Нурумбетова Садоқат Алляровнанинг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Экстремизм билан боғлиқ жиноятларни тергов қилишни такомиллаштириш (Ички ишлар органлари тергови мисолида)”, 12.00.09 — Жиноят-процесси. Криминалистика, тезкор-қидирув ҳуқуқ ва суд экспертизаси (юридик фанлар).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.DSc/Yu246.
Илмий раҳбар: Ражабова Мавжуда Абдуллаевна, юридик фанлар доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат юридик университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат юридик университети ҳузуридаги Илмий даражалар берувчи DSc.07/13.05.2020.Yu.22.03.
Расмий оппонентлар: юридик фанлар доктори, профессор Закурлаев Абдумутал Каримович, юридик фанлар доктори, профессор Муминов Бекҳзод Абдуваҳобович, юридик фанлар доктори, профессор Тулаганова Гулчехра Захитовна.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади 
Экстремизм билан боғлиқ жиноятларни тергов қилиш методикаси ва тактикасини такомиллаштириш юзасидан таклифл ва тавсияларни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
экстремизм билан боғлиқ жиноят ишларида процесс иштирокчиларининг ҳуқуқ ва манфаатларини қонуний таъминлаш заруратидан келиб чиқиб, экспертиза ёки тафтиш ўтказиш талаб этилмайдиган ҳолларда терговга шахсни гумон қили¬нувчи ёки айбланувчи сифатида жалб қилиш учун асослар мавжуд бўлганида, уни гувоҳ тариқасида сўроқ қилиш мумкин эмаслиги асослантирилган; 
жиноят-процессуал қонунчилигига кўра, экстремизм билан боғлиқ жиноятларни тергов қилиш амалиётида далилларнинг процессуал талабларга мос равишда олинишини ва мақбул деб топилишини таъминлаш мақсадида гумон  қилинувчи ёки айбланувчига унинг процессуал ҳуқуқлари тушунтирилмасдан туриб ундан ҳар қандай ёзма ёки оғзаки кўрсатув олиш мумкин эмаслиги асослантирилган;  
экстремизм билан боғлиқ жиноят ишлари юзасидан суд муҳокамасида далилларнинг ҳақиқийлиги ва мақбуллигини таъминлаш заруратидан келиб чиқиб, ушланган гумон қилинувчи ёки айбланувчининг яқин қариндошларини процесс иштирокчиси сифатида жалб қилиш учун асослар бўлмаган тақдирда, уларни ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга чақириш ва сўроқ қилиш мумкин эмаслиги асослантирилган; 
экстремизм билан боғлиқ жиноят ишларида ўтказилиши лозим бўлган экспертизаларга турли хил объектларнинг тақдим этилиши натижасида юзага келаётган хатоликларни бартараф этиш заруратидан келиб чиқиб, ишнинг предмети сифатида диний мазмундаги материаллар, яъни диний таълимотнинг ақидавий асосла¬рини, тарихини, диний таълимот мафкурасини, турли диний таълимотлар¬нинг маросимлар ўтказиш амалиётини акс эттирувчи китоб, рисола, журнал, газета, варақа ва бошқа босма нашрлар, белги, рамз ва аудиовизуал асарлар, электрон ахборот манбалари (дискетлар, CД, ДВД дисклар, ўрнатиладиган ва эчиб олинадиган хотира карталари, Интернет жаҳон ахборот тармоғида жойлаштирилган материаллар ва бошқ.)ни тушуниш лозимлиги асослантирилган;
экстремизм билан боғлиқ жиноят ишларига алоқадор деб топилган далилларни аниқ баҳолаш заруратидан келиб чиқиб, юридик ёки жисмоний шахс(лар) томонидан тайёрланган материал экспертизадан ўтказилганидан кейин унга ушбу материалнинг муаллифи, номи, адади, қисқача мазмуни, тайёрланган санаси ҳамда ноширнинг манзили кўрсатилган маълумотноманинг борлигини инобатга олиш шартлиги асослантирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Экстремизм билан боғлиқ жиноятларни тергов қилишни такомиллаштириш бўйича ўтказилган тадқиқот натижаларига кўра: 
экспертиза ёки тафтиш ўтказиш талаб этилмайдиган ҳолларда, экстремизм билан боғлиқ жиноят ишлари бўйича шахсни гумон қилинувчи ёки айбланувчи сифатида жалб қилиш учун асослар мавжуд бўлган тақдирда, уни гувоҳ тариқасида сўроқ қилмасликка доир таклифдан “Ўзбекистон Республикасининг Жиноят ҳамда Жиноят-процессуал кодекс¬ларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-675-сонли қонунининг 12-моддасига асосан, Жиноят-процессуал кодекси (бундан буён матнда ЖПК деб юритилади)нинг 88-моддаси 5-бандини ишлаб чиқишда  фойдаланилган (Олий Мажлис Суд-ҳуқуқ масалалари ва коррупсияга қарши курашиш қўмитасининг 2023-йил 17-октябрдаги 74-сон далолатномаси). Мазкур таклифнинг амлиётга татбиқ этилиши, экстремизмга оид жиноят ишларини тергов қилишда шахснинг процессуал ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг қатъий мезонини ўрнатди. Бу билан, тергов органлари томонидан гумон қилинувчи ёки айбланувчининг ҳуқуқий мақомини атайлаб пасайтириш ва уларни ўзларини айблашни мажбурлашга қаратилган ҳаракатларнинг олди олиниб, сўроқ қилиш тартибининг қонуний бажарилиши ва олинган барча кўрсатмаларнинг судда яроқлилигини таъминлашга хизмат қилди;
