Широв Бобур Фуркатовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Бир ёшгача болаларда сон-чаноқ бўғими дисплазиясининг ультратовуш кўрсаткичлари», 14.00.19 – Клиник радиология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: №B2023.2.PhD/Tib3591.
Илмий раҳбар: Мардиева Гульшод Маматмурадовна, тиббиёт фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами:  Болалар онкологияси, гематологияси, иммунологияси илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.04/07.06.2024 Tib 177.01.
Расмий оппонентлар: Юсупалиева Гулнора Акмаловна, тиббиёт фанлар доктори, профессор; Тиляков Акбар Бўриевич, тиббиёт фанлар доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: бир ёшгача бўлган болаларда сон-чаноқ бўғими дисплазиясининг ультратовуш параметрлари баҳосини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
эрта ёшдаги болаларда чаноқ-сон бўғими дисплазиясининг тарқалиши ва хавф омилларини ҳисобга олган ҳолда уни аниқлашда ультратовуш текширувининг диагностик аҳамияти аниқланган;
сон-чаноқ чуқурчасининг суяк ва хафт-суяк компонентлари етилиш даражасини акс эттирувчи ультратовуш миқдорий кўрсаткичлари норма учун объектив мезонлар эканлиги аниқланган; 
Р.Граф усули бўйича α ва β бурчакларни суяк қопламаси коэффициенти билан қўшимча баҳолаш асосида чаноқ-сон бўғими дисплазиясини ва патологик ўзгаришларни дифференциал ташхислаш оширилиши аниқланган;
чаноқ-сон бўғими дисплазиясида эрта ташхислаш ва ультратовуш мониторинги қўлланилиши реабилитация жараёнида даволаш самарадорлигини объектив баҳолаш ҳамда патологик ўзгаришларни ўз вақтида коррекция қилиш имконини бериши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Сoғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 11 апрелдаги 000087-сoн хулосасига кўра:
Илмий янгилик: Ўзбекистон Республикасида бир ёшгача бўлган болаларда чаноқ-сон бўғими дисплазиясини эрта ташхислаш муаммолари чуқур ўрганилган ва олинган натижалар асосида ташхислашнинг стандарт усулларини такомиллаштириш учун янги кўрсаткичлар ишлаб чиқилган ва амалиётга жорий этилган:
биринчи илмий янгилик: эрта ёшдаги болаларда чаноқ-сон бўғими дисплазиясининг тарқалиши ва хавф омилларини ҳисобга олган ҳолда уни аниқлашда ультратовуш текширувининг диагностик аҳамияти аниқланган. Натижалар Самарқанд филиалидаги Республика ихтисослаштирилган травматология ва ортопедия илмий-амалий тиббиёт маркази (2025 йил 22 январь, №174-буйруқ, Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгаш гувоҳномаси №000087, 2025 йил 11 апрель) ҳамда Самарқанд вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази (2025 йил 17 январь, №11-буйруқ, гувоҳнома №000087) фаолиятига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: эрта ўтказилган ультратовуш скрининги сон-чаноқ бўғими дисплазиясини 18,5 % чақалоқларда аниқлаш имконини беради ва консерватив даволаш (даволовчи жисмоний машқлар, физиотерапия, ҳолатли гимнастика) ни ҳаётнинг дастлабки уч ойида бошлаш имконини яратади. Бу бўғим сублуксатсияси ривожланишини олдини олади, травматик реконструктив операцияларга эҳтиёжни бартараф этади ва ногиронлик хавфини кескин камайтиради. Айниқса, қиз болалар ҳамда чекка ҳудудлардаги беморлар бундан кўпроқ фойда кўради, чунки у ерларда юқори технологик тиббий ёрдам имкониятлари чекланган. Натижада, оилавий стресс камаяди, бола тезроқ ҳаракат фаолиятига қайтади ва жамият соғлом ҳамда меҳнатга лаёқатли авлодга эга бўлади. Иқтисодий самарадорлиги: мажбурий ультратовуш скринингини жорий этиш (бир текширув нархи 114000 сўм) ва стандарт консерватив даволаш курси (≈ 630000 сўм) бир бемор учун ўртача харажатни 744000 сўмгача камайтиради. Таққослаш учун, кеч жарроҳлик тузатиш ва узоқ муддатли реабилитация харажатлари 30,5 миллион сўмни ташкил этади. Шундай қилиб, скринингга киритилган ҳар бир сўм соғлиқни сақлаш тизимига қарийб қирқ баробар иқтисодий фойда келтиради ва ота-оналарнинг меҳнат қобилияти йўқотишидан келиб чиқадиган билвосита харажатларни ҳам камайтиради. Хулоса: эрта ультратовуш скрининг дастурини кенгайтириш — бу юқори ижтимоий аҳамиятга эга, иқтисодий жиҳатдан ўзини оқлайдиган стратегик қарор бўлиб, ўз вақтида патологияни аниқлаш ва тузатиш имконини беради, беморлар ва уларнинг оилалари ҳаёт сифатини яхшилайди ҳамда тиббиёт харажатларини камайтиради.
