Таджибаева Райхонахон Мухаммаджон қизининг
педагогика фанлари боʻйича фалсафа доктори (PhD)
диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон.
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Рақамли технологиялар асосида бўлажак ўқитувчиларнинг когнитив компетентлигини ривожлантириш”, 13.00.02 Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (информатика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.2.PhD/Ped 5171
Илмий раҳбар: Махмудова Дилфуза Мелиевна, педагогика фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қўқон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи: Андижон давлат техника институти ҳузуридаги илмий даражалар берувчи PhD.03/30.09.2020.Т.124.01 рақамли Илмий кенгаш асосида тузилган бир марталик Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Абдуллаева Насиба Жўраевна, педагогика фанлари доктори, профессор, Ходжаев Бегзод Худойбердиевич педагогика фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Наманган давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади. Олий таълим муассасаларида бўлажак ўқитувчиларнинг когнитив компетентлигини ривожлантиришда рақамли технологиялардан фойдаланиш методикасини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
бўлажак ўқитувчиларнинг когнитив компетентлигини ривожлантиришда рақамли технологияларнинг дидактик имкониятлари инсон омилисиз талаба фаоллигини мониторинг қилишда метакогнитив-ахборотли контентни эмоционал-мотивацион, ижтимоий-коммуникатив компонентларда персонал қайдларда мақбуллаштириш асосида аниқлаштирилган;
рақамли технологиялар воситасида бўлажак ўқитувчиларнинг когнитив компетентлигини ривожлантириш модели «Дигитал Блоом-Метаcогнитион» комбинациясида талабаларнинг академик-ижтимоий траекториясини индивидуал тузишга йўналтирилган методик комплексни апликатив имкониятларга кўра алгоритмик қўллаш асосида такомиллаштирилган;
рақамли таълим шароитида бўлажак ўқитувчиларнинг когнитив компетентлигини ривожлантириш технологиялари ўзлаштириш жараёнини мултимедиали контентда прогрессив динамикада ташкил этишга қаратилган интерактив дастурлар ва онлайн платформалар (каҳоот)ни комплекслашган курс бўлимларига интеграциялаш асосида такомиллаштирилган;
мустақил таълимни рақамлаштириш воситасида талабаларнинг когнитив компетентлигини баҳолаш мезонлари “Мустақил таълим” платформаси алгоритмлари (cнн, рнн) ва баҳолаш метрикаларига рефлексив назорат элементларини адаптациялаш ҳамда назарий маълумотлар интеграциясини модификациялаш асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Рақамли технологиялар ёрдамида бўлажак ўқитувчиларнинг когнитив компетентлигини ривожлантириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
бўлажак ўқитувчиларнинг когнитив компетентлигини ривожлантиришда рақамли технологияларнинг дидактик имкониятлари инсон омилисиз талаба фаоллигини мониторинг қилишда метакогнитив-ахборотли контентни эмоционал-мотивацион, ижтимоий-коммуникатив компонентларда персонал қайдларда мақбуллаштиришга доир таклиф ва тавсияларидан «Информатиканинг назарий асослари» номли ўқув қўлланмани яратишда фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023-йил 22-декабрдаги 537-сонли буйруғи 537-493 рақамли гувоҳнома). Натижада, ОТМ ўқитувчиларининг «Информатика ва рақамли технологиялари» фанини ўқитишда рақамли технологияларни тадбиқ этиш самарадорлиги ошган;
рақамли технологиялар воситасида бўлажак ўқитувчиларнинг когнитив компетентлигини ривожлантириш модели «Дигитал Блоом-Метаcогнитион» комбинациясида талабаларнинг академик-ижтимоий траекториясини индивидуал тузишга йўналтирилган методик комплексни апликатив имкониятларга кўра алгоритмик қўллашга оид амалий таклиф ва тавсияларидан ФЗ-2020010829-рақамли «Талаба ёшлар илмий фаолиятида амалий кўникмаларни шакллантиришнинг инновацион механизмлари» (2019-2021 йй) мавзусидаги амалий лойиҳасининг дастурий таъминотини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон миллий университетининг 2025-йил 21-январдаги 04/11-1576-сон маълумотномаси). Натижада, талабаларнинг билимни қайта ишлаш, онгли равишда назорат қилиш, ўз фикрлаш фаолиятини баҳолаш ва бошқариш каби метакогнитив компетенсиялари рақамли фаолият жараёнида изчил шаклланиши таъминланди;
рақамли таълим шароитида бўлажак ўқитувчиларнинг когнитив компетентлигини ривожлантириш технологиялари ўзлаштириш жараёнини мултимедиали контентда прогрессив динамикада ташкил этишга қаратилган интерактив дастурлар ва онлайн платформалар (каҳоот)ни комплекслашган курс бўлимларига интеграциялашга доир амалий таклиф ва тавсиялардан «Ўзбекистон» телерадиоканалида 2022-2024 йилларда эфирга узатилган «Таълим ва тараққиёт», «Ўзбекистон ёшлари», «Болалар ва биз» дастурлари сенарийсини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси «Ўзбекистон 24» ижодий бирлашмасининг 2025-йил 11 февралдаги 05-09-160-сон маълумотномаси). Натижада таълим платформаларини яратиш ва амалиётга тадбиқ этишдаги замонавий талабларни аниқлаш имконияти оширилган;
мустақил таълимни рақамлаштириш воситасида талабаларнинг когнитив компетентлигини баҳолаш мезонлари “Мустақил таълим” платформаси алгоритмлари (cнн, рнн) ва баҳолаш метрикаларига рефлексив назорат элементларини адаптациялаш ҳамда назарий маълумотлар интеграциясини модификациялашга доир амалий таклиф ва тавсиялардан «Талабалар учун мустақил таълим мобил иловаси (Баcкенд қисми)» ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновасиялар вазирлиги, Олий таълимни ривожлантириш тадқиқотлар марказининг 2025-йил 17-февралдаги 02/01-01-60-сонли маълумотномаси). Натижада мустақил таълимни ташкил этиш самарадорлиги ошган.
