Аллабергенов Нурбек Мўмин ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Илк ўрта асрларда Ўрта Осиёда товар-пул муносабатлари”, 07.00.06–Археология (тарих фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2.PhD/Tar1975
Илмий раҳбар: Ғайбулла Боллиевич Бобоёров, тарих фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Миллий археология маркази
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Миллий археология маркази, DSc.02/02.30.12.2019.Tar.45.01.
Расмий оппонентлар: ЎзРФА Миллий археология маркази катта илмий ходими, тарих фанлари доктори, профессор, Бобожонов Бахтиёр Мираимович ва Тошкент Кимё халқаро университети (КИУТ) тарих кафедраси профессори,  тарих фанлари доктори, Атахўжаев Азимхўжа Музаффарович
Етакчи ташкилот: Фарғона давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: илк ўрта асрларда Ўрта Осиёдаги товар-пул муносабатларини таҳлил қилиш орқали минтақа халқларининг ижтимоий-сиёсий, иқтисодий ва этномаданий тарихининг муҳим жиҳатларини ёритиш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ВИ–ВИИИ асрларга тегишли Ўрта Осиё тангаларининг палеографияси (паҳлавийча ёзув), титулатураси (“ҳоқон”), иконографияси (ён томонга қараган тождор ҳукмдор) ва символикаси (оташдон, тотем ҳайвонлар тасвири)нинг нумизматик таҳлилига кўра Чоч, Фарғона ва Суғд тарихий-географик ҳудудларининг Ғарбий Турк хоқонлиги бошқарув маркази бўлган Суёб (Еттисув)га географик жиҳатдан яқин бўлгани сабабли ушбу ҳудудларда зарб қилинган тангалар қадимги турк маданияти таъсирида, Тўхористон, Бухоро ва Хоразм тангаларининг эса Сосонийлар Эронига географик жиҳатдан яқин бўлгани учун кўпроқ Эрон маданияти таъсирида зарб қилингани исботланган;
Ғарбий Турк хоқонлиги даврида (568–740-йиллар) Чоч воҳасида хоқонлик томонидан танга зарб қилиниши билан бирга, айни вақтнинг ўзида ушбу воҳада cъcйнк хwβ “Чоч ҳукмдори”, cъcйнк ткъйн “Чоч тегини”, cъcйнк тδwн “Чоч тудуни” каби сулолалар тангалари муомалада бўлгани ва бунинг негизида бу ерда ҳар бир бошқарувчи сулола ўз ҳокимияти легитимлилигини ифодалаш учун танга зарб қилдиргани, шунингдек, ҳудудда товар-пул муносабатлари фаоллашгани омили ётиши аниқланган;
Айрим тадқиқотчилар томонидан прн βγй зъм шаклида ўқилиб, Зомин тангалари деб қаралган суғдий ёзувли тангаларнинг ўнлаб нусхалари таққосланиб, бундай тангалар туркумида “Зомин” топонимининг учрамаслиги, бу тип тангаларда баъзи изланувчилар урғу берганидек, прн βγй пнй “Илоҳий қут (эгасининг) тангаси” сўзлари ўрин олгани далилланган;
Ғарбий Турк хоқонлигига алоқадор ВИ аср охири – ВИИ аср бошларига тегишли Суғд воҳасида зарб этилган  кўринишдаги тамға ўрин олган узун сочли ҳукмдор тасвирли тангаларнинг битта турида суғдий ёзувда хwβ тwрнйн ърп хъγън “Турон ҳукмдори Алп-хоқон” сўзлари учраши исботлаб берилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Илк ўрта асрларда Ўрта Осиёда танга-пул муносабатлари мавзусидаги тадқиқот бўйича қўлга киритилган илмий натижалар асосида:
