Urolov Ikrom Zayniddinovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmogʻi nomi): “C60, C20, C60@Cn, C20@Cn (n=1-5, Cn- chiziqli klaster) fullerenlarning rekonstruksiyalangan kremniy Si(100)2×1 va Si(111)7×7 sirtida adsorbsiya jarayonlarini modellashtirish”, 01.04.04 – Fizik elektronika (fizika-matematika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.3.PhD/FM1368.
Ilmiy rahbar: Yadgarov Ishmumin Djabbarovich, fizika-matematika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: U.A. Arifov nomidagi Ion-plazma va lazer texnologiyalari instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Ion-plazma va lazer texnologiyalari instituti, DSc.02/30.12.2019.FM/T.65.01.
Rasmiy opponentlar: Xalilov Umedjon Boymamatovich, fizika-matematika fanlari doktori, katta ilmiy xodim; Abduvaitov Akbarjon Abdumadjidovich, fizika-matematika fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Urganch davlat universiteti
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: kompyuterda modellashtirish (kompyuter eksperimenti) yordamida C20 va C60 fulleren molekulalarining Si(100) va Si(111) sirtda va C20@Cn va C60@Cn (n=1-5) ekzofullerenlarining rekonstruksiyalangan kremniy Si(100) sirtda adsorbsiya jarayonlarini o‘rganishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk marotaba Cn uglerod klasterlari ekzodrillangan C20 va C60 fulleren molekulalari (C20@Cn va C60@Cn) ning rekonstruksiyalangan kremniy Si(100) sirtida Cn uglerod klasterlari orqali adsorbsiya energiyalari aniqlandi;
ilk marotaba C20 fulleren molekulasining rekosntruksiyalangan kremniy Si(100) va Si(111) sirtida adsorbsiyasi modellashtirish orqali adsorbsiya energiyasi baholandi;
ilk marotaba kremniy (100) sirtida adsorbsiyalangan C20@Cn va C60@Cn ekzofullerenlarining fullerenlar adsorbsiyasi kuzatilmagan holatida ular bilan bog‘liq dinamik jarayonlar vaqt parametrlari bo‘yicha baholandi;
C60 fulleren molekulasining rekonstruksiyalangan nuqsonli kremniy Si(100) sirtida nuqsonli sohalarda adsorbsiyasining nuqson turiga bog‘ligi va barqaror adsorbsiyalanish konfiguratsiyalari aniqlandi.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi:
Dissertatsiya ishi doirasida bajarilgan ilmiy ishlar asosida olingan: C20@Cn va C60@Cn (n=1-5) uglerod klasterlari hamda C20 va C60 fulleren molekulalarining rekonstruksiyalangan kremniy Si(001)2×1 sirtida adsorbsiyalanishi jarayonida uglerod klasterlarining taglik bilan bog‘lanish energiyasi yuqori ekanligini aniqlash; C20@Cn va C60@Cn uglerod klasterlarining dimer qatoridagi adsorbsiyalari trenchdagi adsorbsiyalarga nisbatan barqaror va Si-C bog‘lar uzunligiga ko‘ra ular kovalent bog‘lar ekanligini aniqlash ilmiy natijalardan O‘zR FA Ion-plazma va lazer texnologiyalari institutida prof. Sh.D. Payziev rahbarligida 2022-2024- yillarda olib borilgan «Lazer nurlanishidan foydalangan holda turli muhitlarning chiziqli bo‘lmagan optik va vaqtli relaksatsiya xususiyatlarini o‘rganish va material sirtlarini mikro va nanostrukturali va funksional materiallar bilan o‘zgartirish» byudjet mavzusidagi fundamental tadqiqotlar ilmiy-texnikaviy vazifalarini bajarishda, xususan, bir rangli (1030) va ikki rangli (1030 nm+515 nm) lazer maydonlari yordamida Zn va ZnSe nanozarralarini o‘z ichiga olgan plazmadagi yuqori garmonikalarni yaratishni o‘rganishda foydalanilgan (O‘zR FA ning 2025-yil 29- sentyabrdagi № 2/1255-2326 sonli ma’lumotnomasi). Mazkur ilmiy natijalaridan foydalanish Zn va ZnSe nanozarralarini hosil bo‘lish jarayonini va ushbu nanozarralarni o‘z ichiga olgan plazmadagi yuqori garmonikalarni generatsiya qilish samaradorligini baholash imkonini bergan.
rekonstruksiyalangan kremniy Si(100) 2×1 sirtida C60 fulleren molekulasing adsorbsiya energiyasi adsorbsiya geometriyasiga, ya’ni molekula taglikning qaysi nuqtasida va qanday konfiguratsiya bilan adsorbsiyalanishiga bog‘ligidan Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti “Fotonika” kafedrasida 2021-2023- yillarda bajarilgan Uzb-Ind-2021-78- sonli “Metall oksidlari bilan legirlangan silikatlarning termoelektrik xossalari va o‘z-o‘zidan tashkil bo‘lish jarayonlari” mavzusidagi amaliy loyihasini bajarishda foydalanildi (Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliu universitetining 2025 uil 25- sentyabrdagi № 04/11-20358 sonli ma’lumotnomasi). Ilmiy natijalardan foydalanish silikat shisha tarkibidagi nanokristallarning elektr o‘tkazuvchanligi va termoEYuK koeffisientiga RuO2 bilan legirlashning ta’sirini o‘rganish va o‘lchamlari 1-2 nm bo‘lgan nanokristallarda 700-1100 K oralig‘ida struktura o‘tishlarini modellashtirish imkonini bergan.