Серимбетова Руфия Сарибаевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Қорақалпоғистон Республикаси шароитида аҳолида қон тизими ва қон айланиши коʻрсаткичларининг ёшга богʻлиқ оʻзгарувчанлиги», 03.00.08 – Одам ва ҳайвонлар физиологияси (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: Б2022.4.PhD/Б838.
Илмий раҳбар: Мамбетуллаева Светлана Мирзамуратовна, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қорақалпоқ давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қорақалпоқ давлат университети, PhD.03/29.12.2023.В.20.10.
Расмий оппонентлар: Шахмурова Гулнара Абдуллаевна, биология фанлари доктори, профессор; Джаббарова Гулчехра Мухаммед-Каримовна, биология фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Қорақалпоғистон Республикаси шароитида аҳолининг қон ва қон айланиш тизими кўрсаткичларининг ёшга боғлиқ ўзгаришларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк маротаба тизимли ёндашув асосида одамларнинг оптимал меҳнат ёшига мос келадиган онтогенез босқичларида қон тизимининг динамикаси комплекс аниқланган;
организмнинг адаптацион потенсиалини баҳолаш датурли функсионал кўрсаткичларнинг аҳамиятлилик даражаси ёш хусусиятлари билан белгиланиши аниқланган;
қон таркибий қисмларининг ҳолати бўйича олинган натижалар (қизил қон ҳужайраларининг морфологик ва функционал хусусиятлари, уларнинг микроелементли таркиби) ёшга боғлиқ ўзгаришларнинг ривожланиши ва ривожланишининг факториал концепциясини аниқлаштирган;
Қорақалпоғистон шароитида эркак ва аёлларда организмнинг ёшга боғлиқ физиологик ўзгаришлари, шунингдек, умумий тенденсияни шакллантирувчи ёндош омиллар қондаги гемоглобин консентрациясининг пасайиши кўринишида намоён бўлиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қорақалпоғистон Республикаси аҳолисида қон ва қон айланиш тизими параметрларининг ёшга боғлиқ ўзгарувчанлигини баҳолаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
аҳоли ҳаётининг турли даврларида қон ва қон айланиш тизимининг функсионал ҳолатини башорат қилиш бўйича ишлаб чиқилган тавсиялар Қорақалпоғистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг амалий фаолиятига татбиқ этилган (Қорақалпоғистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг 2024 йил 29 июлдаги 01/18-2483-сон маълумотномаси). Натижада, Қорақалпоғистонда инсон организмига салбий таъсирни камайтириш ва экологик вазиятни юмшатиш бўйича чора-тадбирларни амалга ошириш имконини берган;
Қорақалпоғистон Республикаси аҳолисининг ёшга боғлиқ ўзгаришларини ривожлантиришнинг омилий консепсияси бўйича ишлаб чиқилган тавсиялар Қорақалпоғистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг амалий фаолиятига жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2024 йил 6 августдаги 01/4540-сон маълумотномаси). Натижада, Қорақалпоғистоннинг қурғоқчил ҳудудларида ноқулай экологик шароитда аҳоли саломатлигини муҳофаза қилиш чора-тадбирларини ташкил этиш имконини берган.
