Ғайбуллоев Бахтишод Бахшуло ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Бухоро вилояти мусиқали драма театрининг шаклланиш ва ривожланиш тарихи”, 17.00.01 – Театр санъати (санъатшунослик фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: Б2025.1.PhD/San138.
Илмий раҳбар: Хамидова Марфуа Азизовна, санъатшунослик фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Санъатшунослик институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Санъатшунослик институти, DSc.02/30.12.2019.San.51.01.
Расмий оппонентлар: Каримова Нигора Ғаниевна, санъатшунослик фанлари доктори, профессор; Абдувоҳидов Фахриддин Мелигалиевич, санъатшунослик фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.    Тадқиқотнинг мақсади Бухоро вилояти мусиқали драма театрининг шаклланиш ва ривожланиш тарихини ижтимоий, маданий-тарихий, назарий ҳамда методологик омиллар кесимида ёритиб, ушбу жараённинг асосий босқичларини очиб беришдан иборат.
III.    Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Бухоро амирлиги даврида анъанавий театр шакллари – масхарабозлик, қўғирчоқбозлик, созандалик, хонандалик ва қиссахонлик каби халқ ижрочилик маданиятининг ривожлангани натижасида ХХ асрнинг бошларида Бухорода илк профессионал драма труппаси ташкил топиб, кейинчалик Бухоро вилояти мусиқали драма театрига айлангани аниқланган;
ХХ аср бошларида Бухоро театри таркибида фаолият юритган яҳудий труппанинг ўзбек жамоаси билан ўзаро ижодий таъсири асосида театрнинг саҳна маданияти, драматургияси ҳамда актёрлик ижро услубида янги реалистик образ яратиш усуллари, саҳна нутқи маданиятига эътиборнинг кучайиши, мизанссена ва саҳна ҳаракатини замонавийлаштириш, драматургик конфликтни теран ифодалаш ҳамда персонаж психологиясини очишга йўналтирилган ижро услуби каби янги бадиий тенденсиялар шаклланиб, Бухоро театри миллий саҳна санъатининг ривожланишида муҳим босқични ташкил этгани исботланган;
Бухоро театри саҳна асарларини яратишда маҳаллий халқ оғзаки ижоди – латифабозлик, бадиҳагўйлик, ҳикмат ва мақоллар, шунингдек, урф-одатлар, куй-қўшиқлар ва маҳаллий шеванинг ифодавий имкониятларидан фойдаланиш натижасида Бухоро театри саҳна нутқи, образлар тизими ва саҳна ифодасида ўзига хос маҳаллий колорит ва миллий услуб шакллангани далилланган;
Ҳомид Маҳмудов тожик театрнинг илк жамоасини шакллантириб, унинг фаолияти орқали тожик театрида ўзбек саҳна санъатига хос ижро услуби, саҳна нутқи ва мизанссена маданиятини мустаҳкамлагани, шунингдек, ўзбек театрини тожик драматургиясидаги лирик-психологик образ яратиш ва маиший саҳна ифодаси борасидаги тажриба билан бойитишга эришгани натижасида икки халқ театр санъатининг бадиий услуб ва ифода воситалари яқинлашгани аниқланган.