шахсга унинг процессуал ҳуқуқлари тушунтирилгунига қадар ундан ҳар қандай ёзма ёки оғзаки кўрсатув олишни тақиқлаш ҳақидаги таклифдан “Ўзбекистон Республикасининг Жиноят ҳамда Жиноят-процессуал кодекс¬ларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-675-сонли қонунининг 12-моддасига асосан, ЖПКнинг 88-моддаси 6-бандини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Олий Мажлис Суд-ҳуқуқ масалалари ва коррупсияга қарши курашиш қўмитасининг 2023-йил 
17-октябрдаги 74-сон далолатномаси). Мазкур таклифнинг жорий этилиши тергов жараёнида шахснинг ҳуқуқ ва эркинликлари қонуний таъминланишига хизмат қилди;¬  
алоҳида иш юритувига ажратилмаган ёки суднинг ёзма топшириғи мавжуд бўлмаган экстремизм билан боғлиқ жиноят иши мазмунан кўриб чиқиш учун судга юборилганидан кейин суриштирув ва дастлабки тергов органларининг ходимлари процесс иштирокчиларини мазкур жиноят иши доирасида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга чақириш ва (ёки) сўроқ қилишлари мумкин эмаслигига доир таклифдан “Ўзбекистон Республикаси¬нинг Жиноят ҳамда Жиноят-процессуал кодексларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-675-сонли қонунининг 
12-моддасига асосан, ЖПКнинг 88-моддаси 8-бандини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Олий Мажлис Суд-ҳуқуқ масалалари ва коррупсияга қарши курашиш қўмитасининг 2023-йил 17-октябрдаги 74-сон далолатномаси). Мазкур таклифнинг қабул қилиниши экстремизм билан боғлиқ жиноят ишларини юри¬тишда ўтказиладиган тергов шу билан бирга процессуал ҳаракатларда шахснинг конституциявий ҳуқуқ ва эркинликлари (хусусан, ҳимояланиш, ўзини айбламаслик ва малакали юридик ёрдам олиш ҳуқуқлари)нинг сўзсиз ва тўлиқ таъминланишига хизмат қилди;¬ 
экстремистик фаолият билан боғлиқ жиноятларнинг предмети сифатида диний мазмундаги материаллар, яъни диний таълимотнинг ақидавий асосла¬рини, тарихини, диний таълимот мафкурасини, турли диний таълимотлар¬нинг маросимлар ўтказиш амалиётини акс эттирувчи китоб, рисола, журнал, газета, варақа ва бошқа босма нашрлар, белги, рамз ва аудиовизуал асарлар, электрон ахборот манбалари (дискетлар, CД, ДВД дисклар, ўрнатиладиган ва эчиб олинадиган хотира карталари, Интернет жаҳон ахборот тармоғида жойлаштирилган материаллар ва бошқ.)ни тушуниш кераклигига доир таклифдан Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022-йил 14-апрелдаги 180-сонли қарори билан тасдиқланган “Диний мазмундаги материалларни тайёрлаш, олиб кириш ва тарқатиш ҳамда диншунослик экспертизасини ўтказиш тартиби тўғрисида”ги низомнинг 2-бандини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Вазирлар Маҳкамаси юридик таъминлаш бошқармаси¬нинг 2022-йил 28-ноябрдаги 12/21-88-сон далолатномаси). Мазкур таклифнинг қабул қилиниши экстремизм билан боғлиқ жиноят ишларида тайинланиши лозим бўлган экспертизалар (масалан, диний-сиёсий, лингвистик, адабиётшунослик ёки компютер-техникавий) учун тегишли объектлар тақдим этилиши кераклигини аниқ стандартлаштиришга хизмат қилди;¬ 
юридик ёки жисмоний шахс(лар) тайёрлаган материал экспертизадан ўтказилганидан кейин унга ушбу материалнинг муаллифи, номи, адади, қисқача мазмуни, тайёрланган санаси ҳамда ноширнинг манзили кўрсатилган маълумотномани қўшиб қўйишга доир таклифдан Вазирлар Маҳкамаси¬нинг 2022-йил 14-апрелдаги 180-сонли қарори билан тасдиқланган “Диний мазмундаги материалларни тайёрлаш, олиб кириш ва тарқатиш ҳамда диншунослик экспертизасини ўтказиш тартиби тўғрисида”ги низомнинг 7-бандини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Вазирлар Маҳкамаси юридик таъминлаш бошқармасининг 2022-йил 28-ноябрдаги 12/21-88-сон далолатномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга муваффақиятли жорий этилиши, ишни судга қадар юритиш жараёнида экстремизм билан боғлиқ жиноятларнинг предмети сифатида қаралаётган диний мазмундаги манбаларни (китоб, рисола, электрон ахборот ташувчилар ва бошқаларни) далил сифатида ҳуқуқий баҳолаш тизимини тубдан яхшилашга хизмат қилди.