Мансуров Машраф Равшанкуловичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Диабетли нефропатияда пешобдаги протеомик маркерлар ташҳисининг аҳамияти», 14.00.25 – Клиник-лаборатор ва функционал диагностика (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2.PhD/Tib4670.
Илмий раҳбар: Мухамедова Нурхон Халимовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университет ҳузуридаги DSc.04/30.12.2019.Tib.30.02 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Хаджиметов Абдугафур Ахатович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ахмедова Нилуфар Шариповна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Ходжи Ахмад Ясавий номли Халқаро козоқ –турк университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади. диабетик нефропатиянинг эрта ташхисида сийдик протеомик маркерларининг диагностик қийматини баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
диабетик нефропатия билан оғриган беморларда гломеруляр, тубуляр, оксидловчи стресс ва яллиғланиш белгиларининг биомаркерлари аниқланиши эрта гломеруляр шикастланишнинг олдини олиши асосланган;
нейтрофил желатиназа билан боғланган липокалин (NGAL), буйрак зарарланиш маркери -1 (KIM-1), цистатин-C, трансферрин, гаптоглобин ва иммуноглобулин G каби пешобдаги биомаркерлари 2-тоифа қандли диабет билан оғриган беморларда диабетик нефропатиянинг ривожланишини башорат қилиши аниқланган;
диабетик нефропатия билан оғриган беморларнинг пешобида моноцитар хемотактик оқсил-1, ва оқсил билан боғланган жигар ёг кислоталари тубуло-интерстициал буйрак шикастланишининг кўрсаткичи сифатида асосланган;
диабетик нефропатияни даволаш босқичларида буйрак тузилмаларини шикастланиш даражасини босқичма-босқич эрта ташхислашда беморларнинг пешобида интерлейкин-6,18 яллиғланиш медиаторларининг аҳамияти касалликнинг ривожланишини кўрсаткичлари эканлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Диабетли нефропатияда пешобдаги протеомик маркерлар ташҳисининг аҳамиятини бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: диабетик нефропатия билан оғриган беморларда гломеруляр, тубуляр, оксидловчи стресс ва яллиғланиш белгиларининг биомаркерлари аниқланиши эрта гломеруляр шикастланишнинг олдини олиши асосланганлиги Тошкент шаҳар Чилонзор тумани тиббиёт бирлашмасининг 11.05.2025йил 157-сонли буйруғи, Тошкент вилояти Янгийул шаҳар тиббиёт бирлашмасининг 12.05.2025йил 521-сонли буйруғи билан амалиётга тадбиқ этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашининг 2025йил 17 июлдаги №22/35сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: диабетик нефропатияда пешобдаги протеомик маркерларни лаборатор таҳлили орқали диабетик нефропатия билан оғриган беморларда гломеруляр, тубуляр, оксидловчи стресс ва яллиғланишини эрта босқичларида текшириш касаллик прогрессивланишининг олдини олиш, NGAL, KIM-1, цистатин-C, трансферин, гаптоглобин ва иммуноглобулин G каби пешобдаги биомаркерлари 2-тоифа қандли диабет билан оғриган беморларда диабетик нефропатиянинг ривожланишини башорат қилади, эрта гломеруляр шикастланишнинг олдини олиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: гломеруляр ва тубуляр бузилишларни ташхислаш усули сурункали пиелонефрит асоратини (диабетик нефропатияни) камайтиради. Хулоса: диабетик нефропатия билан оғриган беморларда гломеруляр, тубуляр, оксидловчи стресс ва яллиғланиш белгиларининг биомаркерлари аниқлаш имкониин беради.
