Собитов Ўлмасбой Тожахмедовичнинг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Суғориладиган гипсли тупроқларнинг хосса-хусусиятлари ва улардан самарали фойдаланишнинг илмий асослари», 03.00.13 – Тупроқшунослик (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.DSc/B282.
Илмий маслаҳатчи: Абдурахмонов Нодиржон Юлчиевич, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тупроқшунослик ва агрокимёвий тадқиқотлар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тупроқшунослик ва агрокимёвий тадқиқотлар институти, DSc.25/30.12.2019.Qx/Б.43.01.
Расмий оппонентлар: Юлдашев Ғулом, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор; Исақов Валижон Юнусович, биология фанлари доктори, профессор; Жаббаров Зафаржон Абдукаримович, биология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Гулистон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: суғориладиган гипсли тупроқларнинг хосса-хусусиятларини аниқлаш ва унумдорлигини баҳолаш орқали улардан самарали фойдаланишнинг илмий асосларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ҳудудлардаги автоморф, ярим гидроморф ва гидроморф суғориладиган тупроқларнинг агрофизикавий, агрокимёвий, кимёвий ва физик-кимёвий хоссаларининг ўзгариши тупроқларнинг гипслашганлик даражаси, гипс чуқурлиги ва қалинлигига боғлиқ эканлиги аниқланган;
суғориладиган ҳудудларда гипслашмаган (0-5%) тупроқлардан кучли гипслашган (20-40%) тупроқлар томон сувга чидамли макроагрегатлар миқдори ва сув ўтказувчанлик қобилиятининг камайиши ҳамда тупроқ ҳажм оғирлиги (1,40-1,73 г/см3) ва максимал гигроскопик намликни ортиб бориши илмий асосланган;
яримгидроморф ва гидроморф тупроқларнинг гипслашганлик даражасини ортиши билан тупроқ сингдириш комплексида калцийга нисбатан магний катионининг улуши ортиб (1,5-3,0 баробар кўп) бориши аниқланган; 
ҳудудлар суғориладиган гипсли тупроқларининг мелиоратив ҳолати баҳоланган ҳамда шўрланишнинг ортиши тупроқлар таркибидаги гипснинг турли миқдорларига боғлиқ эмаслиги асосланган;
гипсли тупроқларнинг гипслашганлик даражаси билан тупроқ хоссалари ўртасида тўғри (р=0,51-0,83) ҳамда гипслашганлик даражаси билан ғўза экини ҳосилдорлиги ўртасидаги тескари коррелятив боғланишлар мавжудлиги аниқланган;
суғориладиган тупроқлардаги гипс миқдори ва уларда йетиштирилаётган асосий экинлар ҳосилдорлиги ўртасидаги боғлиқликлар асосида амалдаги гипслашганлик даражаси бўйича тасниф республикамизнинг бугунги тупроқ шароитига мослаштирилган ва гипслашганлик даражаси (гипслашмаган <5%, кучсиз гипслашган 5-10%, ўртача гипслашган 10-20%, кучли гипслашган 20-40% ва жуда кучли гипслашган >40%) таснифи такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Суғориладиган гипсли тупроқларнинг хосса-хусусиятлари ва улардан самарали фойдаланишнинг илмий асослари бўйича олинган илмий ва амалий натижалар асосида:
«Марказий Фарғона суғориладиган гипсли тупроқлари ва улардан самарали фойдаланиш бўйича тавсиялар» ва «Мирзаобод тумани суғориладиган гипсли тупроқлари ва улардан самарали фойдаланиш бўйича тавсиялар» ҳудудларда амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновасиялар Миллий марказининг 2025 йил 15 октябраги 05/04-04-689-сон маълумотномаси). Натижада, мазкур тавсиялар суғориладиган тупроқларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилашга, унумдорлигини қайта тиклашга, агротехник тадбирларни тўғри олиб бориш орқали йер ресурсларидан самарали фойдаланишга қаратилган чора-тадбирлар белгилашда қўлланма сифатида хизмат қилган;
Марказий Фарғона ҳудудида жойлашган Учкўприк тумани Ф.Шамсиддинов номли ва Мирзаобод тумани Ғ.Юнусов номли массивлари учун 1:10000 масштабли суғориладиган тупроқларнинг гипс қатлам бошланиш чуқурлиги ва гипс қатлам қалинлиги картограммалари суғориладиган йер майдонларида амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инноваясилар Миллий марказининг 2025 йил 15 октябраги 05/04-04-689-сон маълумотномаси). Натижада, мазкур картографик материаллар массивдаги йердан фойдаланувчи субъектлар, агрокластерлар, фермер ва деҳқон хўжаликларида гипсли қатлам бошланиш чуқурлиги ва гипсли қатлам қалинлигини ҳисобга олган ҳолда қишлоқ хўжалиги экинларини танлаш ва жойлаштириш, суғориш меъёрларини ва бошқа агротадбирларни тўғри белгилаш имконини берган;
Марказий Фарғона ҳудудида жойлашган Учкўприк тумани Ф.Шамсиддинов номли ва Мирзаобод тумани Ғ.Юнусов номли массивлар тупроқлари таркибидаги гипс миқдоридан келиб чиқиб, 1:10000 масштабли гипслашганлик даражалари бўйича картограммалари ҳудудлардаги суғориладиган ўтлоқи саз ҳамда бўз-ўтлоқи тупроқли йер майдонларида амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновасиялар Миллий марказининг 2025 йил 15 октябраги  05/04-04-689-сон маълумотномаси). Натижада, мазкур картографик маълумотлари қийин мелиорацияланадиган тупроқ хоссаларини яхшилашга қаратилган тадбирларни белгилашга имкон берган;
тадқиқот объекти суғориладиган ўтлоқи саз ҳамда бўз-ўтлоқи тупроқларининг гипслашганлик даражалари, гипсли қатлам чуқурлиги ва қалинлиги бўйича олинган маълумотлар натижалари асосида гипсли суғориладиган тупроқларнинг 3Д картаси Учкўприк туманининг Ф.Шамсиддинов номли ва Мирзаобод туманининг Ғ.Юнусов номли массивларида амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновасиялар Миллий марказининг 2025 йил 15 октябраги  05/04-04-689-сон маълумотномаси). Натижада, гипсли суғориладиган тупроқларнинг 3Д картаси асосида йерларни шудгорлаш, чуқур юмшатиш, суғориш каби агротехник тадбирларни белгилашга имкон берган.