Эргашев Қобилжон Эрназаровичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Рақамли иқтисодиёт шароитида божхона хизматларини ривожлантириш”, 08.00.05 – “Хизмат кўрсатиш тармоқлари иқтисодиёти (иқтисодиёт фанлари)”
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.2.PhD/Iqt2148
Илмий раҳбар: Эштаев Алишер Абдуғаниевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд иқтисодиёт ва сервис институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд иқтисодиёт ва сервис институти, DSc.03/25.12.2024.I.18.01
Расмий оппонентлар: Тухлиев Искандар Суюнович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор;
Исроилов Боҳодир Ибрагимович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади рақамли иқтисодиёт шароитида божхона хизматларини ривожлантириш бўйича илмий-амалий тавсия ва таклифларни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
божхона хизматларини кўрсатишда божхона ҳудудига олиб кирилаётган товар ва транспорт воситалари тўғрисидаги маълумотларни тақдим қилишнинг “хавфни бошқариш” тизими дастлабки электрон шаклдаги ахборотни расмийлаштириш, таҳлил қилиш ҳамда йўлакларга тақсимлаш имкониятини берадиган тартиботни қўллаш асосида такомиллаштирилган;
божхона назорати остидаги товар ва транспорт воситаларига тегишли ҳужжат ва маълумотларнинг рақамли транзит декларацияси шаклида тақдим қилиш негизида “Э - Транзит” тизимининг ташувларни расмийлаштириш, назоратга олиш, назоратдан ечиш фаолияти рақамлаштирилган;
божхона хизматларидан фойдаланаётган юридик ва жисмоний шахсларнинг ҳужжатларини “Э-Архив” тизимига рақамли тақдим қилиш асосида божхона органларининг маълумотларни ишончлигини назоратдан ўтказиш, мониторинг функсияси такомиллаштирилган;
Божхона назорати зонасининг чиқиб кетиш ҳудудларида масофавий назорати техник воситаларини жорий этиш натижасида йўловчиларни “масофавий божхона назорат” тамойили асосида назорат қилиш тизими такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Рақамли иқтисодиёт шароитида божхона хизматларини ривожлантиришда бўйича олинган илмий натижалар асосида:
дастлабки электрон шаклдаги ахборотни расмийлаштириш, таҳлил қилиш ҳамда йўлакларга тақсимлаш имкониятини берадиган “Хавфни бошқариш” тизимини такомиллаш бўйича таклифлар Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020-йил 5-июндаги ПФ-6155-сони Фармонининг 57-бандида ўз аксини топган ҳамда ушбу таклифлар Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018-йил 24-ноябрдаги “Божхона маъмуриятчилигини такомиллаштириш ва Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона хизмати органлари фаолияти самарадорлигини ошириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПФ-5582-сон фармони ва ДБҚнинг 2021-йил 10-июлдаги 161-сон буйруғи билан ишлаб чиқилиб амалиётга жорий этилган. (Ўзбекистон Республика Давлат божхона қўмитасининг 2022-йил 23-июндаги № 12/05-22-01450-сон маълумотномаси). Илмий натижалардан фойдаланиш қабул қилинаётган қарорларнинг 60%гача инсон аралашуви чекланган. Тизим ёрдамида қўшимча ҳисобланган божхона тўловлари миқдори 229,4 млрд. сўмни ташкил қилган. Соддалаштирилган тартибда чиқарилган декларациялар экспортда 94%, импортда 62% кўрсаткичга эришилган. Божхона расмийлаштируви учун сарф этилган вақт экспортда 3 баробар, импортда 2,1 баробарга қисқарган;
божхона назорати остидаги товар ва транспорт воситаларига тегишли ҳужжат ва маълумотларнинг рақамли транзит декларацияси шаклида тақдим қилиш негизида “Э-Транзит” тизимининг транзит ташувларни расмийлаштириш, назоратга олиш, назоратдан ечиш фаолиятини рақамлаштириш бўйича таклифлари Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 27-апрелдаги “Божхона маъмуриятчилигини янада такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги 
