Ишанкулова Нилуфар Ферузжановнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Қалқонсимон без ва бачадон тугунларининг клиник ва диагностик жиҳатлари, хавф омиллари», 14.00.03 – Эндокринология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Tib3121.
Илмий раҳбар: Халимова Замира Юсуфовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Академик Ё.Х.Тўракулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Академик Ё.Х.Тўракулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.04/01.04.2023.Tib.161.01.
Расмий оппонентлар: Муратова Шахло Тахиржановна, тиббиёт фанлари доктори; Шамансуорова Зулайхо Миралимовна, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: қалқонсимон без ва бачадонда тугун ҳосил бўлишининг биргаликда учраши ҳолатларини гормонал, морфологик ва биомаркер кўрсаткичлар асосида таҳлил қилиш орқали хавф предикторларини аниқлаш ҳамда клиник бошқарувни оптималлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
умумий патогенетик механизмлари, жумладан, аутоиммун яллиғланишнинг фаоллашиши, гормонал номутаносиблик, ангиогенезнинг кучайиши, тизимли яллиғланиш реакцияси ва метаболик бузилишлар асосида қалқонсимон без ва бачадонда тугун ҳосил бўлиши ўртасидаги боғлиқлик асосланган;
демографик, антропометрик, ултратовуш (TIRADS, FIGO), гормонал (ТТГ, қалқонсимон без ва жинсий гормонлар, аутоантитаначалар), биомаркер (VEGF-D, TNF-α, C-реактив оқсил) ва корреляция параметрлари бирлаштирилган бўлиб, қалқонсимон без ва бачадон тугунларининг бирикиши хавфини миқдорий баҳолаш асосида кенг қамровли прогностик алгоритми такомиллаштирилган; 
қўшма патологияси бўлган беморларда касалликнинг частотаси тугунли патологиянинг изоляция қилинган шаклларига қараганда 2-3 баравар юқори бўлиб, қўшма тугунли патологиянинг мустақил патологик статусини тасдиқлайдиган тиреоид ва репродуктив бузилишлар билан яқолроқ тавсифланиши исботланган;
қўшма тугунли патология ривожланишининг муҳим клиник ва диагностик башорат қилувчи – ёши ≥45 ёш, тана массаси индекси ≥30 кг/м², VEGF-D >500 пг/мл, TNF-α >1,5 пг/мл, C-реактив оқсил >15 мг/л, эстрадиол даражаси >700 пмол/л ва ТПО антитаначалари >80 мМЕ/л каби прогностик омиллар аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Қалқонсимон без ва бачадон тугунли ҳосилалари бўлган беморларни ўз вақтида ташхислаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: умумий патогенетик механизмлари, жумладан, аутоиммун яллиғланишнинг фаоллашиши, гормонал номутаносиблик, ангиогенезнинг кучайиши, тизимли яллиғланиш реакцияси ва метаболик бузилишлар асосида қалқонсимон без ва бачадонда тугун ҳосил бўлиши ўртасидаги боғлиқлик асосланганлиги бўйича таклифлар академик Ё.Ҳ.Тўрақулов номидаги РИЭИАТМ Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 10 июлда 4-сон билан тасдиқланган «Қалқонсимон без ва бачадон тугунларини эрта ташхислаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги РИИАТМЭ бўйича 10.07.2024 йилдаги 195-сон, Бухоро шаҳар туғруқ комплекси бўйича 04.07.2024 йилдаги 79-u-сон ва Бухоро вилояти эндокринология диспансери бўйича 03.07.2024 йилдаги 95/1-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги 29/40-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: аёлларда қалқонсимон без ва бачадон тугунли ҳосилаларини эрта ташхислаш вазифаси билан скрининг дастурларини ўтказиш орқали ҳудудларда уларни келгусида такрорланиши бўйича тегишли амалий тавсиялар ишлаб чиқилган. Иқтисодий самарадорлиги: клиник, визуализацион ва гормонал кўрсаткичларни таҳлил қилиш орқали фаол скрининг йўли билан аёлларда қалқонсимон без ва бачадон тугунли ҳосилаларининг мавжудлигини эрта босқичларда мақсадли излаш ушбу патологиянинг бошқа асоратлари ўсишини камайтириш туфайли беморларни эрта босқичида амбулатория шароитида даволаниши натижасида мазкур касалликни стационар шароитида даволаниши учун сарфланадиган маблағ 3-5 баробар иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: демографик, антропометрик, ултратовуш (TIRADS, FIGO), гормонал (ТТГ, қалқонсимон без ва жинсий гормонлар, аутоантитаначалар), биомаркер (VEGF-D, TNF-α, C-реактив оқсил) ва корреляция параметрлари бирлаштирилган бўлиб, қалқонсимон без ва бачадон тугунларининг бирикиши хавфини миқдорий баҳолаш асосида кенг қамровли прогностик алгоритми такомиллаштирилганлиги бўйича таклифлар академик Ё.