Садуллаев Улуғбек Норқуловичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Гўшт қорамолчилиги йўналишида тадбиркорлик субектлари фаолиятини интенсив ривожлантиришнинг илмий–услубий асослари”, 08.00.15 – “Тадбиркорлик ва кичик бизнес иқтисодиёти” (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.2.DSc/Iqt371.
Илмий маслаҳатчи: Фарманов Тулқин Хайитмуродович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги соҳасида стратегик ривожланиш ва тадқиқотлар халқаро маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат университети, DSc.03/27.09.2024.I.72.05
Расмий оппонентлар: Қодиров Абдурашид Мажидович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Эгамбердиев Фармонқул Турсунқулович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Салаев Санатбек Комилович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: гўшт қорамолчилиги йўналишидаги тадбиркорлик субектлари фаолиятини интенсив асосда ривожлантириш йўналишларига қаратилган илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
чорва моллари бош сони, насли, зичлиги, рўйхатга олиш тизими, уруғлантириш ва мониторинг тизими, маҳсулдорлик каби индикаторларини ҳисобга олган ҳолда чорвачилик хўжаликларининг интенсивлик даражасини аниқлаш услуби таклиф этилган ҳамда хўжаликларнинг интенсивлик даражасини юқори интенсив (И≥0.7), интенсив (0.5≤И<0.7), ярим интенсив (0.2≤И<0.5) ва экстенсив (И<0.2) каби шкалаларда баҳолаш таклиф этилган;
озиқ-овқат хавфсизлиги ва экологик мувозанат мутаносиблигини таъминлаш мақсадида “устуворлик уйғунлиги” (Сйнергй оф Приоритиес) моделига асосланган “чорва молларининг оптимал мол бош сони”ни аниқлаш услуби таклиф этилган ҳамда ҳудудларнинг экологик мувозанат коеффициентлари (1.0≤ЭФᵢ≥1.29) асосида интенсив қорамолчиликни ривожлантириш имкониятлари асосланган;
ички бозорни гўшт маҳсулотлари билан барқарор таъминлаш, мавсумий тебранишларнинг олдини олиш мақсадида “Гўшт қорамолчилиги йўналишидаги тадбиркорлик субектлари трансмиллий корпорацияси”ни ташкил этиш таклиф этилган ҳамда уларни миллий ва минтақавий даражада қўллаб-қувватлаш йўллари асосланган;
гўшт қорамолчилигига ихтисослашган тадбиркорларни давлат томонидан қўллаб-қувватлашда тартибларни Жаҳон савдо ташкилотининг институционал, технологик ва экологик ривожланиш талабларига мослаштиришга асосланган “ИТЕ Суппорт Модел” дифференциал модели ҳамда ушбу талаблар доирасида “Феед-ин тарифф” тизимларига верификация харажатларининг бир қисмини қоплаб бериш тартибида интеграциялаш таклифи асосланган;
гўшт қорамолчилиги йўналишидаги тадбиркорлик субектлари фаолиятини интенсив ривожлантириш асосида гўшт етиштириш ҳажми ўзгаришининг 2030- йилгача бўлган прогноз кўрсаткичлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Гўшт етиштириш тармоғини интенсивлаштириш юзасидан ишлаб чиқилган илмий таклиф ва амалий тавсиялар асосида:
чорва моллари бош сони, насли, зичлиги, рўйхатга олиш тизими, уруғлантириш ва мониторинг тизими, маҳсулдорлик каби индикаторларини ҳисобга олган ҳолда чорвачилик хўжаликларининг интенсивлик даражасини аниқлаш услуби таклиф этилган ҳамда хўжаликларнинг интенсивлик даражасини юқори интенсив (И≥0.7), интенсив (0.5≤И<0.7), ярим интенсив (0.2≤И<0.5) ва экстенсив (И<0.2) каби шкалаларда баҳолаш бўйича таклифларидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019-йил 23-октябрдаги ПФ-5853-сон “Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалигини ривожлантиришнинг 2020-2030-йилларга мўлжалланган стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида”ги Фармони 1-иловаси билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалигини ривожлантиришнинг 2020-2030-йилларга мўлжалланган Стратегияси”нинг 2-боб 1-банди 14-хатбошини ишлаб чиқишда фойдаланилган. (Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2024-йил 30-октябрдаги 02/23-2532-сон маълумотномаси). Илмий тавсиялар ёрдамида чорвачилик маҳсулотлари, хусусан гўшт етиштириш жараёнида илм-фан ютуқларидан самарали фойдаланиш, инновацион ишланмаларнинг амалиётга жорий этиш ҳолатини баҳолаш, соҳада илмий ҳажмдорлик даражасини аниқлаш имкониятини яратган;
