Абдуллаева Севарахон Хасановнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи):
“Тўқимачилик саноати корхоналарининг иқтисодий барқарорлигини молиявий кўрсаткичлар асосида баҳолаш методологиясини такомиллаштириш”; 08.00.03 – “Саноат иқтисодиёти” ва 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит” туташ ихтисосликлар.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.DSc/Iqt1022
Илмий раҳбар: Исманов Иброҳим Набиевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат техника университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи: Фарғона давлат техника университети, DSc.03/08.05.2025.I.06.05
Расмий оппонентлар: Кадиров Абдумалик Маткаримович, иқтисодиёт фанлари доктори (DSc), доцент;
Кадирова Хадичахон Тураевна, иқтисодиёт фанлари доктори (DSc), профессор;
Хамдамова Гавхар Абсаматовна, иқтисодиёт фанлари доктори (DSc), профессор;
Етакчи ташкилот: Андижон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Фарғона вилояти тўқимачилик корхоналарининг иқтисодий барқарорлигини молиявий кўрсаткичлар асосида баҳолаш услубиётини такомиллаштиришга қаратилган таклиф ва амалий тавсияларни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Пирсон корреляция коеффициенти асосида ресурсларнинг барқарорлик индикаторларига обектив-статистик таъсирини аниқловчи “Ресурслар – барқарорлик индикаторлари” матрицаси ишлаб чиқилган;
корхоналарнинг жорий иқтисодий ҳолатини молиявий кўрсаткичларнинг интергал қийматлари асосида 0-0,40 – “Таназзул ҳолат”, 0,41-0,55 – “Хавфли ҳолат”, 0,56-0,75 – “Мақбул барқарорлик” ва 0,76-1,00 – “Юқори барқарорлик” индекслари орқали баҳолаш услубиёти ишлаб чиқилган;
тўқимачилик саноати корхоналарининг атроф-муҳитга таъсирини, ижтимоий масъулиятини, корпоратив бошқарув ҳолатини ЭСГ концепцияси асосида “А – илғор ривожланган”, “Б – ривожланаётган” ва “C – бошланғич” рейтинг даражалари бўйича баҳолаш услубиёти ишлаб чиқилган;
корхона ва тижорат банки ўртасидаги ўзаро барқарор интеграцион фаолият стратегияси “Ташкилий – тузилмавий”, “Молиявий – иқтисодий”, “Рақамли – технологик”, “Баҳолаш – назорат” механизмларини жорий этиш билан такомиллаштирилган;
корхонанинг молиявий барқарорлигини мустаҳкамлашга “Активлардан фойдаланишни оптималлаштириш”, “Захиралар устидан назорат”, “Молиявий режалаштириш” жараёнларини “инстант-дата” тамойили асосида комплекс мониторинг қилувчи КПИ тизимини ишлаб чиқиш билан эришиш таклиф этилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тўқимачилик саноати корхоналарининг иқтисодий барқарорлигини молиявий кўрсаткичлар асосида баҳолаш методологиясини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
тадқиқот жараёнида ишлаб чиқилган таклиф ва илгари сурилган амалий тавсиялар Ўзбекистон Республикасининг “Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмаси томонидан соҳа корхоналарининг иқтисодий барқарорлигини мустаҳкамлаш, экспорт географиясини кенгайтиришга қаратилган дастурларни, соҳа корхоналарининг инвестицион жозибадорлигини оширишга қаратилган чора-тадбирларни ишлаб чиқишда фойдаланиш учун қабул қилинган (Ўзбекистон Республикаси “Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмасининг 2025-йил 28-ноябрдаги №02/06-2789-сон маълумотномаси). Мазкур илмий янгиликларни уюшмага аъзо тўқимачилик саноати корхоналарининг фаолиятига жорий этилиши “яшил ишлаб чиқариш” тамойилларидан фойдаланиш жараёнларини жадаллаштириш, юқори қўшимча қийматга эга бўлган маҳсулотлар улушини кўпайтириш, ички ва ташқи бозорларда рақобатбардошликни ошириш имкониятларини кенгайтирди;
