Мўминов Абдували Акбаралиевичнинг
диссертация ҳимоясисиз селекция ютуғи (ихтиро патенти) асосида фан доктори (DSc)
илмий даражасини бериш бўйича эълон матни

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Маҳаллий шароитга мос ҳосилдорлик ва сифат кўрсаткичлари юқори бўлган соя навларини яратиш”, 06.01.05–Селекция ва уруғчилик (қишлоқ хўжалиги фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.1.DSc/Qx202.
Илмий маслаҳатчи: Сиддиқов Равшанбек Иномжонович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Илмий-тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти, DSc.05/08.05.2024.Qx.42.02.
Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлигининг ихтирога патенти: соянинг “Ҳосилдор” нави (НАП 486), “Олмос” нави (НАП 545), “Замин” нави (НАП 546).
II. Тадқиқотнинг мақсади якка танлаш усули орқали суғориладиган тупроқлар шароитида асосий экин сифатида етиштиришга мос, ўртапишар, серҳосил, дон таркибида оқсил ва мой миқдори юқори бўлган ҳамда механизация билан йиғиштиришга мос бўлган Глйсине ҳиспида Л. турига мансуб соя навларини яратиш, бирламчи уруғчилигини ташкил этиш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
Глйсине ҳиспида Л. турига мансуб асосий экин сифатида етиштиришга мос, ўртапишар, касалликларга бардошли, серҳосил, дон таркибида оқсил ва мой миқдори юқори ҳамда механизация усулида йиғиштиришга мос якка танлаш усули асосида “Ҳосилдор”, “Олмос”, “Замин” соя навлари яратилган ва Интеллектуал мулк агентлиги томонидан янгилиги тасдиқланиб НАП 486, НАП 545, НАП 546 рақамли патентлар берилган; 
соянинг ўртапишар “Ҳосилдор” навини касалликларга бардошлилиги, маҳсулдорлиги, дон таркибида оқсил ва мой миқдори юқори эканлиги ҳамда механизация усулида йиғиштиришга мослиги исботланган ва ушбу нав Республикамизнинг Сирдарё ва Фарғона вилоятларининг кам шўрланган тупроқлари шароитида етиштирилганда ҳосилдорлиги 30,9-31,8 с/га бўлиб, раёнлашган навларга нисбатан 4,0-4,6 с/га юқорилиги билан бошқа навлардан устунлиги тасдиқланган; 
соянинг ўртапишар “Замин” навининг касалликларга бардошлилиги, маҳсулдорлиги, дон таркибида оқсил ва мой миқдори юқори эканлиги ҳамда механизация усулида йиғиштиришга мослиги исботланган ва ушбу нав Республикамизнинг Сирдарё ва Фарғона вилоятларининг кам шўрланган тупроқлари шароитида етиштирилганда ҳосилдорлиги 30,6-31,1 с/га бўлиб, раёнлашган навларга нисбатан 3,3-4,3 с/га юқорилиги билан бошқа навлардан устунлиги тасдиқланган; 
соянинг ўртапишар “Олмос” навини касалликларга бардошлилиги, маҳсулдорлиги, дон таркибида оқсил ва мой миқдори юқори эканлиги ҳамда механизация усулида йиғиштиришга мослиги исботланган ва Республикамизнинг Сирдарё ва Фарғона вилоятларининг кам шўрланган тупроқлари шароитида етиштирилганда ҳосилдорлиги 29,8-30,7 с/га бўлиб, раёнлашган навларга нисбатан 2,9-3,5 с/га юқорилиги билан бошқа навлардан устунлиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Кузги юмшоқ буғдойнинг янги яратилган эртапишар юқори ҳосилли, донининг таркибида оқсил, клейковина миқдори юқори навларини яратиш бўйича амалга оширилган тадқиқотлар натижасида:
