Бобоқулов Хушнуджон Рашидовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.  Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “2-тип қандли диабет билан оғриган беморларда ишемик инсультнинг клиник-прогностик асоратларини баҳолаш  (ишемик инсультнинг патогенетик типлари асосида)”, 14.00.13 – Неврология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № B2020.4.PhD/Tib5159.
Илмий раҳбар: Ўринов Мусо Болтаевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.04/30.04.2022.Tib.93.02.
Расмий оппонентлар: Ҳайдарова Дилдора Кадировна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Мавлянова Зилола Фархадовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот: Курск давлат  тиббиёт университети (Россия Федарацияси).
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқоднинг мақсади: инсултнинг патогенетик турига қараб 2-тип қандли диабетли беморларда ишемик инсультнинг клиник хусусиятларини аниқлаш, ушбу тоифадаги беморларни олиб боришни башорат қилиш ва оптималлаштириш алгоритмини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ишемик инсультнинг патогенетик типлари (атеротромботик, кардиоэмболик, гемодинамик) бўйича 2-тип қандли диабетли беморларда инсультнинг клиник ва прогностик хусусиятлари (неврологик етишмовчилик даражаси, геморрагик трансформация частотаси) асосланган;
2-тип қандли диабетдаги ишемик инсультнинг патогенетик типларида юрак ритми вариабиллиги (СДНН, РМССД, ЛФ/ҲФ) ва артериал босимнинг циркад тебранишларида (АҚБ суткалик мониторинги, нон-диппинг профилида) ги хусусиятларнинг инсульт салбий оқибатларни башоратловчи предиктор эканлиги исботланган;  
2-тип қандли диабетли беморларда метаболик бузилиш (гликирланган гемоглобин даражасини ошиши ҲбА1c>6.5%, холестерин ва зичлиги паст липопротеинлар юқорилиги)  ни назорат қилиш ишемик инсульт патогенетик типлари асоратларини ривожланишида ва такрорий инсульт олдини олиш имконини берувчи маркерлар эканлиги исботланган;
клиник, лаборатор, инструментал ва функционал кўрсаткичлар асосида 2-тип қандли диабетли беморларда ишемик инсульт патогенетик типларидаги неврологик етишмовчиликнинг тикланиш даражасини башорат қилиш алгоритми ишлаб чиқилган.  
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
2-тип қандли диабет билан оғриган беморларда ишемик инсультнинг клиник-прогностик асоратларини ишемик инсультнинг патогенетик типлари асосида баҳолаш бўйича олинган илмий натижалар асосида: 
биринчи илмий янгилик. ишемик инсультнинг патогенетик типлари (атеротромботик, кардиоэмболик, гемодинамик) бўйича 2-тип қандли диабетли беморларда инсультнинг клиник ва прогностик хусусиятлари (неврологик етишмовчилик даражаси, геморрагик трансформация частотаси) асосланганлиги бщйича  бўйича «2 тип қандли диабет билан оғриган беморларда ишемик инсултнинг салбий натижаларини патогенетик турини ҳисобга олган ҳолда башорат қилиш усуллари» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти экспертлар кенгашининг 2025 йил 1июлдаги 14-м/018- сонли хулосаси) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти Кўп тармоқли тиббиёт маркази  11 март 2025 йилдаги Н01/174 буйруғи, хамда Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Сирдарё филиалида 14 март 2025йилдаги Н41 буйруғи билан амалиётига татбиқ қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 07 июлдаги 21/34-сон хулосаси).  Ижтимоий самарадорлиги: ишемик инсультнинг патогенетик типлари (атеротромботик, кардиоэмболик, гемодинамик) бўйича 2-тип қандли диабетли беморларда инсультнинг клиник хусусиятлари комплекс тарзда таҳлил қилинганлиги касалликни эрта ташхислаш ва даволаш самарадорлигини ошириш имконини берган.  Иқтисодий самарадорлиги: ишемик инсультнинг патогенетик типларини 2-тип қандли диабетли беморларда эрта аниқлаш ва коррекция қилиш орқали инсульт ривожланишини олдини олиш, шунингдек, касаллик оғирлигини пасайтирадиган мақсадли даволаш усулларини қўллаш имкони яратилди. Бу стационар даволаниш кўрсатмаси ҳисобидан ҳар бир нафар бемор учун сарфланадиган бюджет  ва бюжетдан ташқари харажатларини 727000 сўмга иқтисод қилишга эришилган. Хулоса ишемик инсультнинг патогенетик типлари (атеротромботик, кардиоэмболик, гемодинамик) бўйича 2-тип қандли диабетли беморларда инсультнинг клиник хусусиятлари комплекс тарзда таҳлил қилинганлиги касалликнинг эрта ва кеч асоратларини олдини олиш ҳисобига реанимация ва стационарда даволаниш давомийлигини қисқариши ҳисобига иқтисодий самарадорликка эришилган. 
