Сейтова Лейле Полатовнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисосликшифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Минтақа иқтисодиётини барқарор ривожлантиришнинг ижтимоий-экологик жиҳатлари”, 08.00.12 — “Минтақа иқтисодиёти” .
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.I.DSc/Iqt461
Илмий маслаҳатчи: Каланов Мухиддин Бахриддинович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети ҳузуридаги “Ўзбекистон иқтисодиётини ривожлантиришнинг илмий асослари ва муаммолари” илмий-тадқиқот маркази:
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc. 03/30.01.2021.I.16.05  
Расмий оппонентлар: Аимбетов Нагмет Куллиевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Рузметов Бахтияр, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Эгамбердиев Фармонкул Турсункулович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади экологик чекловларни ҳисобга олган ҳолда Ўзбекистон Республикаси ҳудудлари иқтисодиётини барқарор ривожлантириш бўйича илмий-методологик таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
минтақадаги етакчи олий таълим ёки илмий тадқиқот муассасалари ҳузурида Экологик инновацияларни жорий этиш маркази ҳамда фазовий-географик ёндашувлар (ГИС-технологиялар)га асосланган “минтақавий лаборатория”ни ўз таркибига олувчи ривожлантириш институтларини ташкил қилиш орқали мониторинг тизими ва экологик аудит воситасида минтақанинг барқарор ривожланишини тизимли қўллаб-қувватлаш таклифи асосланган; 
маъмурий туманлар кесимида экологик вазият ва ерларни муҳофаза қилиш экологик вазиятли зоналарнинг аҳамиятини ҳисобга олувчи “энг кескин” (ИИИ зона, 1,6 ≤ Кзек ≤ 2,0), “мураккаб” (ИИ зона, 1,2 ≤ Кзмур ≤ 1,5) ва мўтадил (И зона, 0,1  ≤ Кзмўт ≤ 1,1) коеффициентлар бўйича табақалаштириш орқали такомиллаштирилган;
минтақа аграр секторининг рақобатли устунликлари тавсифлаш омилларни атроф-муҳит ва ер-сув ресурслари сифатини баҳолаш имконини берадиган ресурс йўналиши (РЙ = 0,35), маҳсулот рақобатбардошлигини оширишга хизмат қиладиган ташкилотчилик, илмий ва технологик омиллар мажмуасини қамраб оладиган операцион йўналиш (ОЙ = 0,42), ресурс базаси, экологик ҳамда ташкилотчилик-иқтисодий хусусиятларни оптимал уйғунлаштиришга қаратилган ривожлантириш дастурларини ўз ичига оладиган стратегик йўналиш (СЙ = 0,23) гуруҳлари ўртасидаги мақбул нисбатни аниқлаш асосида такомиллаштирилган;
Қуйи Амударё иқтисодий раёнида минтақалар рақобатбардошлиги ўсишига тўсқинлик қилувчи экологик муҳитдаги ўзгаришлар ва иқлим ўзгаришининг таъсирини ифодаловчи эконометрик модели асосида аграр сектор ривожланишининг 2030-йилга қадар ссенарийли прогноз кўрсаткичлари ишлаб чиқилган;
услубий ёндашувга кўра “минтақа иқтисодиётининг барқарор ривожланиши” тушунчасининг иқтисодий мазмуни ҳудуднинг табиий-иқтисодий ресурс салоҳиятидан оқилона фойдаланган ҳолда иқтисодий ўсиш суръатларини узоқ муддат давомида сақлаш, аҳоли фаровонлигини ошириш ва атроф-муҳитга зарарни минималлаштиришни таъминлайдиган, ижтимоий, экологик ва иқтисодий омиллар ўртасидаги мувозанатга асосланган, инклюзив ва инновацион ривожланиш жараёни нуқтаи назаридан.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Минтақа иқтисодиётини барқарор ривожлантиришнинг ижтимоий-экологик жиҳатларига оид илмий тадқиқотлар натижалар асосида:
минтақадаги етакчи олий таълим ёки илмий тадқиқот муассасалари ҳузурида Экологик инновацияларни жорий этиш маркази ҳамда фазовий-географик ёндашувлар (ГИС-технологиялар)га асосланган “минтақавий лаборатория”ни ўз таркибига олувчи ривожлантириш институтларини ташкил қилиш орқали мониторинг тизими ва экологик аудит воситасида минтақанинг барқарор ривожланишини тизимли қўллаб-қувватлаш таклифи Экология ва атроф муҳитни тозалаш масалалари қўмитаси томонидан инобатга олиниб, илмий изланишлар натижалари Ўзбекистон Республикаси Конститусияси лойиҳасини тайёрлашда, хусусан, фуқаролик-ҳуқуқий, экологик ва иқтисодий фаолиятни ривожлантириш механизмларини тартибга солувчи Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 49-моддаси доирасида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш масалалари қўмитасининг 2024-йил 3-декабрдаги 04/10-10-3-сон маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида Ўзбекистон иқтисодиётини барқарор ривожлантириш билан богʻлиқ ижтимоий-экологик ва иқтисодий муносабатларни ривожлантиришнинг қонунчилик ва меʼёрий-ҳуқуқий механизмларини такомиллаштириш имкони яратилган;
