Хошимов Муроджон Солижоновичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармогʻи): “Бошланғич синф ўқувчиларини халқ ўйинлари орқали коммуникатив компетентлигини ривожлантиришнинг педагогик усуллари” 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № B2022.1.PhD/Ped3207
Илмий раҳбар: Эгамбердиева Турғуной Ахмаджоновна педагогика фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қўқон давлат университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи: Қўқон давлат университети PhD.03/29.12.2022.Ped.132.02
Расмий оппонентлар:
Қурбонова Бахтихон Қучқарбаевна педагогика фанлари доктори, профессор.
Артикова Муҳайё Ботиралиевна педагогика фанлари доктори, профессор
Етакчи ташкилот:Наманган давлат педагогика институти
II.Тадқиқотнинг мақсади: бошланғич синф ўқувчиларини халқ ўйинлари орқали коммуникатив компетентлигини ривожлантиришга оид таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилар билан белгиланади:
бошланғич синф ўқувчиларининг коммуникатив компетентлигини ривожлантиришга йўналтирилган халқ ўйинларининг когнитив (ўргатиш, муносабатга киритиш, шакллантириш, баҳолаш, ишонтириш каби) метокогнитив (шаклий, таркибий, имкониятли) омиллари аниқлаштирилган;
бошланғич синф ўқувчиларининг коммуникатив компетентлигини ривожлантиришнинг амалдаги педагогик шарт-шароитлари халқ ўйинларига асосланган педагогик жараённинг мотивацион, эвристик, рефлексив босқичларида таклиф этилган интерфаол таълим методларини таълим олувчиларнинг ривожланиш векторига уларнинг индивидуал таълим траекториясини аниқлаш орқали мослаштириш асосида такомиллаштирилган;
бошланғич синф ўқувчиларини халқ ўйинлари орқали коммуникатив компетентлигини ривожлантириш модели тушунтириш, ҳикоя, субат, китоб билан ишлаш, намойиш, тасвирлаш, экскурсия, наъмуна, ўйин, рағбатлантириш каби методларнинг халқ ўйинларига модификацион тарзда лойиҳалаш ва продуктогенлик даражаси интенсификациясини бойитиш мантиқини белгилаш асосида такомиллаштирилган;
бошланғич синф ўқувчиларининг коммуникатив компетентлигини ривожлантиришнинг когнитив омиллари реал вақт режимида мулоқотга киришишнинг сўз танлаш ва қўллаш, тил ва нутқ маданияти каби лингводидактик усулларини халқ ўйинларига асосланган таълимий-дидактик технологиялар тамойилларига интеграциялаш асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Халқ ўйинлари асосида бошланғич синф ўқувчиларининг коммуникатив компетентлигини ривожлантиришга оид тадқиқотнинг илмий натижалари асосида:
бошланғич синф ўқувчиларининг коммуникатив компетентлигини ривожлантиришга йўналтирилган халқ ўйинларининг когнитив (ўргатиш, муносабатга киритиш, шакллантириш, баҳолаш, ишонтириш каби) метокогнитив (шаклий, таркибий, имкониятли) омиллари аниқлаштиришга доир тавсиялар “Тарбиявий ишлар методикаси” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган. (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим фан ва инновациялар вазирлигининг 2024 йил
27 декабрдаги 485-сонли буйруғига асосан № 297442 сонли нашр гувоҳномаси). Натижада бошланғич синф ўқувчиларининг коммуникатив компетентлигини ривожлантиришга шароит яратилган;
бошланғич синф ўқувчиларининг коммуникатив компетентлигини ривожлантиришнинг амалдаги педагогик шарт-шароитлари халқ ўйинларига асосланган педагогик жараённинг мотивацион, эвристик, рефлексив босқичларида таклиф этилган интерфаол таълим методларини таълим олувчиларнинг ривожланиш векторига уларнинг индивидуал таълим траекториясини аниқлаш орқали мослаштириш асосида ривожлантириш масалалари бошланғич таълим йўналиши учун мўлжалланган тавсиялар “Тарбиявий ишлар методикаси” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган. (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим фан ва инновациялар вазирлигининг 2024 йил 27 декабрдаги 485-сонли буйруғига асосан № 297442 сонли нашр гувоҳномаси). Натижада бошланғич синф ўқувчиларининг коммуникатив компетентлигини ривожлантиришнинг амалдаги педагогик шарт-шароитларини ўрганишга эришилган;
бошланғич синф ўқувчиларини халқ ўйинлари орқали коммуникатив компетентлигини такомиллаштириш модели тушунтириш, ҳикоя, субат, китоб билан ишлаш, намойиш, тасвирлаш, экскурсия, наъмуна, ўйин, рағбатлантириш каби методларнинг халқ ўйинларига модификацион тарзда лойиҳалаш ва продуктогенлик даражаси интенсификациясини бойитиш мантиқини белгилаш асосида такомиллаштиришга доир тавсиялар 2022-2023 йилларда ИИ-4721101717-рақамли “Хизмат кўрсатиш обектлари миллий номлари интерактив электрон платформасини яратиш” мавзусидаги инновацион лойиҳа доирасида фойдаланилган. (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти
университети ҳузуридаги давлат тилида иш юритиш асосларини ўқитиш
ва малака ошириш маркази 2025-йил 02-декабрдаги 1455-сонли маълумотномаси). Натижада бошланғич синф ўқувчиларининг коммуникатив компетентлигини ривожлантиришга йўналтирилган ўқув жараёнлари, бу борадаги ўқитувчининг фаолият функсияларини аниқлаштиришга эришилган;
бошланғич синф ўқувчиларининг коммуникатив компетентлигини ривожлантиришнинг когнитив омиллари реал вақт режимида мулоқотга киришишнинг сўз танлаш ва қўллаш, тил ва нутқ маданияти каби лингводидактик усулларини халқ ўйинларига асосланган таълимий-дидактик технологиялар тамойилларига интеграциялаш асосида ривожлантиришга доир тавсиялардан Ёшлар телеканали — “Болалар жамоаси” кўрсатуви, Ақлвой телеканали — “Ўйинлар билан ўрганамиз” кўрсатуви, “Маданият ва Маърифат” – халқ ўйинлари, миллий қадриятлар, тарбия масалаларига оид кўрсатувлари, “Спорт” телеканали – болалар учун ҳаракатли ўйинлар ва соғлом турмуш тарзига бағишланган блокларда ҳамда “Болажон” телеканали – бошланғич ёшдаги болалар учун мўлжалланган ўйин-тарбиявий кўрсатувларда эшиттиришларининг ссенарийсини тайёрлашда (2022-2024-йиллар) фойдаланилган.(Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” давлат муассасасининг
2025-йил 22-январдаги 02-13-1874-сон маълумотномаси). Натижада бошланғич синф ўқувчиларининг коммуникатив компетентлигини ривожлантириш когнитив омилларини тадқиқ этишга эришилган.