иккинчи илмий янгилик. 2-тип қандли диабетдаги ишемик инсультнинг патогенетик типларида юрак ритми вариабиллиги (СДНН, РМССД, ЛФ/ҲФ) ва артериал босимнинг циркад тебранишларида (АҚБ суткалик мониторинги, нон-диппинг профилида) ги хусусиятларнинг инсульт салбий оқибатларни башоратловчи предиктор эканлиги исботланганлиги исботланганлиги бўйича «2 тип қандли диабет билан оғриган беморларда ишемик инсултнинг салбий натижаларини патогенетик турини ҳисобга олган ҳолда башорат қилиш усуллари» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти экспертлар кенгашининг 2025 йил 1июлдаги 14-м/018- сонли хулосаси) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти Кўп тармоқли тиббиёт маркази  11 март 2025 йилдаги Н01/174 буйруғи, хамда Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Сирдарё филиалида 14 март 2025йилдаги Н41 буйруғи билан амалиётига татбиқ қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 07 июлдаги 21/34-сон хулосаси).  Ижтимоий самарадорлиги: 2-тип қандли диабетли ишемик инсультнинг патогенетик типларида юрак ритми вариабиллиги (СДНН, РМССД, ЛФ/ҲФ) ва артериал босимнинг циркад тебранишларида (АҚБ суткалик мониторинги, нон-диппинг профилида) муҳим фарқлар аниқланган бўлиб, бу салбий оқибатларни башорат қилишда предиктор эканлиги илмий исботланганлиги касалликни эрта ташхислаш ва даволаш самарадорлигини ошириш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: ишемик инсультнинг патогенетик типлари бўйича 2-тип қандли диабетли беморларда юрак ритми вариабиллиги ва артериал босимнинг циркад тебранишларида муҳим фарқлар аниқланганлиги касалликнинг оғир кечиши ва асоратлар сонини камайтирди. Бу эса ҳар бир бемор учун бюджет маблағларидан ўртача 512000 сўм ва бюджетдан ташқари маблағлардан 313000 сўм иқтисод қилиш имконини берди. Хулоса. 2-тип қандли диабет билан боғлиқ ишемик инсультда юрак ритми вариабиллиги ва артериал босимнинг циркад тебранишларида фарқлар салбий оқибатларни предиктор эканлигининг асосланиши беморлар ахволини туғри баҳолаш ва керакли даво тактикаси танлаш имконини берган. 
