Hamdamova Gulhayo Rahmat qizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Dermo-respirator sindromda allergik sensibilizatsiya omillari” ixtisoslik shifri: 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.1.PhD/Tib2587.
Ilmiy rahbar: Navruzova Shakar Istamovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Buxoro davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Immunologiya va inson genomikasi instituti, DSc.02/30.12.2019.Tib.50.01.
Rasmiy opponentlar: Ziyadullaev Shuxrat Xudoyberdievich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Irsalieva Fatima Xusnutdinovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: dermo-respirator sindromda allergik sensibilizatsiya omillarini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor Buxoro viloyati sharoitida yashovchi bemorlar derma-respirator sindromi rivojlanishiga odatiy ari, uy changi kanasi, asalari zahari, paprika, solyanka, ajriq o‘ti, podorojnik, shuvoq, timofeevka va lateksga sensibilizatsiyasi sabab bo‘lishi isbotlangan;
ilk bor ajriq o‘ti (Cyn d), o‘tloq timofeevkasi (Phl p 6, Grass Group 5/6), va lateksga (Hev b 8, Profilin) sensibilizatsiya rivojlanganda, mushuk tuki (Fel d 1, Uteroglobin) va uy changi kanasi (Der p 20, Arginine kinase) bilan kontakt bo‘lganida xamda fikus(Fic b), nemis tarakaniga (Bla g 9, Arginine kinase) allergiya sababli respirator allergozlar derma-respirator sindromga o‘tishi isbotlangan;
ilk bor IL-4 maxsuloti disregulyasiyasi fonida MSR-1 va IL-17A mediatorlarining faollashuvi, xamda yondosh mikrobli va zamburug‘li infeksiyalar sababli allergik xolatning kuchayishi, xususan respirator allergozning surunkalashuvi yallig‘lanish sindromi rivojlanishiga olib kelishi asoslangan;
ilk bor derma-respirator sindrom rivojlanish xavfi bilan yong‘oq gulchangi (Jug r_pollen) va xurmo palmasi (Pho d 2, Profilin), ambroziya gulchangi (Amb a), shuvoq (Art v 3, nsLTP), oq sho‘ra (Ama) bilan nisbatan kuchli xamda Evropa uy chang kanasi (Der p 20, Arginin kinaz) va mushuk tuklari (Fel d 1, Uteroglobin) kuchli korrelyasion aloqa mavjudligi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Dermo-respirator sindromda allergik sensibilizatsiya omillarini aniqlash jarayonida olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor Buxoro viloyati sharoitida yashovchi bemorlar derma-respirator sindromi rivojlanishiga odatiy ari, uy changi kanasi, asalari zahari, paprika, solyanka, ajriq o‘ti, podorojnik, shuvoq, timofeyevka va lateksga sensibilizatsiyasi sabab bo‘lishi isbotlanganligi bo‘yicha «Dermo-respirator sindromda allergik sensibilizatsiya omillarini baholash usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspertlar kengashining 2024-yil 17-fevraldagi №24-m/031 sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 01/622-sonli, Kogon tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 03.10.2024 yildagi 2166-2-36-TV/2024-sonli va Buxoro tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 03.10.2024 yildagi 2852-2-32-TV/2024-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 15-yanvardagi 11/75-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar dermo-respirator sindrom va respirator allergoz bilan og‘rigan bemorlarda allergik sensibilizatsiyani o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunologik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi, Kogon va Buxoro tumanlari tibbiyot birlashmalari amaliy faoliyatlariga joriy etilishida dermo-respirator sindromda allergik sensibilizatsiya omillarini baholash usulini qo‘llash kasallikning allergologik va immunologik xususiyatlarini aniqlash va davolashning differinsirlangan usullaridan foydalanish, statsionarda yotishni qisqarishi xisobiga xar bir bemorga nisbatan 431 800 sum iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan; xulosa: Buxoro viloyati sharoitida yashovchi bemorlar derma-respirator sindromi rivojlanishiga odatiy ari, uy changi kanasi, asalari zahari, paprika, solyanka, ajriq o‘ti, podorojnik, polin, timofeyevka va lateksga sensibilizatsiyasi sabab bo‘lishi asoslangan;
ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor ajriq o‘ti (Cyn d), o‘tloq timofeevkasi (Phl p 6, Grass Group 5/6), va lateksga (Hev b 8, Profilin) sensibilizatsiya rivojlanganda, mushuk tuki (Fel d 1, Uteroglobin) va uy changi kanasi (Der p 20, Arginine kinase) bilan kontakt bo‘lganida xamda fikus(Fic b), nemis tarakaniga (Bla g 9, Arginine kinase) allergiya sababli respirator allergozlar derma-respirator sindromga o‘tishi isbotlanganligi bo‘yicha «Dermo-respirator sindromda allergik sensibilizatsiya omillarini baholash usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspertlar kengashining 2024-yil 17-fevraldagi №24-m/031 sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 01/622-sonli, Kogon tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 03.10.2024 yildagi 2166-2-36-TV/2024-sonli va Buxoro tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 03.10.2024 yildagi 2852-2-32-TV/2024-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 15-yanvardagi 