IV.    Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Бухоро вилояти мусиқали драма театрининг шаклланиш ва ривожланиш тарихи тадқиқоти бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Бухоро театри саҳна асарларини яратишда маҳаллий халқ оғзаки ижоди – латифабозлик, бадиҳагўйлик, ҳикмат ва мақоллар, шунингдек, урф-одатлар, куй-қўшиқлар ва маҳаллий шеванинг ифодавий имкониятларидан фойдаланиш натижасида Бухоро театри саҳна нутқи, образлар тизими ва саҳна ифодасида ўзига хос маҳаллий колорит ва миллий услуб шакллангани далилланган бўлиб, ушбу ёндашув 2025-йилда саҳналаштирилган “Бухорога саёҳат” спектаклини бадиий ва ғоявий жиҳатдан такомиллаштиришда самарали қўлланилган (Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирлигининг 2025-йил 30-откабрдаги 02-12-17-6324-сон маълумотномаси). Тадқиқот натижалари Бухоро вилояти мусиқали драма театри репертуарининг ижодий ва ғоявий асосини мустаҳкамлашда ва умуман ўзбек театри амалиёти учун муҳим аҳамиятга эга бўлиб, саҳна ижодкорларида маҳаллий халқ оғзаки ижоди, урф-одатлар, куй-қўшиқлар ва шеванинг ифодавий имкониятларидан самарали фойдаланиш кўникмасини шакллантиришга хизмат қилган;
Ҳомид Маҳмудов тожик театрнинг илк жамоасини шакллантириб, унинг фаолияти орқали тожик театрида ўзбек саҳна санъатига хос ижро услуби, саҳна нутқи ва мизанссена маданиятини мустаҳкамлагани, шунингдек, ўзбек театрини тожик драматургиясидаги лирик-психологик образ яратиш ва маиший саҳна ифодаси борасидаги тажриба билан бойитишга эришгани натижасида икки халқ театр санъатининг бадиий услуб ва ифода воситалари яқинлашгани аниқлангани Ўзбекистон композиторлари ва бастакорлари уюшмаси томонидан 2025-йил 25-сентябрда ўтказилган Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган фан арбоби, санъатшунослик фанлари доктори, профессор Файзулло Кароматлининг 100 йиллигига бағишланган тадбирда илмий жиҳатдан асослаб берилган (Ўзбекистон композиторлари ва бастакорлари уюшмасининг 2025-йил 27-октябрдаги 01-04/69-190-cон маълумотномаси). Натижада профессор Файзулло Кароматлининг ижодий йўналиши билан уйғун бўлиб, ўзбек ва тожик санъати ўртасидаги ижодий ҳамкорлик ғоясини қўллаб-қувватлади ва тадқиқотчининг илмий изланишлари маънавий жиҳатдан эътироф этилган;
Бухоро амирлиги даврида анъанавий театр шакллари – масхарабозлик, қўғирчоқбозлик, созандалик, хонандалик ва қиссахонлик каби халқ ижрочилик маданиятининг ривожлангани натижасида ХХ асрнинг бошларида Бухорода илк профессионал драма труппаси ташкил топиб, кейинчалик Бухоро вилояти мусиқали драма театрига айлангани аниқлангани ва ХХ аср бошларида Бухоро театри таркибида фаолият юритган яҳудий труппанинг ўзбек жамоаси билан ўзаро ижодий таъсири асосида театрнинг саҳна маданияти, драматургияси ҳамда актёрлик ижро услубида янги реалистик образ яратиш усуллари, саҳна нутқи маданиятига эътиборнинг кучайиши, мизанссена ва саҳна ҳаракатини замонавийлаштириш, драматургик конфликтни теран ифодалаш ҳамда персонаж психологиясини очишга йўналтирилган ижро услуби каби янги бадиий тенденсиялар шаклланиб, Бухоро театри миллий саҳна санъатининг ривожланишида муҳим босқични ташкил этгани исботланганини асословчи илмий хулосаларлан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Маърифат” ижодий бирлашмаси” давлат муассасаси таркибидаги “Ўзбекистон тарихи” телеканали “Тарих майдони” кўрсатувида фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Маърифат” ижодий бирлашмаси” давлат муассасаси таркибидаги “Ўзбекистон тарихи” телеканалининг 2025-йил 28-октябрдаги 01-33/810-сон маълумотномаси). Натижада Бухоро вилояти мусиқали драма театрининг шаклланиш ва ривожланиш тарихи ҳақидаги маълумотлар томошабинда Бухоро театри тарихи ҳақида аниқ тасаввур ҳосил қилишга ҳамда эстетик қарашларини шакллантиришга хизмат қилган.