46-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: муаллифлик TIP-М усулини қўллаш натижасида жарроҳликдан кейинги асоратларни сезиларли даражада камайганлиги болаларнинг руҳий ҳолатини яхшилаб, улар ва оилалар ҳаёт сифатини оширган. Оилаларнинг ушбу усулдан юқори даражада мамнун бўлиши болаларнинг жамиятга мослашувига ижобий таъсир кўрсатган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 1100000 сўм маблағлар (1 нафар бемор учун Дюплей усулида даволаниш нархи 3080000 сўмни, TIP-М усулида эса 1980000 сўмни ташкил этади) Самарқанд вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт марказида муаллифлик усулини жорий этиш орқали беморларнинг шифохонада даволаниш муддати ўртача 14 кундан 9,5 кунгача қисқариши натижасида иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: дистал гипоспадияларда 6 мм дан кам уретрал пластинкасининг эни ва унинг дисплазия даражаси жарроҳлик тактикасини белгиловчи асосий мезонлари эканлиги ва TIP-М усули орқали тор пластинка шароитида қон томирли лахтакни қўллаш уретрал стриктура хавфини бартараф этиши исботланганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети Термиз филиалининг Мувофиқлаштириш эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 8 июлда 100-25-сон билан тасдиқланган «Болаларда дистал гипоспадиянинг диагностика алгоритми ва жарроҳлик тактикасини танлаш мезонлари» ҳамда 99-25-сон билан тасдиқланган «Болаларда дистал гипоспадиянинг жарроҳлик йўли билан даволашга комплекс ёндашув» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Самарқанд вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 01.08.2025 йилдаги 133/У-сон ва Сурхондарё вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 09.07.2025 йилдаги 110-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 22 сентябрдаги 25/46-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: жарроҳликдан кейинги асоратларнинг 89,6% дан 30,4% гача камайиши даволаш ёндашувларини стандартлаштириш имконини берган, шу билан бирга сифатли тиббий ёрдамдан барчанинг тенг фойдаланишини ҳамда соғлиқни сақлаш тизимида ижтимоий адолатни таъминлаган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 1075000 сўм маблағлар (56 нафар бемордан иборат тадқиқот гуруҳида жами 60200000 сўм иқтисод қилинган) TIP-М муаллифлик усулини қўллаш орқали беморларнинг шифохонада даволаниш муддатини 5 кунга қисқартиш натижасида иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: уретрал пластинкани дозаланган (2 мм) кесиш ва муаллифлик TIP-M усулида қон томирли лахтак билан нуқсонни қоплаш орқали йирингли асоратларни 3 баробарга ва такрорий операцияларни 5,4 фоизгача камайтириш имконини берган неоуретранинг герметиклигини таъминлаш механизми такомиллаштирилганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети Термиз филиалининг Мувофиқлаштириш эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 8 июлда 100-25-сон билан тасдиқланган «Болаларда дистал гипоспадиянинг диагностика алгоритми ва жарроҳлик тактикасини танлаш мезонлари» ҳамда 99-25-сон билан тасдиқланган «Болаларда дистал гипоспадиянинг жарроҳлик йўли билан даволашга комплекс ёндашув» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Самарқанд вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 01.08.2025 йилдаги 133/У-сон ва Сурхондарё вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 09.07.2025 йилдаги 110-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 22 сентябрдаги 25/46-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: асоратлар ривожланиш хавфлар омилларини миқдорий баҳолаш мезонларини ишлаб чиқиш индивидуал ёндашувни таъминлайди, даволаш натижаларини прогноз қилиш имкониятини оширади, оилалардаги ташвишланишни камайтиради ҳамда шифокорлар ва ота-оналар ўртасида ҳамкорлик муносабатларини шакллантиради. Иқтисодий самарадорлиги: ишлаб чиқилган мезонлардан фойдаланиш орқали жарроҳлик тактикасини нотўғри танлашнинг олдини олиш, TIP-М усули қўлланилганда асоратлар хавфи Дюплей усулига нисбатан 9 баробар камайтириш ва бир нафар беморни даволаш учун сарфланадиган маблағларнинг ўртача 60% га қисқартириш натижасида иқтисодий самарадорликка эришилади;
тўртинчи илмий янгилик: гипоспадиянинг дистал шаклларини даволаш учун уретрал пластинканинг ўлчами ва сифатини баҳолашга асосланган беморларнинг шифохонада даволаниш муддатини 5 кунга қисқартириш ва “аъло” функционал ва косметик натижалар салмоғини 4,7 бараварга ошириш имконини берган табақалаштирилган жарроҳлик алгоритми ишлаб чиқилганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети Термиз филиалининг Мувофиқлаштириш эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 8 июлда 100-25-сон билан тасдиқланган «Болаларда дистал гипоспадиянинг диагностика алгоритми ва жарроҳлик тактикасини танлаш мезонлари» ҳамда 99-25-сон билан тасдиқланган «Болаларда дистал гипоспадиянинг жарроҳлик йўли билан даволашга комплекс ёндашув» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Самарқанд вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 01.08.2025 йилдаги 133/У-сон ва Сурхондарё вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 09.07.2025 йилдаги 110-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 22 сентябрдаги 25/46-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: муаллифлик усули ёрдамида уретрал пластинканинг кенглигини 30-40% га ошириш узоқ муддатли репродуктив натижаларни яхшилаган, бу эса муҳим ижтимоий ва демографик аҳамият касб этган натижадир. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 1075000 сўм маблағлар (1 нафар бемор учун Дюплей усулида даволаниш нархи 3010000 сўмни, TIP-М усулида эса 1935000 сўмни ташкил этади) Сурхондарё вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт марказида муаллифлик усулини жорий этиш орқали беморларда операциядан кейинги асоратлар частотасини 76,6% дан (Дюплей усули бўйича) 26,8% гача камайтириш ва шифохонада ётоқ кунларини қисқартириш натижасида иқтисод қилинади.