соянинг янги яратилган “Ҳосилдор”, “Замин”, “Олмос” навларига Интеллектуал мулк агентлигининг селекция ютуғига НАП 486, НАП 545, НАП 546 рақамли патентлар олинган ҳамда “Ҳосилдор” нави 2022 йилда, “Замин”, “Олмос” навлари 2023 йилда Давлат реестрига киритилиб жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар Миллий марказининг 2025 йил 15 октябрдаги 05/04-04-629-сонли маълумотномаси). Натижада, юқори ҳосилли, оқсил, мой миқдори юқори бўлган “Ҳосилдор”, “Замин”, “Олмос” навлари Фарғона, Сирдарё вилоятлари бўйича ишлаб чиқариш синовидан ўтиб, андоза навга нисбатан “Ҳосилдор” навидан ўртача 4,0-4,6 сентнер (10,9-12,3 фоиз), “Замин” навидан ўртача 3,3-4,3 сентнер (9,0-11,3 фоиз), “Олмос” навидан ўртача 2,9-3,5 сентнер (7,9-9,2 фоиз) қўшимча ҳосил олиш имконини берган;
“Ҳосилдор”, “Замин”, “Олмос” навлари 2024 йилда Фарғона вилоятининг Бешариқ туманида 16,1 гектар, Фурқат туманида 21,5 гектар майдонда жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар Миллий марказининг 2025 йил 15 октябрдаги 05/04-04-629-сонли маълумотномаси). Натижада, “Ҳосилдор” нави экилган майдондан ўртача 31,6 с/га дон ҳосили олинган бўлиб, вилоятда экиб келинаётган ўртапишар андоза соя навига нисбатан ўртача 4,3 с/га юқори ҳосилдорликка эришилиб, рентабеллик 70,0 % га,  “Замин” навидан ўртача 30,9 с/га дон ҳосили олиниб, вилоятда экиб келинаётган ўртапишар андоза соя навига нисбатан ўртача 3,6 с/га юқори ҳосилдорликка эришилиб, рентабеллик ўртача 66,5 % га,  “Олмос” навидан ўртача 30,5 с/га дон ҳосили олиниб, вилоятда экиб келинаётган ўртапишар андоза соя навига нисбатан ўртача 3,2 с/га юқори ҳосилдорликка эришилиб, рентабеллик ўртача 64,9 % ни ташкил этган;
“Ҳосилдор”, “Замин”, “Олмос” навлари Сирдарё вилоятининг Боёвут туманида 28,1 гектар майдонда жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаг Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар Миллий марказининг 2025 йил 15 октябрдаги 05/04-04-629-сонли маълумотномаси). Натижада, “Ҳосилдор” нави экилган майдондан ўртача 30,9 с/га дон ҳосили олиниб, вилоятда экиб келинаётган ўртапишар андоза соя навига нисбатан ўртача 4,6 с/га юқори ҳосилдорликка эришилиб, рентабеллик ўртача 68,2 % ни,  “Замин” навидан ўртача 30,6 с/га дон ҳосили олиниб, вилоятда экиб келинаётган ўртапишар андоза соя навига нисбатан ўртача 4,3 с/га юқори ҳосилдорликка эришилиб, рентабеллик ўртача 65,6 % га,  “Олмос” навидан ўртача 29,8 с/га дон ҳосили олиниб, вилоятда экиб келинаётган ўртапишар андоза соя навига нисбатан ўртача 3,5 с/га юқори ҳосилдорликка эришилиб, рентабеллик ўртача 63,2 % га эришиш имконини берган.
Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институти марказий тажриба хўжалигида “Ҳосилдор”, “Замин” ва “Олмос” навларининг бирламчи уруғчилиги ташкил қилинган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаг Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар Миллий марказининг 2025 йил 15 октябрдаги 05/04-04-629-сонли маълумотномаси). Натижада, 2026 йил ҳосили учун “Ҳосилдор” навидан 4550 кг, “Замин” навидан 2985 кг, “Олмос” навидан 2930 кг миқдорда иккинчи йил кўпайтириш кўчатзори уруғликлари тайёрлаш имкони яратилган.