Садирова Саодат Насреддиновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Қоракўл териларига ишлов беришда сут маҳсулотлари чиқиндисини қўллаш технологиясини ишлаб чиқиш” мавзусида 05.06.03 - “Тери, мўйна, поябзал ва тери-галантерея буюмлари технологияси” ихтисослиги бўйича, техника фанлари.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.4.PhD/Т3348
Илмий раҳбар: Темирова Матлаб Ибодовна, техника фанлари номзоди, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат техника университети.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи, Илмий кенгаш рақами: Бухоро давлат техника университети ҳузуридаги илмий даражалар берувчи PhD.03/29.10.2021.Т.101.03 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Ихтиярова Гулнора Акмаловна, Ислом Каримов номидаги Тошкент давлат техника университети, кимё фанлари доктори (DSc), профессор; Қазоқов Фарход Фармонович, Бухоро давлат техника техника университети техника фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Наманган давлат техника университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади қоракўл териларини сут саноати чиқиндиси-сут зардоби билан ачитиш технологиясини ишлаб чиқиш ҳамда тайёр маҳсулотнинг физик–механик ва кимёвий хоссаларини тадқиқ этишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Сут зардоби билан ишлов берилган териларнинг пишиш ҳарорати ва мустаҳкамликка оид параметрларнинг меъёрий кўрсатгичлари физик-механик таҳлиллар орқали аниқланган;
Сут зардобининг тери тўқимасига таъсир этадиган асосий компонентлари, титрланадиган кислоталиги ва титрланадиган кислоталикнинг вақт давомида ўзгариши тажрибавий усуллар орқали аниқланган ва мазкур параметлар асосида қоракўл териларига ишлов беришнинг технологияси ишлаб чиқилган;
Сут зардоби билан ишлов бериш натижасида тола ўрамларининг элементар толаларга бўлиниши, дерма структуравий компонентлари таркибидаги мукополисахаридларнинг ҳамда тери тўқимасига хос бўлган баласт оқсилларнинг ажралиши спектроскопик таҳлиллар ва электрон микроскопия асосида аниқланган;
Сут зардоби таркибидаги кислоталар таъсирида тери тўқимаси ўтказувчанлигининг ошиши ва кимёвий фаоллашиши натижасида ошловчи моддалар билан барқарор боғланишларни шакллантириши инфра-қизил спектроскопия (ФТИР) таҳлиллари орқали асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши Қоракўл териларини сут саноати чиқиндиси-сут зардоби билан ачитиш технологияси ҳамда унинг структурасида комформасион ўзгаришлари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Қоракўл териларини сут зардоби билан ачитиб ишлов беришнинг ресурс тежамкор технологияси кенг кўламли тажриба-саноат синовларидан ўтказилган ва “Меховая Мода” МЧЖ ҳамда “Омад Азиз” ОК ишлаб чиқариш корхоналарида жорий қилинган. (“Ўзчармсаноат” уюшмасининг 24.07.2024 йил АС-7/2154-сон маълумотномаси). Натижада, ачититиш суюқлиги сифатида сут зардоби қўлланганда қоракўл мўйналарининг юмшоқлиги ва эластиклигини ошишига, чўзилишдаги мустаҳкамлик кўрсатгичини 6,8 % га ва майдон чиқимини 7,3 % га оширишга эришилган;
Экологик тамойилларга асосланган ҳолда сут маҳсулотлари чиқиндиларидан самарали фойдаланиб қоракўл териларининг сифатини оширишга қаратилган янги ишлов бериш технологияси “Меховая Мода” МЧЖ ҳамда “Омад Азиз” ОК корхоналарининг технологик регламентларига интеграция қилинган ва ишлаб чиқаришга жорий этилган (“Ўзчармсаноат” уюшмасининг 24.07.2024 йил АС-7/2154-сон маълумотномаси). Натижада, сут зардобининг самарали таъсири ачитиш жараёни давомийлигини қисқартиришга,сув истеъмоли ва оқова сувлар ҳажмини камайтириш ва маҳсулот таннархини пасайтиришга эришилган.