ВИ–ВИИИ асрларга тегишли Ўрта Осиё тангаларининг палеографияси (паҳлавийча ёзув), титулатураси (“хоқон”), иконографияси (ён томонга қараган тождор ҳукмдор) ва символикаси (оташдон, тотем ҳайвонлар тасвири)нинг нумизматик таҳлилига кўра Чоч, Фарғона ва Суғд тарихий-географик ҳудудларининг Ғарбий Турк хоқонлиги бошқарув маркази бўлган Суёб (Еттисув)га географик жиҳатдан яқин бўлгани сабабли ушбу ҳудудларда зарб қилинган тангалар қадимги турк маданияти таъсирида, Тўхористон, Бухоро ва Хоразм тангаларининг эса Сосонийлар Эронига географик жиҳатдан яқин бўлгани учун кўпроқ Эрон маданияти таъсирида зарб қилинганлиги, айрим тадқиқотчилар томонидан прн βγй зъм шаклида ўқилиб, Зомин тангалари деб қаралган суғдий ёзувли тангаларнинг ўнлаб нусхалари таққосланиб, бундай тангалар туркумида “Зомин” топонимининг учрамаслиги, бу тип тангаларда баъзи изланувчилар урғу берганидек, прн βγй пнй “Илоҳий қут (эгасининг) тангаси” сўзлари ўрин олгани ҳақидаги хулосалардан “Ўзбекистон тарихи” телеканалининг “Тақдимот” кўрсатувини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон тарихи” телеканали давлат унитар корхонаси “Тақдимот” курсатувининг 2024-йил 17-апрелдаги 02-31-519-сонли маълумотномаси). Натижада, мазкур дастурда келтирилган Чоч, Фарғона ва Суғд воҳаларининг Ғарбий Турк хоқонлиги бошқарув маркази бўлган Суёб (Еттисув)га географик жиҳатдан яқин бўлгани сабабли ушбу воҳаларда зарб қилинган тангалар қадимги турк маданияти таъсирида, Тўхористон, Бухоро ва Хоразм тангаларининг эса Сосонийлар Эронига географик жиҳатдан яқин бўлгани учун кўпроқ Эрон маданияти таъсирида зарб қилинганлиги, шунингдек, Зомин тангалари деб қаралган суғдий ёзувли тангалар туркумида “Зомин” топонимининг учрамаслиги каби маълумотлар кўрсатувни илмий далиллар билан бойитиш ва унинг оммабоплигини таъминлаш билан бирга, мамлакатимиз тарихининг янги қирраларини халқимизга етказиш, Ўрта Осиёнинг илк ўрта асрлар даври танга-пул муносабатлари тўғрисида янги маълумотлар беради.
Ғарбий Турк хоқонлиги даври (568–740-йиллар)да Чочда хоқонлик томонидан танга зарб қилиниши билан бирга, айни вақтнинг ўзида воҳада cъcйнк хwβ “Чоч ҳукмдори”, cъcйнк ткъйн “Чоч тегини”, cъcйнк тδwн “Чоч тудуни” каби сулолалар тангалари муомалада бўлгани ва бунинг негизида ушбу ҳукмдорликда товар-пул муносабатлари фаоллашгани омили ётиши ҳамда Ғарбий Турк хоқонлигининг ВИ аср охири – ВИИ аср бошларига тегишли Суғд воҳасида зарб этилган  кўринишдаги тамға ўрин олган узун сочли ҳукмдор тасвирли тангаларнинг битта турида суғдий ёзувда хwβ тwрнйн ърп хъγън “Турон ҳукмдори Алп-хоқон” сўзлари ўрин олгани тўғрисидаги маълумотлардан Қорақалпоғистон Республикаси Туризм бошқармаси маълумотлар базасини кенгайтиришда фойдаланилган (Қорақалпоғистон Республикаси Туризм бошқармасининг 2024-йил 16-декабрдаги 01-07/03-1094-сонли маълумотномаси). Натижалар туристик салоҳиятни оширишга, тарихий обидалардан топилаётган тангаларни аниқ таҳлил қилишда ва шу орқали туризмнинг археологик йўналиш маршрутларини ишлаб чиқиш дастурида фойдаланишда қўл келади.