Обидова Шохсанам Акромжон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Асаб касалликларида фойдаланиладиган янги озиқ-овқат қоʻшилмаларини олиш ва уларни синфлаш», 02.00.09 – Товарлар кимёси, 14.00.41 – Халқ табобати (кимйо фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.PhD/К886.
Илмий раҳбарлар: Асқаров Иброҳим Раҳмонович, кимйо фанлари доктори, профессор; Хакимов Насрулла Сабирович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат университети, DSc.03/29.10.2021.К/Т.60.05.
Расмий оппонентлар: Хўжаев Вахобжон Умарович, кимё фанлари доктори, профессор; Мўйдинов Нурилло Тўхтарович, кимё фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Фарғона давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Валериана оффиcиналис л. илдиз ва илдизпоя, Матриcариа чамомиллал гуллари, Мелисса оффиcиналис л. ер устки қисми, Уртиcа диоиcал барглари, Ҳупе риcум перфоратум л ер устки қисми Жасминум л. гуллари композицияси асосида халқ табобати учун озиқ-овқат қошилмалари ишлаб чиқиш ҳамда олинган янги товарларни ТИФ ТН бўйича синфлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Фарғона водийсида етиштирилган Валериана оффиcиналис Л., Матриcариа чамо милла Л., Мелисса оффиcиналис, Уртиcа диоиcа Л., Ҳйпериcум перфоратум Л. ҳамда Жасми нум Л. ўсимликларининг таркибидаги макро- ва микроелементлар индуктив боғланган плазмали масс-спектрометрия усули ёрдамида аниқланиб К, П, Мг, Фе, Зн, Cа, На каби асосий элементларнинг юқори миқдорда тўпланиши исботланган;
мазкур ўсимликларнинг экстрактларининг ин витро шароитида антиоксидант фаоллик лари АФ% қийматлари асосида тизимли баҳоланиб, мос равишда юқори кўрсаткичлар исботланган;
“Ас-Сабр” ва “Ас-Седан” озиқ-овқат қўшилмаларининг элемент таркиби (ИБП-ОЕС) усулида аниқланиб, К, Мг, Фе, Cа, Мн, На, П, Си каби ҳаётий зарур элементлар юқори миқдорда сақланиши аниқланган;
“Ас-Сабр” ва “Ас-Седан” озиқ-овқат қўшилмалари таркибидаги сувда эрувчан Б гурух витаминлари Б1, Б2, Б6, Б9, C ва фенол бирикмалар салицил кислота, кверсетин, рутин, галл кислотаси ЮССХ усулида исботланган;
“Ас-Сабр” ва “Ас-Седан” озиқ-овқат қўшилмаси асаб касалликларини чақирув чи ксилолга нисбатан диен конъюгатлари, супероксид дисмутаза (СОД), каталаза, малондиалдегид (МДА) ва оқсил миқдори ферментларининг юқори каталитик фаоллиги биологик оксидланиш жараёнларини ингибирлаб, қайтара олиш хоссасини намоён қила олиши ИФА усули орқали исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Валериана оффиcиналис Л., Матриcариа чамомилла Л, Мелисса оффиcиналис, Уртиcа диоиcа Л., ҳупериcум перфоратум Л., Жасминум доривор ўсимликлар қисмлари асосида халқ табобати учун товарлар олиш ва уларни синфлаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Валериана оффиcиналис Л., Матриcариа чамомилла Л, Мелисса оффиcиналис, асосида “Ас-Сабр” ҳамда Уртиcа диоиcа Л., ҳупериcум перфоратум Л., Жасминум композит сияси асосида “Ас-Седан” номли йанги озиқ-овқат қўшилмасини ишлаб чиқариш технологик йўриқномаси (ТЙ 303271760-03:2025) ишлаб чиқилган ва Оъзбекистон Республикаси Президент Админстрацияси ҳузуридаги Санитарийа-епидемиологик назорат Бош бошқармаси томонидаги Санитар-епидемиологик хулоса берилган (Оъзбекистон Республикаси Президент Админстрацияси ҳузуридаги Санитарийа-епидемиологик назорат Бош бошқармасининг 2025 йилдаги 021928-сон сон хулосаси) Натижада, Валериана оффиcиналис Л., Матриcариа чамомилла Л, Мелисса оффиcиналис, Уртиcа диоиcа Л., Ҳупери cум перфоратум Л., Жасминум асосида шифобахш озиқ-овқат қўшилмаларини ишлаб чиқариш имконини берган;
“Ас-Сабр” ва “Ас-Седан” номли йанги озиқ-овқат қўшилмалари товар сифатида синфланиб, уларга ташқи иқтисодий фаолият товарлар номенклатураси бўйича “Валериана оффиcиналис Л., Матриcариа чамомилла Л, Мелисса оффиcиналис, Уртиcа диоиcа Л., Ҳупериcум перфоратум Л., Жасми нум доривор ўсимликлар асосида тайёрланган, таркибида Б, C, ПП каби витаминлар, рутин, кверсетин, апигенин каби флавоноидлар, фойдали, элементлари каби табиий бирикмалар сақлаган табиий озиқ-овқат қўшилмалари” учун – 1212 30 150 9 товар код рақами ишлаб чиқилиб давлат божхона қўмитаси томонидан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси Марказий божхона лабораториясининг 2024-йил 4-декабрдаги № 17/05-24-2125 – сон маълумотномаси). Натижада, Валериана оффиcиналис Л., Матриcариа чамомилла Л. каби ўсимликлар асосида ишлаб чиқилган товарларни экспорт ва импортида тўғри деклорациялаш имконини берган.