иккинчи илмий янгилик: нейтрофил желатиназа билан боғланган липокалин (NGAL), буйрак зарарланиш маркери -1 (KIM-1), цистатин-C, трансферрин, гаптоглобин ва иммуноглобулин G каби пешобдаги биомаркерлари 2-тоифа қандли диабет билан оғриган беморларда диабетик нефропатиянинг ривожланишини башорат қилиши аниқланганлиги Тошкент шаҳар Чилонзор тумани тиббиёт бирлашмасининг 11.05.2025йил 157-сонли буйруғи, Тошкент вилояти Янгийул шаҳар тиббиёт бирлашмасининг 12.05.2025йил 521 - сонли буйруғи билан амалиётга тадбиқ этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашининг 2025йил 17 июлдаги №22/35 - сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: нейтрофил желатиназа билан боғланган липокалин (NGAL), буйрак зарарланиш маркери -1 (KIM-1), цистатин-C, трансферрин, гаптоглобин ва иммуноглобулин G каби пешобдаги биомаркерлари 2-тоифа қандли диабет билан оғриган беморларда диабетик нефропатиянинг ривожланишини башорат қилади, эрта гломеруляр шикастланишнинг фойдали кўрсаткичлари сифатида таклиф қилинган. Иқтисодий самарадорлиги: гломеруляр ва тубуляр бузилишларни ташхислаш усули сурункали пиелонефрит асоратини (диабетик нефропатияни) камайтиради. Ушбу беморларда юқорида кўрсатилган лаборатор кўрсаткичларни ўз вақтида аниқлаш бошқа қўшимча маркёрлар аниқланиши учун керак бўладиган сарф харажатларни чеклайди, ҳамда беморлар даволаниши учун керак бўладиган шифохона кунини қисқартиради. Хулоса: диабетик нефропатия билан оғриган беморларнинг пешобда эрта протеомик маркерларни аниқлаш жорий қилингандан сўнг госпитализация кунлари қисқарди.
учинчи илмий янгилик: диабетик нефропатия билан оғриган беморларнинг пешобида моноцитар хемотактик оқсил-1, ва оқсил билан боғланган жигар ёг кислоталари тубуло-интерстициал буйрак шикастланишининг кўрсаткичи сифатида асосланганлиги Тошкент шаҳар Чилонзор тумани тиббиёт бирлашмасининг 11.05.2025йил 157-сонли буйруғи, Тошкент вилояти Янгиюль шаҳар тиббиёт бирлашмасининг 12.05.2025 йил 521 - сонли буйруғи билан амалиётга тадбиқ этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашининг 2025йил 17 июлдаги №22/35 - сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: диабетли нефропатия билан оғриган беморларнинг пешобда тубуло-интерстициал буйрак шикастланишининг кўрсаткичи сифатида диабетик нефропатия билан оғриган беморларнинг пешобида моноцитар хемотактик оқсил-1, ва оқсил билан боғланган жигар ёғ кислоталари аниқлаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: гломеруляр ва тубуляр бузилишларни ташхислаш усули сурункали пиелонефрит асоратини (диабетик нефропатияни) камайтиради. Ушбу беморларда шифохонага даволаниш учун керак бўлган маблағларнинг қисқаришига олиб келади. Хулоса: Ушбу усул қўлланилганда беморлар учун сарфланадиган маблағлар тежалишига олиб келди.
тўртинчи илмий янгилик: диабетик нефропатияни даволаш босқичларида буйрак тузилмаларини шикастланиш даражасини босқичма-босқич эрта ташхислашда беморларнинг пешобида интерлейкин-6,18 яллиғланиш медиаторларининг аҳамияти касалликнинг ривожланишини кўрсаткичлари эканлиги исботланганлиги Тошкент шаҳар Чилонзор тумани тиббиёт бирлашмасининг 11.05.2025йил 157-сонли буйруғи, Тошкент вилояти Янгиюль шаҳар тиббиёт бирлашмасининг 12.05.2025йил 521-сонли буйруғи билан амалиётга тадбиқ этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашининг 2025йил 17 июлдаги №22/35сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: диабетли нефропатияни даволаш босқичларида буйрак тузилмаларини шикастланиш даражасини босқичма-босқич эрта ташхислаш учун интерлейкин-6,18, моноцитар хемотактик оқсил-1, KIM-1, NGAL, цистатин-C, цинк-алфа-2-гликопротеиннинг маркерларини алгоритми ишлаб чиқилган. Иқтисодий самарадорлиги: гломеруляр ва тубуляр бузилишларни ташхислаш усули сурункали пиелонефрит асоратини (диабетик нефропатияни) камайтиради. Ушбу беморларда шифохонага даволаниш учун керак бўлган маблағларнинг иқтисод қилиш имконини беради. Хулоса: ушбу диагностика усулининг жорий этилиши буйрак нефросклерози, қандли диабет, юрак-қон томир касалликларида асоратлар фоизини камайтиради ва аҳоли меҳнат қобилиятини сақлаб қолади.