Аминова Гулноза Хакимовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Янги Ўзбекистонда гендер тенглигини таъминлаш технологияларини такомиллаштиришнинг мафкуравий аҳамияти”,
09.00.05 – Миллий ғоя тарғиботи технологиялари (фалсафа фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Fal1634.
Илмий раҳбар: Агзамходжаева Саида Сабитхановна, фалсафа фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/30.12.2019.F.01.14.
Расмий оппонентлар: Мавлонов Журабек Ёрқулович, сиёсий фанлари доктори, доцент; Рузметова Дилбар Нурматовна, фалсафа фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат тиббиёт университети
Диссертация йўналиши: назарий-амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Янги Ўзбекистон шароитида гендер тенглигини таъминлашга қаратилган технологияларнинг мафкуравий асосларини фалсафий ва таълимий нуқтаи назардан таҳлил қилиш, уларнинг миллий маънавият, ижтимоий муносабатлар ва ахборот маконидаги аҳамиятини илмий жиҳатдан асослаш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Тарихий тараққиёт жараёнида гендер тенглиги соҳасидаги шаклланган асимметрияларнинг ижтимоий-маданий хусусиятлари системали равишда ўрганилиб, мафкуравий барқарорликга эришишда эркаклар ва аёллар ўртасидаги тенгликни таъминлаш стратегик аҳамиятга эга бўлган сиёсий-мафкуравий парадигма сифатида жамият тараққиётига таъсир этиши асосланган;
Ғарб ва Шарқ давлатларида амал қилаётган гендер сиёсати йўналишларининг тарихий-сиёсий асосларини чуқур қиёсий таҳлил этиш орқали миллий анъаналар ва этник маданиятнинг эркаклар ва аёлларнинг ижтимоий фаоллигини шакллантиришдаги ролининг фалсафий-мафкуравий жиҳатлари таҳлил этилган ва бу омилларнинг замонавий гендер сиёсатида ижобий куч сифатида ифодалаш мумкинлиги исботланган;
Жамият трансформацияси жараёнида миллий қадриятлар ва гендер тенглик ғоясининг ўзаро уйғунлиги, ижтимоий адолат мезонларининг шаклланишида ҳал қилувчи омил сифатида намоён бўлаётгани, инсоният тарихи давомида шаклланган “мардлик” ва “нафислик” тушунчалари, нафақат гендерлик табақаланишни белгилаб келган, балки уларнинг ижтимоий жараёнлардаги ўзаро таъсири, ХХИ асрдаги тенгликка асосланган ривожланишда қайта таҳлил этилаётганлиги асосланган;
Аёллар ҳаракатининг тарихи ва фаоллиги, фақат ижтимоий-ҳуқуқий тенгликка эришиш билан чекланиб қолмасдан, балки гендер сиёсатининг институционал шаклланиши ва унда аёлларнинг субъект сифатида фаол иштирок этишида муҳим мулоҳазавий бурилиш нуқтаси бўлиб хизмат қилиши, бандлик сиёсатида гендерлик ёндашувларнинг жорий қилиниши, иқтисодий тенгликни таъминлаш ва меҳнат бозорида дискриминацияни камайтиришнинг функсионал механизми сифатида, аҳоли бандлигини стратегиявий бошқаришнинг янги парадигмасини яратишни тақозо қилиши исботланган;
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Янги Ўзбекистонда гендер тенглигини таъминлаш технологияларини такомиллаштиришнинг мафкуравий аҳамияти бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Тарихий тараққиёт жараёнида гендер тенглиги соҳасидаги шаклланган асимметрияларнинг ижтимоий-маданий хусусиятлари системали равишда ўрганилиб, мафкуравий барқарорликга эришишда эркаклар ва аёллар ўртасидаги тенгликни таъминлаш стратегик аҳамиятга эга бўлган сиёсий-мафкуравий парадигма сифатида жамият тараққиётига таъсир этишига оид хулосаларидан Ўзбекистон Миллий телерадиокомранияси “Ўзбекистон” телерадиоканалининг “Аёл ва жамият”, Маҳалла телеканалида намойиш этиладиган “Барака”, Ёшлар телеканалидаги “Янги Ўзбекистон аёли”, Маданият ва Маърифат телеканалидаги “Оилавий қадриятлар”, Ўзбекистон 24 телеканалидаги “Аёл-жамият кўзгуси” дастурларида гендер масалаларини мунтазам ёритиб боришда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадио-комраниясининг 2025-йил 25-мартдаги 26-36-966-сонли маълумотномаси). Натижалар тингловчиларнинг аёлларнинг ижтимоий фаоллигини оширишга барчанинг масъуллигини тушуниш ва уларнинг шу шароитлардан фойдаланиш маданяитини шакллантиришга хизмат қилган;