ПФ-122-сон фармонининг 41-бандида ўз аксини топган ҳамда ушбу таклифлар Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитасининг “Транзит декларациясини тўлдириш, расмийлаштириш, унга ўзгартириш ва қўшимча киритиш, уни қайтариб олиш ҳамда бекор қилиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида”ги Адлия вазирлиги томонидан 2022-йил 31-августда 3382-сон рўйхатдан ўтказилди қарори билан амалиётга жорий этилган. (Ўзбекистон Республика Давлат божхона қўмитасининг 2022-йил 23-июндаги № 12/05-22-01450-сон маълумотномаси). Илмий натижалардан фойдаланиш орқали 67,4% товарлар соддалаштирилган тартибда божхона расмийлаштирувидан ўтказилган. Натижада, кўрик сони 1,9 баробарга камайиб, самарадорлиги 4 баробарга ортган, расмийлаштирув вақти экспортда 1,7 баробарга, импортда 1,4 баробарга қисқарган;
божхона хизматларидан фойдаланаётган юридик ва жисмоний шахсларнинг ҳужжатларини қайта тақдим қилиш амалиётини бекор қилиш асосида божхона органларининг мониторинг функсиясини 
“Э-Архив” тизими негизида такомиллаштириш таклифлари таклифлари Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 27-апрелдаги “Божхона маъмуриятчилигини янада такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПФ-122-сон фармонининг 18-бандида ўз аксини топган ҳамда Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитасининг “Транзит декларациясини тўлдириш, расмийлаштириш, унга ўзгартириш ва қўшимча киритиш, уни қайтариб олиш ҳамда бекор қилиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида”ги Адлия вазирлиги томонидан 2022-йил 31-августда 3382-сон рўйхатдан ўтказилди қарори билан амалиётга жорий этилган. (Ўзбекистон Республика Давлат божхона қўмитасининг 2022-йил 23-июндаги № 12/05-22-01450-сон маълумотномаси). Илмий натижалардан фойдаланиш илова қилинадиган ҳужжатларни ягона жойда жамлаш, божхона органи ва ташқи иқтисодий фаолият иштирокчилари ўртасидаги ҳужжатларнинг қоғоз кўринишида тақдим этиш амалиётига чек қўйиш орқали ҳужжатларни такроран тақдим этиш амалиётини бекор қилинган;
божхона назорати зонасининг кириб келиш ва чиқиб кетиш ҳудудларида масофавий назорати техник воситаларини жорий этиш натижасида йўловчиларни “масофавий божхона назорати” тамойили асосида назорат қилиш тизимини такомиллаштириш таклифлари Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 27-апрелдаги “Божхона маъмуриятчилигини янада такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПФ-122-сон фармонининг 35-бандида ўз аксини топган ҳамда ушбу таклифлар Вазирлар Маҳкамасининг 2023-йил 11-августдаги “Ўзбекистон Республикаси божхона чегараси орқали ўтказиш пунктларида икки йўлакли тизимни қўллаш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида” 2017-йил 11-октябрдаги 814-сон қарорига божхона маъмурчилигини соддалаштиришга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги 363-сон қарори билан амалиётга жорий этилган. (Ўзбекистон Республика Давлат божхона қўмитасининг 2022-йил 23-июндаги № 12/05-22-01450-сон маълумотномаси). Илмий натижалардан фойдаланиш 95% соддалаштирилган тартибда йўловчилар ҳаракатланмоқда. Божхона назорати самарадорлиги 4% дан 20% га оширилди. Шахсий кўриклар сони 4 баробарга қисқариб самарадорлик 5 баробарга ошган. Фуқароларнинг қонунбузиш ҳолатларини аниқлаш 3 баробарга ошиб қўшимча ҳисобланган тўловлар 4 баробарга ошган.