Ахмедов Дилшод Бахрамович
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: «Маъмурий суд ишларини юритишда тааллуқлилик институти: қиёсий-ҳуқуқий таҳлил», «12.00.07 – Суд ҳокимияти. Прокурор назорати. Ҳуқуқни муҳофаза қилиш фаолиятини ташкил этиш. Адвокатура».
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Yu1156
Илмий раҳбар: Шайзаков Шодияр Ибрагимович, юридик фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Республикаси Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси, DSc.31/31.12.2020.Yu.67.01.
Расмий оппонентлар: юридик фанлар доктори, профессор Мамасиддиқов Музаффаржон Мусажонович, юридик фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент Раджапова Мухтарам Зиёдуллаевна.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Одил судлов академияси.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқот мақсади Ўзбекистонда маъмурий суд ишларини юритишда тааллуқлилик институти билан боғлиқ муаммоларни ўрганиш ҳамда хорижий мамлакатлар тажрибасини қиёсий-ҳуқуқий таҳлил қилиш орқали мавжуд муаммоларни ҳал этишга қаратилган илмий асосланган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
маъмурий суд ишларини юритиш суднинг фаол иштироки асосида амалга оширилиши, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари, аризалари, илтимосномалари, суд тақдим этилган далиллар ва ишнинг бошқа материаллари билан чекланмасдан барча ҳақиқий ҳолатларни ҳар томонлама, тўлиқ ва холисона текшириши, ўз ташаббуси ёки ишда иштирок этувчи шахсларнинг илтимосномаси бўйича қўшимча далиллар тўплаши, шунингдек, ишда иштирок этувчи шахслар ишнинг ҳақиқий ҳолатларини текшириш ва далилларни тўплашда судга кўмаклашиш шартлиги асослантирилган;
аризачи маъмурий судга тааллуқли ишларини юритишда ариза ёки шикоят талабларига сабабий боғланишда бўлган зарарларнинг ўрнини қоплаш тўғрисидаги талабни ҳам судга тақдим этишга ҳақли эканлиги асослаб берилган;
маъмурий судга тааллуқли ерга оид ҳуқуқий муносабатлар билан боғлиқ ишларни судда кўриб чиқилишида прокурор иштироки шартлиги асослаб берилган;
маъмурий судга тааллуқли талаблардан алоҳида тарзда билдирилган зарарларнинг ўрнини қоплаш тўғрисидаги талаб тааллуқлилигига кўра фуқаролик ёки иқтисодий судда кўрилиши лозимлиги асослантирилган;
маъмурий органлар ва улар мансабдор шахсларининг ноқонуний қарорлари ёки ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) оқибатида вужудга келган зарарлар сабабий боғланишдаги зарарлар ҳисобланиши асослантирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистонда маъмурий суд ишларини юритишда тааллуқлилик институтининг қиёсий-ҳуқуқий таҳлили бўйича тадқиқотдан олинган илмий натижалар асосида:
маъмурий суд ишларини юритиш суднинг фаол иштироки, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари, аризалари, илтимосномалари, суд тақдим этилган далиллар ва ишнинг бошқа материаллари билан чекланмасдан барча ҳақиқий ҳолатларни ҳар томонлама, тўлиқ ва холисона текшириши, ўз ташаббуси ёки ишда иштирок этувчи шахсларнинг илтимосномаси бўйича қўшимча далиллар тўплаши, шунингдек, ишда иштирок этувчи шахслар ишнинг ҳақиқий ҳолатларини текшириш ва далилларни тўплашда судга кўмаклашиш шартлиги ҳақидаги таклифидан Ўзбекистон Республикаси Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг 11-моддасини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратурасининг 2024 йил 04 сентябрдаги 31/4-9/24-150-сонли далолатномаси). Ушбу таклифнинг қабул қилиниши одил судловни фаолияти самарадорлигини янада оширишга, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини, жамият ҳамда давлатнинг қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилишга, шунингдек судларда ишларни муҳокама қилишда қонунийликни мустаҳкамлашга хизмат қилган.
аризачи маъмурий судларга тааллуқли низолар билан сабабий боғланишда бўлган зарарларнинг ўрнини қоплаш тўғрисидаги талабни ҳам судга тақдим этишга ҳақли эканлиги тўғрисидаги таклифидан Ўзбекистон Республикаси Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг
27-моддасини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратурасининг 2025 йил 15 сентябрдаги 31/9/25-192-сонли далолатномаси). Мазкур таклифнинг қабул қилиниши самарали суд ҳимоясини таъминлашга, далилларни тўлиқ текшириш орқали, фуқаролар ва юридик шахсларнинг ҳуқуқ ҳамда эркинликларини, жамият ва давлатнинг қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш имконини берган;
маъмурий судга тааллуқли ерга оид ҳуқуқий муносабатлар билан боғлиқ ишларни судда кўриб чиқилишида прокурор иштироки шартлиги ҳақидаги таклифидан Ўзбекистон Республикаси Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг 46-моддасини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси Парламент тадқиқотлар институтининг 2025 йил 19 сентябрдаги 9/дн-186-сонли далолатномаси). Ушбу таклифнинг қабул қилиниши прокурорларнинг мазкур соҳадаги фаолиятини такомиллаштиришга ва маъмурий судда ишларнинг қонуний, асосли ва адолатли ҳал қилишга ва ягона суд амалиётини шакллантиришга хизмат қилган;
маъмурий судга тааллуқли талаблардан алоҳида тарзда билдирилган зарарларнинг ўрнини қоплаш тўғрисидаги низо тааллуқлилигига кўра фуқаролик ишлари бўйича ёки иқтисодий судда кўрилиши лозимлиги ҳақидаги таклифидан Ўзбекистон Республикаси Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг 27-моддасини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратурасининг 2025 йил 15 сентябрдаги 31/9/25-192-далолатномаси). Мазкур таклифнинг қабул қилиниши судлар ўртасидаги юрисдикция масаласидаги тушунмовчиликларни бартараф этиб, низоларни адолатли ва қонуний кўриб чиқишга, суд амалиётини бир хиллаштиришга хизмат қилган.
маъмурий органлар ва улар мансабдор шахсларининг ноқонуний қарорлари ёки ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) оқибатида вужудга келган зарарлар сабабий боғланишдаги зарарлар ҳисобланиши ҳақидаги таклифидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Судларда ерга оид низоларни кўришда қонунчилик ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида» 2023 йил 20 ноябрдаги 28-сонли қарори 7-бандини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий судининг 2025 йил 04 ноябрдаги 01-29/25-43931-далолатномаси). Бу таклифнинг қабул қилиниши маъмурий органлар ва улар мансабдор шахсларининг юридик ва жисмоний шахсларнинг ерга оид ҳуқуқларини бузувчи маъмурий ҳужжатлари ва ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан берилган ариза (шикоят)лар, шунингдек, ушбу талабларга сабабий боғланишда бўлган зарарларнинг ўрнини қоплаш ҳақидаги талаблар маъмурий судлар томонидан кўриб чиқилишига имконият яратган.