Bekchanova Barno Baxodir qizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Zamonaviy sharoitda neonatal pnevmoniyaning kliniko-laborator xususiyatlari”, 14.00.09 – Pediatriya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqami: №B2022.2.PhD/Tib2728.
Ilmiy rahbar: Shamansurova Elmira Amanullaevna tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat tibbiyot universiteti,_DSc.04/30.12.2019.Tib.29.01.
Rasmiy opponentlar: Aliev Axmadjon Lutfullaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Xasanova Saida Sabirovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Respublika ixtisoslashtirilgan pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi neonatal pnevmoniyaning klinik-laborator xususiyatlarini o‘rganish va yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda pnevmoniyaning og‘ir kechishi rivojlanishining diagnostik va prognostik markerlarini ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda neonatal pnevmoniyaning erta (54,9%) va kechki (45,1%) turlarida xavf omillari, muhim yallig‘lanish prediktorlari bulgan S-reaktiv oqsil (SRO) ko‘rsatkichlari 7 dan yuqori va prokalsitonin darajasi 2,0 dan yuqori, kuproq erta pnevmoniya bilan og‘rigan bolalarda yuqori darajada oshishi isbotlangan;
yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda neonatal pnevmoniyaning og‘ir kechishi rivojlanishini bashoratlashda SNAP-II va SNAPPE-II shkalalarining diagnostik ahamiyati isbotlangan: yangi tug‘ilgan chaqaloqda 20 ball va undan yuqori bo‘lganda neonatal pnevmoniyaning og‘ir klinik kechishi rivojlanish ehtimoli 93,7% ga teng, 20 balldan kam bo‘lganda og‘ir kechishning rivojlanmaslik ehtimoli 100% ni tashkil etishi aniqlangan;
sitomegalovirus (CMV), oddiy gerpes virusi (HCV), Chlamydia trachomatis kabi "atipik" pnevmotrop qo‘zg‘atuvchilar neonatal pnevmoniyalarda muhim etiologik rol` o‘ynashi, neonatal pnevmoniyalarning barcha sabablarining 6,1% ni tashkil etishi isbotlangan;
erta neonatal pnevmoniya bilan og‘rigan bolalarda pO2 ning sezilarli darajada oshishi fonida pCO2 ning sezilarli darajada pasayishi aniqlandi, ushbu guruhdagi bolalarda plazma elektrolitlari disbalansi (kal`siy va gemotakritning keskin pasayishi fonida natriy, xlorning sezilarli darajada oshishi) aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Neonatal pnevmoniyaning diagnostik mezonlari ishlab chiqilib, aniqlangan statistik ahamiyatli belgilar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda neonatal pnevmoniyaning erta (54,9%) va kechki (45,1%) turlarida xavf omillari, muhim yallig‘lanish prediktorlari bulgan S-reaktiv oqsil (SRO) ko‘rsatkichlari 7 dan yuqori va prokalsitonin darajasi 2,0 dan yuqori, kuproq erta pnevmoniya bilan og‘rigan bolalarda yuqori darajada oshishi isbotlanganligi Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 25 oktyabr`da №10-24/378-t bilan tasdiqlangan “Sposobi diagnostiki razvitiya neonatal`nix pnevmoniy” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining 2024 yil 11 noyabrdagi №138-sonli buyrug‘i, Toshkent shahar 1-son klinik bolalar shifoxonasining 2024 yil 12 noyabrdagi №112 -sonli buyrug‘i, Xorazm viloyati bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 2024 yil 25 noyabrda №202-I sonli buyrug‘i bilan klinik amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 07 maydagi №17/32- son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: olingan ma’lumotlar neonatal pnevmoniyani erta aniqlash va oqibatlarini bashorat qilish sifatini yaxshilaydi. Iqtisodiy samaradorligi: xavf omillari diagnostik prognozlash mezonlariga kiritilishi neonatal pnevmoniyaning klinik ko‘rinishini bashorat qilishga yordam berib, diagnostikasini takomillashtirishga olib keladi, natijada residivlar soni kamayib shifoxonaga yotqizishdan voz kechishga olib keladi va xar bir bemorning 10 kunlik shifoxonaga yotqizilishi uchun o‘rtacha 500000 so‘mgacha mablag‘ni tejash imkonini bergan, 150 bemor uchun 75000000 so‘mni tashkil etgan. Xulosa: neonatal pnevmoniya bilan og‘rigan bemorlarda erta diagnostika qilish byudjet va byudjetdan tashqari mablag‘larni bir bemorga 500000 so‘mni iqtisod qilish imkonini bergan;
