Сулетбаева Элла Серикбаевнанинг
фан доктори (DSc) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): «Қорақалпоқ ёшларини оилавий ҳаётга ижтимоий-психологик тайёрлашни такомиллаштириш», 19.00.05 – Ижтимоий психология. Этнопсихология (психология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.DSc/P188.
Илмий маслаҳатчи: Шоумаров Ғайрат Бахрамович, психология фанлар доктори, академик.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон миллий педагогика университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Ўзбекистон миллий педагогика университети, PhD.03/30.12.2021.P.26.02.
Расмий оппонентлар: Қодиров Умарали Дўстқобилович, психология фанлари доктори (DSc), профессор; Шамсиев Ўктам Бахриддинович, психология фанлари доктори (DSc), профессор; Далимова Нилуфар Мелибаевна, психология фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Маъмун университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: қорақалпоқ оиласининг ижтимоий-психологик муаммоларини ўрганиш ва жамиятнинг замонавий талабларини инобатга олиб, ёшларни оилавий ҳаётга тайёрлашни такомиллаштириш йўлларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
анъанавий “ролларни таққослаш майдонча”нинг деформациясида, қадриятли йўналишларнинг парчаланишида ва авлодлараро оилавий меʼёрларни мерос бўлиб ўтишлик даражасини пасайишида намоён бўладиган қорақалпоқ ёшларни оилавий ҳаётга тайёрлашдаги ижтимоий-психологик муаммолар аниқланган;
қорақалпоқ ёшларда никоҳ ва оилавий ҳаётни идрок этилиши эмоционал етуклик, ижтимоий оилавий роллар ва қадриятли йўналишларнинг мажмуавий ўзаро ҳаракати билан асосланган ёш, гендер ва ижтимоий-маданий хусусиятлар билан тавсифланиши исботланган;
оила психологиясига анъанавий ёндашувларни (тизимли, тузилмавий, гуманистик, биологик) этник ва маданий омилларнинг оилавий муносабатларга, ролли моделларга ва қадриятлар тизимига таъсирини инобатга олишга имкон берувчи этнопсихологик ёндашув билан бойитиш илмий асосланган;
қорақалпоқ ёшлар ўртасида никоҳ мотивациялари тузилмасида ва бўлажак умр йўлдоши ҳақида тасаввурларда намоён бўлган гендер фарқлар мавжудлиги исботланди: эркаклар асосан ташқи ва хулқий тавсифларга (такаллуфлик, ён беришлик, ота-онага ҳурмат, жисмоний жозибадорлик) йўналтирилган ва рационал-воситали ҳамда физиологик мотивлар доминантасини намоён қилади, аёллар эса, аффектив-қадриятли ва меʼёрий-ижтимоий установкалар устуворлигини акс этиб, эʼтиборни ички ва психологик хислатларга (интеллект, ишончлилик, эмоционал қувватлаш, ҳурмат билан муносабат) қаратилган;
анъанавий қадриятлар, никоҳга етукликнинг психологик механизмлари ва ўзаро ҳаракатнинг инновацион шакллари (тренинглар, сторителлинг, рақамли платформалар ва форум технологиялари) интеграциясига асосланган қорақалпоқ ёшларни оилавий ҳаётга тайёрлашнинг модели ишлаб чиқилган ва назарий асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Қорақалпоқ ёшларининг оилавий ҳаётга ижтимоий-психологик тайёргарлигини такомиллаштириш бўйича тадқиқот натижалари асосида:
анъанавий “ролларни таққослаш майдонча”нинг деформациясида, қадриятли йўналишларнинг парчаланишида ва авлодлараро оилавий меʼёрларни мерос бўлиб ўтишлик даражасини пасайишида намоён бўладиган қорақалпоқ ёшларни оилавий ҳаётга тайёрлашдаги ижтимоий-психологик муаммолар аниқланганлигига оид маълумотлар Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 16-июндаги ПМ-361-сон буйруғига асосан "Ижтимоий психология. Этнопсихология" модулига киритилган (Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги ПМ-361-а-сон маълумотномаси). Натижада қорақалпоқ ёшларини оилавий ҳаётга тайёрлашдаги ижтимоий-психологик муаммоларни аниқлашга эришилган;
