Саидов Фаррух Соибовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи номи): “Россия империяси ҳукмронлиги даврида Туркистон минтақасидаги қочоқлар: тарихий таҳлил (ХИХ аср охири – ХХ аср бошлари)”, 07.00.01 – Ўзбекистон тарихи (тарих фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.4.PhD/Tar1241
Илмий раҳбар: Ҳаитов Шадмон Ахмадович тарих фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қарши давлат университети. PhD.03/27.02.2021.Tar.70.05.
Расмий оппонентлар: тарих фанлари доктори, профессор Г'аффоров Шокир Сафарович; тарих фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент Холмуминов Хусан Эшмуминович.
Етакчи ташкилот: Навоий давлат педагогика институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: ХИХ асрнинг охири - ХХ аср бошларида Российа имрерийаси ҳукмронлиги даврида Туркистон минтақасидаги қочоқлар тарихи муаммоси ва унинг ижтимоий-сийосий оқибатларини ўрганиш асосий мақсад сифатида белгилаб олинди.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Туркистон минтақасида қочоқлар оқимини вужудга келиш сабаблари (имрерийа ҳукуматининг солиқ зулми, қашшоқлик, халқ қўзғолонлари, таъқиб ва тазйиқ, уруш ва йашаш манбаидан ажралиш, ҳоказо) илмий жиҳатдан асосланган.
Туркистон минтақасига Российанинг марказий районларидан аҳолини кўчириш орқали ҳам қочоқлар оқими юз берганлиги, Туркистон генерал-губернаторлиги вилойат ва уйездлари бўйлаб қочоқ аҳолининг тарқалиши, уларнинг ижтимоий, миллий-етник таркиби, қочоқларга нисбатан қўлланилган ҳукумат чора-тадбирлари, уларнинг натижа ва оқибатлари очиб берилган.
Туркистон минтақасидаги қочоқлар муаммоларини ҳал етишда маҳаллий бошқарув билан Туркистон генерал-губернатори ва имрерийа маъмурлари ўртасидаги муносабатлар, қочоқликнинг оммавий тус олиш омиллари, маҳаллий аҳоли ва қочоқлар ўртасидаги ўзаро зиддийатли муносабатлар туфайли келиб чиққан салбий ҳолатлар аниқлаштирилган.
Туркистон минтақасида қочоқ аҳолининг маиший ҳайоти, кундалик турмуши, ҳукуматнинг қочоқлар муаммосини ҳал етишдаги тадбирлари (қочоқларни озиқ-овқат ва бошрана билан таъминлаш, соғлиқни сақлаш, ўз йашаш жойларига қайтариш ва ҳ.к.) билан боғлиқ масалалар кўрсатиб берилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. “Российа имрерийаси ҳукмронлиги даврида Туркистон минтақасидаги қочоқлар: тарихий таҳлил (ХИХ асрнинг охири - ХХ аср бошлари)” муаммосини тадқиқ етиш бўйича олинган илмий натижалар, хулоса ва таклифлар асосида:
Туркистон минтақасида қочоқлар оқимининг вужудга келиш сабаблари (имрерийа ҳукуматининг солиқ зулми, қашоқлик, халқ қўзғолонлари, таъқиб ва тазйиқ, уруш ва йашаш манбаидан ажралиш ва ҳоказо) ҳақидаги маълумотлар “Ўзбекистон тарихи” телеканалида ефирга узатилган “Тақдимот” кўрсатувида байон етиб берилган;
Туркистон минтақасига Российанинг марказий районларидан аҳолини кўчиқиш орқали ҳам қочоқлар оқими юз берганлиги, Туркистон генерал-губернаторлиги вилойат ва уйездлари бўйлаб қочоқ аҳолининг тарқалиши, уларнинг ижтимоий, миллий етник таркиби, қочоқларга нисбатан қўлланилган ҳукумат чора-тадбирлари, уларнинг натижа ва оқибатлари, Туркистон минтақасида қочоқлар оқимининг вужудга келишига оид маълумотлар ва йангиликлардан Ўзбекистон миллий телерадиокомранийаси тизимидаги “Ўзбекистон тарихи” каналида ефирда узатилган “Тақдимот” кўрсатувининг ссенарийсини таййорлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Ресрубликаси Миллий телерадиокомранийаси “Ўзбекистон” телерадиоканали давлат муассасасининг 2023 йил 17 февралдаги 02-31-265 сон маълумотномаси). Бу кўрсатувда Туркистон минтақасидаги қочоқларнинг ижтимоий-сийосий ҳайоти илмий асосда таҳлил қилинган.
Туркистон минтақасидаги қочоқлар муаммоларини ҳал етишда маҳаллий бошқарув билан Туркистон генерал-губернатори ва имрерийа маъмурлари ўртасидаги муносабатлар, қочоқликнинг оммавий тус олиш омиллари, маҳаллий аҳоли ва қочоқлар ўртасидаги ўзаро зиддийатли муносабатлар туфайли келиб чиққан салбий ҳолатлар юзага келганлиги ҳақидаги илмий ҳулосалардан Ресрублика тожик миллий маданий марказининг маълумотларини илмий жиҳатдан бойитишга ва музей кўргазмаларини тўлдиришдаги тарғибот ишларида фойдаланилган;
Туркистон минтақасида қочоқ аҳолининг маиший ҳайоти, кундалик турмуши, ҳукуматнинг қочоқлар муаммосини ҳал етишдаги тадбирлари (қочоқларни озиқ-овқат ва бошрана билан таъминлаш, соғлиқни сақлаш, ўз йашаш жойларига қайтариш ва ҳ.к.) борасидаги тадқиқотчи томонидан олиб борилган илмий изланишлар натижасида олинган илмий хулоса, таклиф ва тавсийалардан Ресрублика тожик миллий маданий марказининг тарғибот ишларида фойдаланилган (Ресрублика тожик миллий маданий марказнинг маълумотномаси).