Ҳ.Тўрақулов номидаги РИЭИАТМ Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 10 июлда 4-сон билан тасдиқланган «Қалқонсимон без ва бачадон тугунларини эрта ташхислаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги РИИАТМЭ бўйича 10.07.2024 йилдаги 195-сон, Бухоро шаҳар туғруқ комплекси бўйича 04.07.2024 йилдаги 79-u-сон ва Бухоро вилояти эндокринология диспансери бўйича 03.07.2024 йилдаги 95/1-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги 29/40-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: қалқонсимон безда, бачадонда ассоциацияланган тугун ҳосил бўлиш ҳолатларини аниқлаш туфайли беморларда ўзига хос гормонал ўзгаришлар аниқланди ва эндокрин бузилишлар ривожланиш хавфини башорат қилишнинг тегишли усуллари ишлаб чиқилган. Иқтисодий самарадорлиги: ўзига хос гормонал ўзгаришларни аниқлаш ва уларнинг турли хил эндокринопатиялар билан боғлиқлиги эндокрин бузилишлар ривожланиш хавфини башорат қилишнинг тегишли усулларини ишлаб чиқиш орқали нейроэндокрин асоратларни олдини олиш натижасида мазкур касалликни стационар шароитида даволаниши учун сарфланадиган маблағ 2-4 баробар иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: қўшма патологияси бўлган беморларда касалликнинг частотаси тугунли патологиянинг изоляция қилинган шаклларига қараганда 2-3 баравар юқори бўлиб, қўшма тугунли патологиянинг мустақил патологик статусини тасдиқлайдиган тиреоид ва репродуктив бузилишлар билан яқолроқ тавсифланиши исботланганлиги бўйича таклифлар академик Ё.Ҳ.Тўрақулов номидаги РИЭИАТМ Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 10 июлда 4-сон билан тасдиқланган «Қалқонсимон без ва бачадон тугунларини эрта ташхислаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги РИИАТМЭ бўйича 10.07.2024 йилдаги 195-сон, Бухоро шаҳар туғруқ комплекси бўйича 04.07.2024 йилдаги 79-u-сон ва Бухоро вилояти эндокринология диспансери бўйича 03.07.2024 йилдаги 95/1-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги 29/40-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: клиник, гормонал ва МРТ маълумотларини таҳлил қилиш асосида эндокрин асоратларни эрта ташхислаш алгоритмини ишлаб чиқиш орқали уни соғлиқни сақлаш амалиётига жорий этиш зарурати исботланган. Иқтисодий самарадорлиги: клиник, гормонал ва бошқа маълумотларни таҳлил қилишга асосланган асоратларни эрта ташхислаш алгоритми эндокринопатия маълумотларини самарали ташхислаш ва компенсация қилиш имкониятларини сезиларли даражада ошириши орқали ўсиш гормони етишмовчилигини олдини олиш натижасида мазкур касалликни стационар шароитида даволаниши учун сарфланадиган маблағ 7 баробар иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: қўшма тугунли патология ривожланишининг муҳим клиник ва диагностик башорат қилувчи – ёши ≥45 ёш, тана массаси индекси ≥30 кг/м², VEGF-D >500 пг/мл, TNF-α >1,5 пг/мл, C-реактив оқсил >15 мг/л, эстрадиол даражаси >700 пмол/л ва ТПО антитаначалари >80 мМЕ/л каби прогностик омиллар аниқланганлиги бўйича таклифлар академик Ё.Ҳ.Тўрақулов номидаги РИЭИАТМ Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 10 июлда 4-сон билан тасдиқланган «Қалқонсимон без ва бачадон тугунларини эрта ташхислаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги РИИАТМЭ бўйича 10.07.2024 йилдаги 195-сон, Бухоро шаҳар туғруқ комплекси бўйича 04.07.2024 йилдаги 79-u-сон ва Бухоро вилояти эндокринология диспансери бўйича 03.07.2024 йилдаги 95/1-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги 29/40-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: қалқонсимон без ва бачадонда ассоциацияланган тугун ҳосил бўлиши ривожланишининг хавф омилларини баҳолаш туфайли биз ушбу услубий тавсияларни соғлиқни сақлашнинг бирламчи бўғини даражасида кенг жорий этиш учун оммавий ахборот воситаларида кенг ёритилган. Иқтисодий самарадорлиги: мамлакатимизда эрта эндокрин бузилишларни аниқлаш бўйича янги инновацион технологиялардан кенг ва доимий фойдаланиш гипоталамо-гипофизар-периферик ўқнинг етакчи кўрсаткичларини мониторинг қилиш натижаларининг имкониятлари ва самарадорлиги сезиларли даражада ошириши орқали. қалқонсимон без ва бачадон тугунли ҳосилаларининг эрта ва кечки босқичларида гормонал бузилишларни олдини олиш натижасида мазкур касалликни стационар шароитида даволаниши учун сарфланадиган маблағ 7 баробар иқтисод қилинади.