қорақалпоқ ёшларда никоҳ ва оилавий ҳаётни идрок этилиши эмоционал етуклик, ижтимоий оилавий роллар ва қадриятли йўналишларнинг мажмуавий ўзаро ҳаракатига бўглиқ ёш, гендер ва ижтимоий-маданий хусусиятлар билан тавсифланиши исботланганлиги билан боғлиқ илмий янгилик натижалари Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 16-июндаги ПМ-361-сон буйруғига асосан "Ижтимоий психология. Этнопсихология" модулига киритилган (Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги ПМ-361-а-сон маълумотномаси) Натижада ёшларни оилавий ҳаётга тайёрлигининг ёш ва гендер хусусиятларини аниқлашга эришилган;
оила психологиясига анъанавий ёндашувларни (тизимли, тузилмавий, гуманистик, биологик) этник ва маданий омилларнинг оилавий муносабатларга, ролли моделларга ва қадриятлар тизимига таъсирини инобатга олишга имкон берувчи этнопсихологик ёндашув билан бойитилганлиги илмий асосланганлиги билан боғлиқ илмий натижалар бўйича чиқарилган хулосалар Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 16-июндаги ПМ-361-сон буйруғига асосан "Ижтимоий психология. Этнопсихология" модулига киритилган (Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги ПМ-361-а-сон маълумотномаси). Натижада ёшларни оилавий ҳаётга тайёрлашда миллий анъаналарининг ижтимоий-психологик хусусиятларини аниқлашга эришилган;
қорақалпоқ ёшлар ўртасида никоҳ мотивациялари тузилмасида ва бўлажак умр йўлдоши ҳақида тасаввурларда намоён бўладиган гендер фарқлар мавжудлиги исботланди: эркаклар асосан ташқи ва хулқий тавсифларга (такаллуфлик, ён беришлик, ота-онага ҳурмат, жисмоний жозибадорлик) йўналтирилган ва рационал-воситали ҳамда физиологик мотивлар доминантасини намоён қилади, аёллар эса, аффектив-қадриятли ва меʼёрий-ижтимоий установкалар устуворлигини акс этиб, эʼтиборни ички ва психологик хислатларга (интеллект, ишончлилик, эмоционал қувватлаш, ҳурмат билан муносабат) қаратилганлиги билан боғлиқ илмий янгилик натижалари Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 16-июндаги ПМ-361-сон буйруғига асосан "Ижтимоий психология. Этнопсихология" модулига киритилган (Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги ПМ-361-а-сон маълумотномаси). Натижада қорақалпоқ ёшларида бўлажак оилавий ҳаёт ҳақида ижтимоий-психологик тасаввурлари хусусиятларини ҳамда никоҳдан ўтиш мотивациясини аниқлашга шароит яратилган;
анъанавий қадриятлар, никоҳга етукликнинг психологик механизмлари ва ўзаро ҳаракатнинг инновацион шакллари (тренинглар, сторителлинг, рақамли платформалар ва форум технологиялари) интеграциясига асосланган қорақалпоқ ёшларни оилавий ҳаётга тайёрлашнинг модели ишлаб чиқилган ва назарий асосланганлиги асосида олинган илмий маълумотлар Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 16-июндаги ПМ-361-сон буйруғига асосан "Ижтимоий психология. Этнопсихология" модулига киритилган (Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги ПМ-361-а-сон маълумотномаси). Натижада ёшларни оилавий ҳаётга тайёрлашни такомиллаштириш бўйича психологик тавсиялар ишлаб чиқилган.