озиқ-овқат хавфсизлиги ва экологик мувозанат мутаносиблигини таъминлаш мақсадида “устуворлик уйғунлиги” (Сйнергй оф Приоритиес) моделига асосланган “чорва молларининг оптимал мол бош сони”ни аниқлаш услуби таклиф этилган ҳамда ҳудудларнинг экологик мувозанат коеффициентлари (1.0≤ЭФᵢ≥1.29) асосида интенсив қорамолчиликни ривожлантириш имкониятлари борасидаги таклифларидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 8-февралдаги ПҚ-120-сон “Ўзбекистон Республикасида чорвачилик соҳаси ва унинг тармоқларини ривожлантириш бўйича 2022-2026-йилларга мўлжалланган дастурни тасдиқлаш тўғрисида”ги қарори 1-иловаси билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикасида чорвачилик соҳаси ва унинг тармоқларини ривожлантириш бўйича 2022-2026-йилларга мўлжалланган дастур”ининг 2-боб 3-§ 9-хатбошини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2024-йил 30-октябрдаги 02/23-2532-сон маълумотномаси). Бунда атмосферага чиқарилаётган ажратмаларда чорвачилик тармоғи улушини камайтириш орқали иқлимга мослашувчан чорвачилик секторини ташкил этиш ва ривожлантиришга эришилган;
ички бозорни гўшт маҳсулотлари билан барқарор таъминлаш, мавсумий тебранишларнинг олдини олиш мақсадида “Гўшт қорамолчилиги йўналишидаги тадбиркорлик субектлари трансмиллий корпорацияси”ни ташкил этиш таклиф этилган ҳамда уларни миллий ва минтақавий даражада қўллаб-қувватлаш йўллари асосланган таклифидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 8-февралдаги ПҚ-120-сон “Ўзбекистон Республикасида чорвачилик соҳаси ва унинг тармоқларини ривожлантириш бўйича 2022-2026-йилларга мўлжалланган дастурни тасдиқлаш тўғрисида”ги қарори 2-иловаси билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикасида чорвачилик соҳаси ва унинг тармоқларини ривожлантириш бўйича 2022-2026- йилларга мўлжалланган дастурида белгиланган вазифаларни 2022-йилда амалга ошириш бўйича йўл харитаси”нинг 62-бандини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2024-йил 30-октябрдаги 02/23-2532-сон маълумотномаси). Ушбу таклифни амалиётга қўллаш, тадбиркорнинг манфаатларини инобатга олган ҳолда рағбатлантириш асосида ички бозорда гўшт маҳсулотлари таклифини 20-30 фоизгача ошишига эришилади;.
гўшт қорамолчилигига ихтисослашган тадбиркорларни давлат томонидан қўллаб-қувватлашда тартибларни Жаҳон савдо ташкилотининг институционал, технологик ва экологик ривожланиш талабларига мослаштиришга асосланган “ИТЕ Суппорт Модел” дифференциал модели ҳамда ушбу талаблар доирасида Феед-ин тарифф тизимларига верификация харажатларининг бир қисмини қоплаб бериш тартибида интеграциялаш таклифидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019-йил 23- октябрдаги ПФ-5853-сон “Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалигини ривожлантиришнинг 2020-2030-йилларга мўлжалланган стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида”ги Фармони 1-иловаси билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалигини ривожлантиришнинг 2020-2030-йилларга мўлжалланган Стратегияси”нинг 2-боб 3-банди 21-хатбошини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2024-йил 30-октябрдаги 02/23-2532-сон маълумотномаси). Ушбу таклифни амалиётга қўллаш соҳада илмий тадқиқотлар олиб бориш, ақлли қурилмаларга талабни ички имкониятлар эвазига таъминлаш ва моддий рағбатлантириш механизмларини яратиш имконини берган.
гўшт қорамолчилиги йўналишидаги тадбиркорлик субектлари фаолиятини интенсив ривожлантириш асосида гўшт етиштириш ҳажми ўзгаришининг 2030-йилгача бўлган прогноз кўрсаткичлари Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 8-февралдаги ПҚ-120-сон “Ўзбекистон Республикасида чорвачилик соҳаси ва унинг тармоқларини ривожлантириш бўйича 2022-2026-йилларга мўлжалланган дастурни тасдиқлаш тўғрисида”ги қарори 1-иловаси билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикасида чорвачилик соҳаси ва унинг тармоқларини ривожлантириш бўйича 2022-2026 йилларга мўлжалланган дастур”ининг 2-боб 2-§ 2-банди 8-хатбошини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитасининг 2024-йил 30-октябрдаги 02/23-2532-сон маълумотномаси). Ушбу таклифни амалиётга жорий этиш орқали мамлакатимизда гўшт етиштириш ҳажми 2025-2030-йилларда ўртача 12 фоизга ўсишини таъминлашга эришилади.