ikkinchi ilmiy yangilik: yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda neonatal pnevmoniyaning og‘ir kechishi rivojlanishini bashoratlashda SNAP-II va SNAPPE-II shkalalarining diagnostik ahamiyati isbotlangan: yangi tug‘ilgan chaqaloqda 20 ball va undan yuqori bo‘lganda neonatal pnevmoniyaning og‘ir klinik kechishi rivojlanish ehtimoli 93,7% ga teng, 20 balldan kam bo‘lganda og‘ir kechishning rivojlanmaslik ehtimoli 100% ni tashkil etishi aniqlanganligi Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 25 oktyabr`da №10-24/378-t bilan tasdiqlangan “Sposobi diagnostiki razvitiya neonatal`nix pnevmoniy” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining 2024 yil 11 noyabrdagi №138 -sonli buyrug‘i, Toshkent shahar 1-son klinik bolalar shifoxonasining 2024 yil 12 noyabrdagi №112 -sonli buyrug‘i, Xorazm viloyati bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 2024 yil 25 noyabrda №202-I sonli buyrug‘i bilan klinik amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 07 maydagi №17/32- son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: olingan ma’lumotlar neonatal pnevmoniyani erta aniqlash va oqibatlarini bashorat qilish sifatini yaxshilaydi. Iqtisodiy samaradorligi: xavf omillari diagnostik prognozlash mezonlariga kiritilishi neonatal pnevmoniyaning klinik ko‘rinishini bashorat qilishga yordam berib, diagnostikasini takomillashtirishga olib keladi, natijada residivlar soni kamayib shifoxonaga yotqizishdan voz kechishga olib keladi va xar bir bemorning 10 kunlik shifoxonaga yotqizilishi uchun o‘rtacha 500000 so‘mgacha mablag‘ni tejash imkonini bergan, 150 bemor uchun 75000000 so‘mni tashkil etgan. Xulosa: neonatal pnevmoniya bilan og‘rigan bemorlarda erta diagnostika qilish byudjet va byudjetdan tashqari mablag‘larni bir bemorga 500000 so‘mni iqtisod qilish imkonini bergan;
uchinchi ilmiy yangilik: sitomegalovirus (CMV), oddiy gerpes virusi (HCV), Chlamydia trachomatis kabi "atipik" pnevmotrop qo‘zg‘atuvchilar neonatal pnevmoniyalarda muhim etiologik rol` o‘ynashi, neonatal pnevmoniyalarning barcha sabablarining 6,1% ni tashkil etishi isbotlanganligi Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 25 oktyabr`da №10-24/378-t bilan tasdiqlangan “Sposobi diagnostiki razvitiya neonatal`nix pnevmoniy” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining 2024 yil 11 noyabrdagi №138 -sonli buyrug‘i, Toshkent shahar 1-son klinik bolalar shifoxonasining 2024 yil 12 noyabrdagi №112 -sonli buyrug‘i, Xorazm viloyati bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 2024 yil 25 noyabrda №202-I sonli buyrug‘i bilan klinik amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 07 maydagi №17/32- son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: olingan ma’lumotlar neonatal pnevmoniyani erta aniqlash va oqibatlarini bashorat qilish sifatini yaxshilaydi. Iqtisodiy samaradorligi: xavf omillari diagnostik prognozlash mezonlariga kiritilishi neonatal pnevmoniyaning klinik ko‘rinishini bashorat qilishga yordam berib, diagnostikasini takomillashtirishga olib keladi, natijada residivlar soni kamayib shifoxonaga yotqizishdan voz kechishga olib keladi va xar bir bemorning 10 kunlik shifoxonaga yotqizilishi uchun o‘rtacha 500000 so‘mgacha mablag‘ni tejash imkonini bergan, 150 bemor uchun 75000000 so‘mni tashkil etgan. Xulosa: neonatal pnevmoniya bilan og‘rigan bemorlarda erta diagnostika qilish byudjet va byudjetdan tashqari mablag‘larni bir bemorga 500000 so‘mni iqtisod qilish imkonini bergan;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: erta neonatal pnevmoniya bilan og‘rigan bolalarda pO2 ning sezilarli darajada oshishi fonida pCO2 ning sezilarli darajada pasayishi aniqlandi, ushbu guruhdagi bolalarda plazma elektrolitlari disbalansi (kal`siy va gemotakritning keskin pasayishi fonida natriy, xlorning sezilarli darajada oshishi) aniqlanganligi Toshkent tibbiyot akademiyasi Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 25 oktyabr`da №10-24/378-t bilan tasdiqlangan “Sposobi diagnostiki razvitiya neonatal`nix pnevmoniy” nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining 2024 yil 11 noyabrdagi №138 -sonli buyrug‘i, Toshkent shahar 1-son klinik bolalar shifoxonasining 2024 yil 12 noyabrdagi №112 -sonli buyrug‘i, Xorazm viloyati bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 2024 yil 25 noyabrda №202-I sonli buyrug‘i bilan klinik amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 07 maydagi №17/32- son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: olingan ma’lumotlar neonatal pnevmoniyani erta aniqlash va oqibatlarini bashorat qilish sifatini yaxshilaydi. Iqtisodiy samaradorligi: xavf omillari diagnostik prognozlash mezonlariga kiritilishi neonatal pnevmoniyaning klinik ko‘rinishini bashorat qilishga yordam berib, diagnostikasini takomillashtirishga olib keladi, natijada residivlar soni kamayib shifoxonaga yotqizishdan voz kechishga olib keladi va xar bir bemorning 10 kunlik shifoxonaga yotqizilishi uchun o‘rtacha 500000 so‘mgacha mablag‘ni tejash imkonini bergan, 150 bemor uchun 75000000 so‘mni tashkil etgan. Xulosa: neonatal pnevmoniya bilan og‘rigan bemorlarda erta diagnostika qilish byudjet va byudjetdan tashqari mablag‘larni bir bemorga 500000 so‘mni iqtisod qilish imkonini bergan.