11/75-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar dermo-respirator sindrom va respirator allergoz bilan og‘rigan bemorlarda allergik sensibilizatsiyani o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunologik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi, Kogon va Buxoro tumanlari tibbiyot birlashmalari amaliy faoliyatlariga joriy etilishida dermo-respirator sindromda allergik sensibilizatsiya omillarini baholash usulini qo‘llash kasallikning allergologik va immunologik xususiyatlarini aniqlash va davolashning differinsirlangan usullaridan foydalanish, statsionarda yotishni qisqarishi xisobiga xar bir bemorga nisbatan 431 800 sum iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan; xulosa: ajriq o‘ti (Cyn d), o‘tloq timofeevkasi (Phl p 6, Grass Group 5/6), va lateksga (Hev b 8, Profilin) sensibilizatsiya rivojlanganda, mushuk tuki (Fel d 1, Uteroglobin) va uy changi kanasi (Der p 20, Arginine kinase) bilan kontakt bo‘lganida xamda fikus(Fic b), nemis tarakaniga (Bla g 9, Arginine kinase) allergiya sababli respirator allergozlar derma-respirator sindromga o‘tishi asoslangan;
uchinchi ilmiy yangilik: ilk bor IL-4 maxsuloti disregulyasiyasi fonida MSR-1 va IL-17A mediatorlarining faollashuvi, xamda yondosh mikrobli va zamburug‘li infeksiyalar sababli allergik xolatning kuchayishi, xususan respirator allergozning surunkalashuvi yallig‘lanish sindromi rivojlanishiga olib kelishi asoslanganligi bo‘yicha «Dermo-respirator sindromda allergik sensibilizatsiya omillarini baholash usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspertlar kengashining 2024-yil 17-fevraldagi №24-m/031 sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 01/622-sonli, Kogon tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 03.10.2024 yildagi 2166-2-36-TV/2024-sonli va Buxoro tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 03.10.2024 yildagi 2852-2-32-TV/2024-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 15-yanvardagi 11/75-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar dermo-respirator sindrom va respirator allergoz bilan og‘rigan bemorlarda allergik sensibilizatsiyani o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunologik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi, Kogon va Buxoro tumanlari tibbiyot birlashmalari amaliy faoliyatlariga joriy etilishida dermo-respirator sindromda allergik sensibilizatsiya omillarini baholash usulini qo‘llash kasallikning allergologik va immunologik xususiyatlarini aniqlash va davolashning differinsirlangan usullaridan foydalanish, statsionarda yotishni qisqarishi xisobiga xar bir bemorga nisbatan 431 800 sum iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan; xulosa: IL-4 sintezi disregulyasiyasi fonida MSR-1 va IL-17A mediatorlarining faollashuvi, xamda yondosh mikrobli va zamburug‘li infeksiyalar sababli allergik xolatning kuchayishi, xususan respirator allergozning surunkalashuvi yallig‘lanish sindromi rivojlanishiga olib kelishi asoslangan;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ilk bor derma-respirator sindrom rivojlanish xavfi bilan yong‘oq gulchangi (Jug r_pollen) va xurmo palmasi (Pho d 2, Profilin), ambroziya gulchangi (Amb a), shuvoq (Art v 3, nsLTP), oq sho‘ra (Ama) bilan nisbatan kuchli xamda Evropa uy chang kanasi (Der p 20, Arginin kinaz) va mushuk tuklari (Fel d 1, Uteroglobin) kuchli korrelyasion aloqa mavjudligi aniqlanganligi bo‘yicha «Dermo-respirator sindromda allergik sensibilizatsiya omillarini baholash usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspertlar kengashining 2024-yil 17-fevraldagi №24-m/031 sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 21.10.2024 yildagi 01/622-sonli, Kogon tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 03.10.2024 yildagi 2166-2-36-TV/2024-sonli va Buxoro tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 03.10.2024 yildagi 2852-2-32-TV/2024-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 15-yanvardagi 11/75-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar dermo-respirator sindrom va respirator allergoz bilan og‘rigan bemorlarda allergik sensibilizatsiyani o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunologik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi, Kogon va Buxoro tumanlari tibbiyot birlashmalari amaliy faoliyatlariga joriy etilishida dermo-respirator sindromda allergik sensibilizatsiya omillarini baholash usulini qo‘llash kasallikning allergologik va immunologik xususiyatlarini aniqlash va davolashning differinsirlangan usullaridan foydalanish, statsionarda yotishni qisqarishi xisobiga xar bir bemorga nisbatan 431 800 sum iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan; xulosa: derma-respirator sindrom rivojlanish xavfi bilan yong‘oq gulchangi (Jug r_pollen) va xurmo palmasi (Pho d 2, Profilin), ambroziya gulchangi (Amb a), shuvoq (Art v 3, nsLTP), oq sho‘ra (Ama) bilan nisbatan kuchli xamda Evropa uy chang kanasi (Der p 20, Arginin kinaz) va mushuk tuklari (Fel d 1, Uteroglobin) kuchli korrelyasion aloqa mavjudligi asoslangan.