иккинчи илмий янгилиги: сон-чаноқ чуқурчасининг суяк ва хафт-суяк компонентлари етилиш даражасини акс эттирувчи ультратовуш миқдорий кўрсаткичлари норма учун объектив мезонлар эканлиги аниқланган. Натижалар Самарқанд филиалидаги Республика ихтисослаштирилган травматология ва ортопедия илмий-амалий тиббиёт маркази (2025 йил 22 январь, №174-буйруқ, гувоҳнома №000087, 11 апрель 2025 йил) ҳамда Самарқанд вилоят болалар кўп тармоқли тиббиёт маркази (2025 йил 17 январь, №11-буйруқ, гувоҳнома №000087) фаолиятига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: стандартлаштирилган ультратовуш кўрсаткичларининг (Р.Граф бўйича α ва β бурчаклари ҳамда Суяк қоплама коэффициенти — СҚК) жорий этилиши тавсифларнинг субъективлигини йўқотади ва шаҳар ҳамда туман шифокорлари ўртасида диагностика сифатини тенглаштиради. Ягона сонли меъёрлар бирламчи бўғим текширувини ўтказувчи шифокорга бола организмини нурлантирмасдан тез ва аниқ ташхис қўйиш имконини беради, бу эса кеч сублуксатсия ва кейинги функционал бузилишлар хавфини камайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: бўғимларни миқдорий мезонлар асосида баҳолаш “ортиқча” рентгенография ва МРТ сонини камайтиради, ҳар бир бола учун ўртача 184000 сўм тежалишига олиб келади. Хулоса: сон-чаноқ чуқурчасининг суяк ва хафт-суяк етилиш даражасини баҳолаш учун ультратовушнинг миқдорий мезонларини унификация қилиш диагностика аниқлигини оширади, нурланиш юкламасини камайтиради, соғлиқни сақлаш ресурсларини тежайди ва патологияни ўз вақтида тузатиш имконини яратади. 
учинчи илмий янгилиги: Р.Граф усули бўйича α ва β бурчакларни суяк қопламаси коэффициенти билан қўшимча баҳолаш асосида чаноқ-сон бўғими дисплазиясини ва патологик ўзгаришларни дифференциал ташхислаш оширилиши аниқланган. Натижалар юқоридаги марказлар фаолиятига (№174 ва №11-буйруқлар, гувоҳнома №000087, 11 апрель 2025 йил) асосида жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: СҚК кўрсаткичи 6 ойдан катта болаларда ультратовуш скрининги сезгирлигини оширади, бу эса ортиқча ортопедга юбориш ҳолатларини камайтиради ва ота-оналарнинг руҳий тинчлигини сақлашга ёрдам беради. Бу, айниқса, енгил дисплазия шаклларида муҳим, чунки бу даврда рентгенологик белгилар ҳали яққол эмас, аммо функционал бузилишлар аллақачон пайдо бўлади. Иқтисодий самарадорлиги: миқдорий мезонлар жорий этилгач, қўшимча рентгенография ҳолатлари 30 % дан 15 % гача, МРТ эса 10 % дан 5 % гача камайди. Бу 120 бемор орасида 2,29 миллион сўм ва 1,79 миллион сўм миқдорида бевосита иқтисодий тежамни таъминлади (тегишли тарифлар 127000 сўм ва 298000 сўм). Хулоса: Р.Граф протоколига СҚК ни киритиш ультратовуш текширувини мустақил ва энг аниқ бирламчи диагностика усулига айлантиради, натижада болаларда клиник натижалар яхшиланади, оилавий стресс камаяди ва бюджет маблағлари тежалади.
тўртинчи илмий янгилиги: чаноқ-сон бўғими дисплазиясида эрта ташхислаш ва ультратовуш мониторинги қўлланилиши реабилитация жараёнида даволаш самарадорлигини объектив баҳолаш ҳамда патологик ўзгаришларни ўз вақтида коррекция қилиш имконини бериши аниқланган. Натижалар юқоридаги тиббиёт марказларида (№174 ва №11-буйруқлар, гувоҳнома №000087, 11 апрель 2025 йил) амалиётга татбиқ этилди Ижтимоий самарадорлик: эрта ультратовуш скрининги ва ойлик назорат мониторинги бўғимнинг консерватив давога жавобини тез аниқлашга имкон беради. Бу чуқурча шаклининг тикланиши ва сон бошчасининг яхшироқ фиксациясини кўрсатади. Шу туфайли, енгил ва ўртача дисплазияси бўлган болалар одатдаги муддатларда юришни бошлайди, кеч сублуксатсиялар эса деярли учрамайди. Иқтисодий самарадорлик: тизимли ультратовуш назорати молиявий жиҳатдан ҳам мақсадга мувофиқ, чунки мониторинг харажатлари кейинги жарроҳлик ва реабилитация харажатларидан бир неча бор паст.Бир назорат ультратовуш сеанси ≈ 114000 сўм, ҳолбуки кеч аниқланган дисплазия натижасидаги такрорий операция ёки чўзилган реабилитация ≈ 6,7 миллион сўм туради. Хулоса: мунтазам ультратовуш мониторинги реабилитация даврида даволаш тактикасини ўз вақтида тузатиш, функционал натижаларни яхшилаш ва соғлиқни сақлаш харажатларини камайтиришга хизмат қилади. Уни педиатрия амалиётининг стандартига киритиш ижтимоий ва иқтисодий жиҳатдан ўзини тўлиқ оқлайди.