диссертация ишининг илмий – амалий натижалари Ўзбекистон савдо-саноат палатаси томонидан барқарор ривожлантириш, ЭСГ тамойиллари асосида экологик масъулиятли ва ижтимоий барқарор ишлаб чиқаришни ташкил этиш, маҳсулот сифати ҳамда экспорт салоҳиятини оширишга қаратилган дастурларни ишлаб чиқишда фойдаланиш учун қабул қилинган (Ўзбекистон савдо-саноат палатасининг 2025-йил 29-ноябрдаги 01-19-13497-сон маълумотномаси). Ушбу илмий янгиликларни жорий этиш натижасида экологик хавфларни камайтириш, корхоналарнинг ижтимоий фаоллигини ошириш, тармоқни инновацион ривожлантириш тадбирларини ишлаб чиқиш имкониятларини кенгайтиришга эришилди;
тўқимачилик саноати корхоналарининг жорий ҳолатини обектив баҳолаш ва истиқболга йўналтирилган ривожлантириш стратегияларини ишлаб чиқиш имкониятини шакллантирувчи услубиёти “ТЕХЙГЕН ТЕХТИЛЕ” МЧЖ корхонасининг фаолиятига жорий қилинган (“ТЕХЙГЕН ТЕХТИЛЕ” МЧЖ корхонасининг 2025-йил 27-февралдаги №7-сон маълумотномаси). Мазкур услубиётни жорий этиш асосида корхонанинг иқтисодий барқарорлигини тўлиқ баҳолаш асосида фаолиятнинг даромадлилигига таъсир кўрсатувчи ўсиш нуқталарини аниқлаш ҳамда уларни ривожлантиришга эътибор қаратиш имконияти шакллантирилди;
тўқимачилик саноати корхоналарининг атроф-муҳитга таъсири, ижтимоий масъулияти ва корпоратив бошқаруви билан боғлиқ фаолиятларининг самарадорлигини ЭСГ концепцияси асосида кенг қамровли баҳолаш услубиёти “ҚУВА ТЕКСТИЛ” МЧЖ амалиётига жорий қилинган (“ҚУВА ТЕКСТИЛ” МЧЖ корхонасининг 2025-йил 25- август №11/417 ФБ №68-сон маълумотномаси). Ушбу баҳолаш услубиётидан фойдаланиш натижасида корхона фаолиятининг экологик барқарорлик даражаси, меҳнат шароитлари, ишчи-ходимларни қўллаб-қувватлаш тизимига тегишли ахборотларни тўлиқ шакллантириш ҳамда инвестицион жозибадорликни ошириш учун корхонанинг драйвер нуқталарини аниқлаш, “яшил ишлаб чиқариш” тизимига ўтиш жараёнларини жадаллаштиришга қаратилган амалий йўналишларни белгилаш имкониятлари шакллантирилди;
тадқиқот ишида илгари сурилган илмий таклиф ва амалий тавсиялар Фарғона вилоятининг Иқтисодиёт ва молия бош бошқармаси томонидан вилоятни ижтимоий–иқтисодий ривожлантириш дастурларини ишлаб чиқиш жараёнларида фойдаланиш учун қабул қилинган (Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодиёт ва молия вазирлиги Фарғона вилояти Иқтисодиёт ва молия бош бошқармасининг 2025-йил 19-ноябр 03/17-17/8597-сон маълумотномаси). Мазкур илмий янгиликларни вилоят тўқимачилик кластерлари фаолиятини диверсификациялаш, маркетинг инфратузилмасини ривожлантириш ва маҳаллий хом-ашё занжирини оптималлаштиришга қаратилган “2025–2026–йилларда Фарғона вилоятини ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш дастури”да амалий асос сифатида қўллаш белгиланди.