маъмурий туманлар кесимида экологик вазият ва ерларни муҳофаза қилиш экологик вазиятли зоналарнинг аҳамиятини ҳисобга олувчи “энг кескин” (ИИИ зона, 1,6 ≤ Кзек ≤ 2,0), “мураккаб” (ИИ зона, 1,2 ≤ Кзмур ≤ 1,5) ва мўтадил (И зона, 0,1  ≤ Кзмўт ≤ 1,1) коеффициентлар бўйича табақалаштириш орқали такомиллаштиришга оид таклифлар Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати экспертлар гуруҳи таркибида иштирок этиши доирасида, Президентнинг 5202 ва 4889-сонли қарори ижросини амалиётда назорат қилиш бўйича парламент назорати жараёнида, Қорақалпогʻистоннинг Оролбўйи ҳудудини ривожлантиришга оид масалалар доирасида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш масалалари қўмитасининг 2024-йил 3-декабрдаги 04/10-10-3-сон маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида маъмурий туманлар кесимида экологик вазият ва ерларни муҳофаза қилишни такомиллаштириш имкони яратилган;
минтақа аграр секторининг рақобатли устунликлари тавсифлаш омилларни атроф-муҳит ва ер-сув ресурслари сифатини баҳолаш имконини берадиган ресурс йўналиши (РЙ = 0,35), маҳсулот рақобатбардошлигини оширишга хизмат қиладиган ташкилотчилик, илмий ва технологик омиллар мажмуасини қамраб оладиган операцион йўналиш (ОЙ = 0,42), ресурс базаси, экологик ҳамда ташкилотчилик-иқтисодий хусусиятларни оптимал уйғунлаштиришга қаратилган ривожлантириш дастурларини ўз ичига оладиган стратегик йўналиш (СЙ = 0,23) гуруҳлари ўртасидаги мақбул нисбатни аниқлаш асосида такомиллаштириш бўйича таклифлар Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг Бюджет ва иқтисодий ислоҳотлар қўмитаси томонидан амалий фаолиятда қўлланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг Бюджет ва иқтисодий ислоҳотлар қўмитасининг 2024-йил 14-декабрдаги 04/2-13-33-сон маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида минтақа аграр секторининг рақобатли устунликларини тавсифлаш мақсадида, омилларни қуйидаги йўналишлар бўйича гуруҳлаш зарурлиги: атроф-муҳит ва ер-сув ресурслари сифатини баҳолаш имконини берадиган ресурс йўналиши; маҳсулот рақобатбардошлигини оширишга хизмат қиладиган ташкилотчилик, илмий ва технологик омиллар мажмуасини қамраб оладиган операцион йўналиш; ресурс базаси, экологик ҳамда ташкилотчилик-иқтисодий хусусиятларни оптимал уйгʻунлаштиришга қаратилган ривожлантириш дастурларини ўз ичига оладиган стратегик йўналиш асослаб берилган;
Қуйи Амударё иқтисодий раёнида минтақалар рақобатбардошлиги ўсишига тўсқинлик қилувчи экологик муҳитдаги ўзгаришлар ва иқлим ўзгаришининг таъсирини ифодаловчи эконометрик модели асосида аграр сектор ривожланишининг 2030-йилга қадар ишлаб чиқилган ссенарийли прогноз кўрсаткичлари Қорақалпогʻистон Республикасида фуқаролик-ҳуқуқий, экологик ва иқтисодий муносабатларни тартибга солувчи норматив-ҳуқуқий меʼёрлар устида иш олиб бориш жараёнида, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати экспертлар гуруҳи таркибида иштирок этиши доирасида, Президентнинг 5202 ва 4889-сонли қарори ижросини амалиётда назорат қилиш бўйича парламент назорати жараёнида, Қорақалпогʻистоннинг Оролбўйи ҳудудини ривожлантиришга оид масалаларда инобатга олинган (Қорақалпоғистон Вазирлар Кенгашининг 2024-йил 11-декабрдаги 02-09/9-12/965-сон маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида ҳудудлар рақобатбардошлигининг ўсишини чекловчи экологик муҳит таъсирини инобатга олган ҳолда, Ўзбекистон иқтисодиётини барқарор ривожлантириш билан богʻлиқ ижтимоий-экологик ва иқтисодий муносабатларни ривожлантириш бўйича қонунчилик ва меʼёрий-ҳуқуқий механизмларни такомиллаштиришга хизмат қилган;
услубий ёндашувга кўра “минтақа иқтисодиётининг барқарор ривожланиши” тушунчасининг иқтисодий мазмунини ҳудуднинг табиий-иқтисодий ресурс салоҳиятидан оқилона фойдаланган ҳолда иқтисодий ўсиш сур'атларини узоқ муддат давомида сақлаш, аҳоли фаровонлигини ошириш ва атроф-муҳитга зарарни минималлаштиришни таъминлайдиган, ижтимоий, экологик ва иқтисодий омиллар ўртасидаги мувозанатга асосланган, инклюзив ва инновацион ривожланиш жараёни нуқтаи назаридан такомиллаштириш билан богʻлиқ назарий ва услубий ишланмалардан олий ўқув юртлари талабалари учун тавсия этилган “Минтақавий ривожланиш стратегияси” номли дарсликни тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирининг 2021-йил 
18-августдаги 356-сон буйруғи). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида талабаларда ижтимоий, экологик ва иқтисодий омиллар ўртасидаги мувозанатга асосланган, инклюзив ва инновацион ривожланиш жараёни нуқтаи назаридан такомиллаштирилган “минтақа иқтисодиётининг барқарор ривожланиши” тушунчаси бўйича назарий билимларни янада чуқурлаштириш имкони яратилган.