Ғарб ва Шарқ давлатларида амал қилаётган гендер сиёсати йўналишларининг тарихий-сиёсий асосларини чуқур қиёсий таҳлил этиш орқали миллий анъаналар ва этник маданиятнинг эркаклар ва аёлларнинг ижтимоий фаоллигини шакллантиришдаги ролининг фалсафий-мафкуравий жиҳатлари таҳлил этилган ва бу омилларнинг замонавий гендер сиёсатида ижобий куч сифатида ифодалаш мумкинлигига оид хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлиги томонидан ташкил қилинаётган “Янги Ўзбекистон ёшлари, бирлашайлик!” шиори остида ўтказилаётган Ёшлар ойлиги доирасидаги тадбирларини самарали ташкил этишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлигининг 2025-йил 7-апрелдаги 2-15-21-1830-сонли маълумотномаси). Натижалар, хотин-қизларнинг ижтимоий фаоллиги, уларнинг билим ва малакаларини оширишга оид туркум тадбирларни ташкил этишга хизмат қилган;
Жамият трансформасияси жараёнида миллий қадриятлар ва гендер тенглик ғоясининг ўзаро уйғунлиги, ижтимоий адолат мезонларининг шаклланишида ҳал қилувчи омил сифатида намоён бўлаётгани, инсоният тарихи давомида шаклланган “мардлик” ва “нафислик” тушунчалари, нафақат гендерлик табақаланишни белгилаб келган, балки уларнинг ижтимоий жараёнлардаги ўзаро таъсири, ХХИ асрдаги тенгликка асосланган ривожланишда қайта таҳлил этилаётганлигига оид хулосалардан Ўзбекистон Ресрубликаси Инсон ҳуқуқлари бўйича Миллий марказининг 2022-йилдаги Ўзбекистон Республикасида Инсон ҳуқуқлари бўйича халқаро мажбуриятларга риоя қилинишининг ҳолати тўғрисида ахборотини шакллантиришда кенг фойдаланилган (Марказнинг 2025-йил 16-апрелдаги 01/411-сонли маълумотномаси). Натижалар 2022-йилда Ўзбекистонда инсон ҳуқуқлари бўйича халқаро мажбуриятларнинг бажарилиши борасидаги фаолиятнинг асосий йўналишлари, шунингдек, Инсон ҳуқуқлари бўйича Ўзбекистон Республикасининг Миллий стратегияси ижроси тўғрисидаги маълумотларни фалсафий асослаш ва амалиётга жорий этишга хизмат қилган;
Аёллар ҳаракатининг тарихи ва фаоллиги, фақат ижтимоий-ҳуқуқий тенгликка эришиш билан чекланиб қолмасдан, балки гендер сиёсатининг институсионал шаклланиши ва унда аёлларнинг субъект сифатида фаол иштирок этишида муҳим мулоҳазавий бурилиш нуқтаси бўлиб хизмат қилиши, бандлик сиёсатида гендерлик ёндашувларнинг жорий қилиниши, иқтисодий тенгликни таъминлаш ва меҳнат бозорида дискриминасияни камайтиришнинг функсионал механизми сифатида, аҳоли бандлигини стратегиявий бошқаришнинг янги парадигмасини яратишни тақозо қилишига оид хулосалардан Ўзбекистон Республикаси “Миллий тикланиш” демократик партиясининг 2025-йил 14-апрел куни “Миллий тикланиш” демократик партияси Марказий кенгаши 2025-2029-йилларга мўлжалланган Сайловолди дастурининг ИИИ. Оилани мустаҳкамлаш, аёллар ва ёшларга муносиб шароитлар яратиш бобининг 3.1. Оила институти ва оилавий қадриятларни мустаҳкамлаш ҳамда 3.2. Хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш йўналишларида келтирилган вазифаларга мос келади (“Миллий тикланиш” демократик рартиясининг 2025-йил 14-апрелдаги 02/02-36-сонли маълумотномаси). Натижалар “Миллий тикланиш” демократик партияси тизимида фаолият юритаётган ходимларнинг ижтимоий-сиёсий йўналишдаги билим ва кўникмаларини оширишда ҳамда мафкуравий тарғибот ишларини тизимли ташкил этишга хизмат қилган.