Пулатов Мухитдин Камолиддиновичнинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Марказий Фарғона суғориладиган тупроқлари, уларнинг асосий хоссалари ва унумдорлик ҳолати (Фарғона вилояти мисолида)», 03.00.13 – Тупроқшунослик (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.4.PhD/B858.
Илмий раҳбар: Абдурахмонов Нодиржон Юлчиевич, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тупроқшунослик ва агрокимёвий тадқиқотлар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/11.07.2025.B/Qx.01.17.
Расмий оппонентлар: Турдалиев Авазбек Турдалиевич, биология фанлари доктори, профессор; Парпиев Ғофуржон Тохирович, биология фанлари доктори, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат аграр университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: Марказий Фарғонанинг Фарғона вилояти ҳудудларида тарқалган суғориладиган тупроқларнинг ҳозирги ҳолати ва асосий хосса-хусусиятларидаги ўзгаришларни аниқлаш орқали унумдорлик даражасини белгилаш ҳамда тупроқлар унумдорлигини сақлаш ва қайта тиклашга қаратилган илмий-амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
суғориладиган гидроморф тупроқларнинг 0-1 метрлик қатламида умумий тузларга нисбатан заҳарли тузлар миқдорини камлиги тупроқгрунтларни гранулометрик таркиби ва силикатли иккиламчи минерал (СиО2)лар билан боғлиқлиги асосланган;
чорак аср давомида антропоген таъсирлар туфайли ҳудуд суғориладиган чўл-ўтлоқи тупроқларидан ўтлоқи ва ўтлоқи-саз тупроқлар томон гумус миқдори ортиб борганлиги углеродни азотга (C:Н) бўлган нисбатини баҳолаш орқали асосланган;
ҳудуддаги ботқоқ-ўтлоқи тупроқлар мелиоратив тадбирлар таъсирида ер ости сувлари сатҳининг 1,50-1,70 метргача пасайиши ҳисобига ўтлоқи тупроқлар томон трансформацияланганлиги аниқланган;
суғориладиган ўтлоқи (р = 0,92), ўтлоқи-саз (р = 0,96) ва чўл-ўтлоқи (р = 0,86) тупроқлар таркибидаги гумус миқдори билан ғўза экини ҳосилдорлиги ўртасидаги ижобий коррелятив боғлиқлик аниқланган;
ҳудуд суғориладиган тупроқларининг мелиоратив ҳолати (0-1 метрлик қатламида тузлар заҳираси 96,7-199,9 т/га) ва унумдорлик даражаси баҳоланган ҳамда ҳар бир тупроқ айирмаси учун бонитет баллари белгиланган;
ҳудуд суғориладиган тупроқлари бўйича кўп йиллик тадқиқот (1999-2010-2017-2023-йиллар) натижалари таққосланган ҳамда уларнинг хоссалари ва унумдорлик даражасидаги ижобий (1,0-4,7 баллгача ортган) ўзгаришлар аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Марказий Фарғонанинг Фарғона вилояти суғориладиган тупроқлари, уларнинг асосий хоссалари ва унумдорлик ҳолати бўйича олинган илмий ва амалий натижалар асосида:
Марказий Фарғона ҳудудида тарқалган суғориладиган тупроқларнинг ҳозирги ҳолати, хосса-хусусиятлари, унумдорлиги паст, қийин мелиорацияланувчи тупроқлар унумдорлигини ошириш бўйича “Марказий Фарғона суғориладиган гипсли тупроқлари ва улардан самарали фойдаланиш бўйича тавсиялар” мавзусидаги тавсиянома Фарғона вилояти Қишлоқ хўжалиги бошқармасида амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар Миллий марказининг 2024-йил 21-декабрдаги №-05/05-04-673-сон маълумотномаси). Натижада, ҳудуддаги қийин мелиорацияланадиган суғориладиган тупроқларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш, унумдорлигини қайта тиклаш ва улардан самарали фойдаланиш бўйича чора-тадбирлар белгилашда қўлланма сифатида хизмат қилган;
Фарғона вилояти Қўштепа тумани “Хавасманд Қоражийда” массивининг ўтлоқи (94,46 га), Ёзёвон тумани “Ўзбекистон” массивининг (2-участкаси) чўл-ўтлоқи (179,65 га) ҳамда Риштон тумани М.Топволдиев номли массивининг (2-3 участкалари) ўтлоқи (611,82 га) тупроқларининг 1:10 000 миқёсли механик таркиби карталари тузилган ҳамда ҳудуддаги жами 930,93 гектар суғориладиган ер майдонларида амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар Миллий марказининг 2024-йил 21-декабрдаги №-05/05-04-673-сон маълумотномаси). Натижада, механик таркиби ва шўрланиш даражасини ҳисобга олган ҳолда агрофизик ва агромелиоратив тадбирларни ўтказиш, жумладан, тупроққа тўғри ишлов бериш, мақбул меъёрларда суғориш, тупроқ хосса-хусусиятларини ва мелиоратив ҳолатини яхшилаш бўйича тадбирлар белгилашга имкон берган;
Фарғона вилояти Қўштепа тумани “Хавасманд Қоражийда” массивининг ўтлоқи тупроқлари тарқалган 94,46 га, Ёзёвон тумани “Ўзбекистон” массивининг (2-участкаси) чўл-ўтлоқи тупроқлари тарқалган 179,65 га ҳамда Риштон тумани М.Топволдиев номли массивининг (2 ва 3 участкалари) ўтлоқи тупроқлари тарқалган 611,82 га суғориладиган тупроқларининг 1:10 000 масштабда шўрланиш картограммалари тузилиб, туманнинг 930,93 гектар суғориладиган ер майдонларида амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар Миллий марказининг 2024-йил 21-декабрдаги №-05/05-04-673-сон маълумотномаси). Натижада, массивларнинг турли даражада шўрланган ерларида шўр ювиш меъёрлари, муддатлари ва сонини тўғри белгилаш орқали ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш имконини берган.