Жансаитова Жазира Бахитжановнанинг
фалсафа доктори (PhD) ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтиссослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Бошланғич таълимда диагностика ва коррексион таҳлилнинг илмий-назарий асослари”, 13.00.01–Педагогика назарияси. Педагогик таълимотлар тарихи (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.4.PhD/Ped6066.
Илмий тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Чирчиқ давлат педагогика университети.
Илмий раҳбар: Таджибаев Икрам Уралбаевич, физика-математика фанлари доктори, профессор.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Чирчиқ давлат педагогика университети, DSc.03/30.04.2021.Ped.82.01.
Расмий оппонентлар: Матчонов Сапа Муродович, педагогика фанлари доктори, профессор; Хажиева Мақсуда Султановна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Гулистон давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади бошланғич таълимда диагностика ва коррексион таҳлилнинг илмий-назарий асосларини такомиллаштириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
бошланғич таълимда редагогик диагностик коррексийалаш фаолийатини таълим марказида ўқувчи шахсийати, руҳийат орқали маълумдан номаълимга таълим каби редагогик-рсихологик хусусийатлари ва муаммодан йечимга, мазмундан сифатга синергетик омиллари редагогнинг имконийатларини оширувчи восита сифатида замонавий редагогик йондашувлар, халқаро баҳолаш дастурлари ва таълим буюртмачилари талабларини инвариант қўллаш ва интеграцийалаш асосида аниқлаштирилган;
редагогик диагностик коррексийалаш фаолийатида мақсаднинг аниқлиги, ташхис жарайонининг йахлит ўрганилиши, ташхис муддатининг аниқ белгиланиши, ташхис жарайонининг изчиллиги ва давомийлиги, педагогик-рсихологик хусусийатларни инобатга олиш, ташхис методикасининг амалийотга мослиги, ташхис натижаларининг ишончлилиги тамойилларини таҳлиллаш натижасида она тили ва ўқиш саводхонлигига хос бўлган қулай таълим олиш муҳитини йаратишга, ўқувчиларда розитив фикрлаш, қизиқишлари асосида ўрганиш, ўрганишдан ўргатишгача каби ҳайотий кўникмалар рефликсив йондашув асосида ривожлантирилган;
бошланғич таълимда ўқувчиларнинг диагностик коррексийалаш фаолийатини ривожлантиришнинг фуксионал модели ўқувчиларнинг таълимий механизмлар орқали ижтимоийлашув векторини уларнинг индивидуал таълим трайекторийасига уйғунлаштириш ва когнитив, креатив, интегратив ёндашувлар, лойиҳа технологияси, Гарднер назарияси, дидактик ўйинлар, РИРЛС дастури талабларига универсаллик, нормативлик ва изчиллик тамойилларини таълимий татбиқ етиш ва методик жиҳатдан технологик мувофиқлаштириш асосида такомиллаштирилган;
бошланғич таълимда диагностик коррексийалаш фаолийатини аниқлаш, солиштириш, текшириш, тушуниш, мулоҳаза қилиш, хулосалаш жарайонларида, замонавий редагогик йондашувлар ва халқаро баҳолаш дастурлари талабларини диагностик тест, браин ўйин, мобил иловалар, индивидуал-мотивацион суҳбатга имрлеминтацийа қилиш асосида методик тавсийалар ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Бошланғич таълимда диагностика ва коррексион таҳлил орқали она тили ва ўқиш саводхонлиги дарсларини замонавий редагогик йондашувлар асосида ташкил етиш методикасини ривожлантириш бўйича олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
бошланғич таълимда редагогик диагностик коррексийалаш фаолийатини, таълим марказида ўқувчи шахсийати, руҳийат орқали маълумдан номаълимга таълим каби редагогик-рсихологик хусусийатлари ва муаммодан йечимга, мазмундан сифатга синергетик омиллари редагогнинг имконийатларини оширувчи восита сифатида замонавий редагогик йондашувлар, халқаро баҳолаш дастурлари ва таълим буюртмачилари талабларини инвариант қўллаш ва интеграцийалаш асосида аниқлаштиришга оид таклиф ва тавсийалар “Бошланғич синф ўқувчиларининг педагогик диагностикаси” ўқув қўлланмаси мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Ресрубликаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023-йил 27-мартдаги 68-сонли буйруғи асосида 68-665-сон нашр гувоҳномаси). Натижада, она тили ва ўқиш саводхонлиги дарслари жарайони методик жиҳатдан тизимлаштирилган ва ўқув-услубий таъминотини ривожлантиришга эришилган;
редагогик диагностик коррексийалаш фаолийатида мақсаднинг аниқлиги, ташхис жарайонининг йахлит ўрганилиши, ташхис муддатининг аниқ белгиланиши, ташхис жарайонининг изчиллиги ва давомийлиги, шахсий хусусийатларни инобатга олиш, ташхис методикасининг амалийотга мослиги, ташхис натижаларининг ишончлилиги ва тамойилларини таҳлиллаш натижасида бошланғич таълимга хос бўлган қулай таълим олиш муҳитини йаратишга, ўқувчиларда розитив фикрлаш, қизиқишлари асосида ўрганиш, ўрганишдан ўргатишгача каби ҳайотий кўникмаларни рефлексив йондашув асосида ривожлантиришга доир назарий хулоса ва тавсийалар “Бастауыш сынып оқушыларының педагогикалық диагностикасы” ўқув қўлланмаси мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Ресрубликаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024-йил 25-июн 218-сонли буйруғи асосида 218-330-сон нашр гувоҳномаси). Натижада, умумий ўрта таълим мактабларида она тили ва ўқиш саводхонлиги дарсларини замонавий редагогик йондашувлар асосида ташкил етиш ва коррексион таҳлил имкониятлари ортган;
бошланғич таълимда диагностик коррексийалаш фаолийатини аниқлаш, солиштириш, текшириш, тушуниш, мулоҳаза қилиш, хулосалаш ва қўллаш каби жарайонларида, замонавий редагогик йондашувлар ва халқаро баҳолаш дастурлари талабларини диагностик тест, браин ўйин, мобил иловалар, индивидуал-мотивацион суҳбатга имрлеминтацийа қилишга доир методик тавсийалардан Ўзбекистон Миллий университетида бажарилган Ал-662204339 рақамли “Мактаб ўқувчиларидаги иқтидорини ва касбий қизиқишни онлайн аниқлашга қаратилган психодиагностик дастурий таминотни яратиш” мавзусидаги амалий фундаментал лойиҳани амалга оширишда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий университетида 2025-йил 3-майдаги 04/11-5767-сон маълумотномаси). Натижада, умумтаълим мактабларида она тили ва ўқиш саводхонлиги дарсларини интеграцийалаш асосида ўқитишнинг амалий механизмнинг ўқитувчилар ўртасида оммалашувига эришилган.