учинчи илмий янгилик. 2-тип қандли диабетли беморларда метаболик бузилиш (гликирланган гемоглобин даражасини ошиши ҲбА1c>6.5%, холестерин ва зичлиги паст липопротеинлар юқорилиги)  ни назорат қилиш ишемик инсульт патогенетик типлари асоратларини ривожланишида ва такрорий инсульт олдини олиш имконини берувчи маркерлар эканлиги исботланганлиги бўйича «2 тип қандли диабет билан оғриган беморларда ишемик инсултнинг салбий натижаларини патогенетик турини ҳисобга олган ҳолда башорат қилиш усуллари» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти экспертлар кенгашининг 2025 йил 1июлдаги 14-м/018- сонли хулосаси) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти Кўп тармоқли тиббиёт маркази  11 март 2025 йилдаги Н01/174 буйруғи, хамда Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Сирдарё филиалида 14 март 2025йилдаги Н41 буйруғи билан амалиётига татбиқ қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 07 июлдаги 21/34-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: 2-тип қандли диабетли беморларда ишемик инсульт патогенетик типлари асоратларини ривожланишида метаболик бузилишлар (гликирланган гемоглобин даражасини ошиши ҲбА1c>6.5%, холестерин ва зичлиги паст липопротеинлар юқорилиги) аниқланганлиги беморларда инсультни олиб бориш, такрорий инсультни олдини олиш ва беморларда ҳаёт сифатини яхшилаш орқали эрта реабилитация дастурларини индивидуал танлаш ва ижтимоий мослашувни тезлаштириш имкони яратилди. Иқтисодий самарадорлиги: метаболик бузилишлардаги фарқлар 2-тип қандли диабетли ишемик инсультларда аниқланганлиги уларга йўналтирилган даволаш-реабилитация чораларини қўллаш орқали инсультдан кейинги ногиронлик даражаси ва даволаниш муддати камайтириши ҳар бир бемор учун бюджет маблағларидан ўртача 486000 сўм ва бюджетдан ташқари маблағлардан 312000 сўм иқтисод қилиш имконини берди. Хулоса: 2-тип қандли диабетли ишемик инсультларда метаболик бузилишларнинг касалликнинг оқибатига таъсири аниқланганлиги асосида асоратларининг камайиши имконини берган.
тўртинчи  илмий янгилик. клиник, лаборатор, инструментал ва функционал кўрсаткичлар асосида 2-тип қандли диабетли беморларда ишемик инсульт патогенетик типларидаги неврологик етишмовчиликнинг тикланиш даражасини башорат қилиш алгоритми ишлаб чиқилганлиги бщйича бўйича «2 тип қандли диабет билан оғриган беморларда ишемик инсултнинг салбий натижаларини патогенетик турини ҳисобга олган ҳолда башорат қилиш усуллари» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти экспертлар кенгашининг 2025 йил 1июлдаги 14-м/018- сонли хулосаси) билан тасдиқланган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти Кўп тармоқли тиббиёт маркази  11 март 2025 йилдаги Н01/174 буйруғи, хамда Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Сирдарё филиалида 14 март 2025йилдаги Н41 буйруғи билан амалиётига татбиқ қилинган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 2025 йил 07 июлдаги 21/34-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: клиник, лаборатор, инструментал ва функционал кўрсаткичлар асосида 2-тип қандли диабетли беморларда ишемик инсульт патогенетик типларидаги неврологик етишмовчиликнинг тикланиш даражасини башорат қилиш алгоритми ишлаб чиқилганлиги хамда ушбу тоифадаги беморларни олиб боришнинг индивидуал стратегиялари таклиф орқали ногиронлик кўрсаткичларининг пасайиши ва профилактик тадбирларнинг самарадорлиги ортишига эришилган. Иқтисодий самарадорлиги: самарали медикаментоз комплекс терапияни танлаш орқали даволаниш муддати қисқарди, асоратлар сони камайиши, қайта госпитализация эҳтимолининг пасайиши ҳисобидан ҳар бир бемор учун бюджет маблағларидан ўртача 638000 сўм ва бюджетдан ташқари маблағлардан 212000 сўм иқтисод қилиш имконини берди. Хулоса. 2-тип қандли диабетли беморларда ишемик инсульт патогенетик типларидаги неврологик етишмовчиликнинг тикланиш даражасини башорат қилиш алгоритми ишлаб чиқилди, бу орқали эса клиник амалиётда даволашнинг шахсийлаштирилган усулларини жорий қилиш имкони яратилди.

Yangiliklarga obuna bo‘lish