Азизова Шалола Искандаровнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Болаларда даволовчи-профилактик тиш пасталарининг кариесга қарши самарадорлигини қиёсий ўрганиш”, 14.00.21 – Стоматология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: №B2023.2.PhD/Tib3594.
Илмий раҳбар: Худанов Бахтинур Ойбутаевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети.  DSc.04/30.12.2019.Tib.59.01.
Расмий оппонентлар: Маслак Елена Ефимовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия Федерацияси); Гулямов Суръат Саидвалиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот: Брюссел Эркин университети (Бельгия).
Диссертациянинг йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади даволовчи-профилактик тиш пасталарининг 15 ёшли болаларда кариесга қарши профилактик самарадорлигини қиёсий баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
болаларда қўлланилган тиш пастаси турига қараб уларда ТЭР тести усули билан тиш эмалининг деминерализацияга чидамлилигини баҳолаш асосида эмал резистентлиги ошириш учун тиш пастасининг самарали таркиби аниқланган;
болалар тиш пасталари таркибидаги фтор миқдорини аниқлаш бўйича услубий ёндашув ва тегишли лаборатория мезонлари ишлаб чиқилган; 
тиш пасталарининг асосий орал патогенларга (Streptococcus mutans, Lactobacilli, Candida Albicans) қарши антимикроб фаоллигини баҳолаш мезонлари ишлаб чиқилган;  
мактаб ёшидаги болалар учун кариес ривожланиш хавфи даражасини ҳисобга олган ҳолда тиш пасталарини индивидуал танлаш бўйича “15 ёшли болалар учун тиш пастасини танлаш” компьютер дастури ишлаб чиқилган;
15 ёшли болаларда турли фаол компонентлар (натрий фторид, аргинин, гидроксиапатит ва калций) билан кариесга қарши самарадорликка эга тиш пастасининг энг самарали таркиби аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Болалик даврида тиш кариеси ривожланишига қарши турли хил тиш пасталаридан фойдаланиш самарадорлигини ўрганиш бўйича олинган маълумотлар асосида:
биринчи илмий янгилик: болаларда қўлланилган тиш пастаси турига қараб уларда ТЭР тести усули билан тиш эмалининг деминерализацияга чидамлилигини баҳолаш асосида эмал резистентлиги ошириш учун тиш пастасининг самарали таркиби аниқлаш бўйича ишлаб чиқилган услубий ёндашув Тошкент давлат стоматология институти Мувофиқлаштирувчи-эксперт кенгаши томонидан тасдиқланган “Определение содержания фтора в зубных пастах: методика и практические рекомендации” мавзусидаги услубий тавсияномаси мазмунига сингдирилган (2025 йил 12 февралдаги 01-р/70-сон баённома). Мазкур услубий тавсиянома Тошкент шаҳар Юнусобод тумани 2-сон стоматология поликлиникасининг 03.04.2025 йилдаги 112-14-206-доп/2025-сон ҳамда Тошкент шаҳар Яшнобод тумани 4-сон стоматология поликлиникасининг 02.04.2025 йилдаги 54-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 22.05.2025 йилдаги 18/63-сон маълумотномаси). Ижтимоий самарадорлиги: мазкур ёндашув болаларда тиш эмалининг резистентлигини ошириш, кариес келтириб чиқарувчи омиллар таъсирини камайтириш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: фторнинг оптимал концентрациясига эга тиш пасталаридан фойдаланиш ўртача бир бола учун йилига камида 3 та тишни кариесга чалиниш ва унинг даволанишга бўлган эҳтиёжини камайтирди. Хулоса: ушбу илмий янгилик болаларда кариес ва унинг асоратларининг олдини олиш ва иқтисодий самарадорликни ошириш имконини берди.
иккинчи илмий янгилик: болалар тиш пасталари таркибидаги фтор миқдорини аниқлаш бўйича ишлаб чиқилган услубий ёндашув ва тегишли лаборатория мезонлари Тошкент давлат стоматология институти Мувофиқлаштирувчи-эксперт кенгаши томонидан тасдиқланган “Определение содержания фтора в зубных пастах: методика и практические рекомендации” мавзусидаги услубий тавсияномаси мазмунига сингдирилган (2025 йил 12 февралдаги 01-р/70-сон баённома). Мазкур услубий тавсиянома Тошкент шаҳар Юнусобод тумани 2-сон стоматология поликлиникасининнг 03.04.2025 йилдаги 112-14-206-доп/2025-сон ҳамда Тошкент шаҳар Яшнобод тумани 4-сон стоматология поликлиникасининг 02.04.2025 йилдаги 54-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 22.05.2025 йилдаги 18/63-сон маълумотномаси). Ижтимоий самарадорлиги: мазкур усул болаларда тиш эмалининг резистентлигини ошириш, кариес ўсишини камайтириш ва оғиз бўшлиғи гигиенаси кўрсаткичларини яхшилаш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: фторидларнинг оптимал концентрациясига эга пасталардан мунтазам фойдаланиш бир бола учун йилига камида 2 та тишни пломбалашга бўлган эҳтиёжни камайтирди, бу ҳар бир бемор учун тахминан 240 минг сўмни ва 1000 нафар бола учун 240 миллион сўмдан ортиқ маблағни тежаш имконини беради. Хулоса: ушбу илмий янгилик болаларда кариес профилактикасининг самарали ва иқтисодий асосланган моделини яратиш имконини берди.
учинчи илмий янгилик: тиш пасталарининг асосий орал патогенларга (Streptococcus mutans, Lactobacilli, Candida Albicans) қарши антимикроб фаоллигини баҳолаш мезонлари ишлаб чиқилган бўлиб, Тошкент давлат стоматология институти Мувофиқлаштирувчи-эксперт кенгаши томонидан тасдиқланган “Эффективность антимикробного действия зубных паст против основных оральных патогенов” номли услубий тавсияномага киритилган (2025 йил 20 февралдаги 01-р/69-сон баённома). Тошкент шаҳар Юнусобод тумани 2-сон стоматология поликлиникасининг 02.04.2025 йилдаги 54-сонли буйруғи ва Тошкент шаҳар Яшнобод тумани 4-сон стоматология поликлиникасининг 02.04.2025 йилдаги 54-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 22.05.2025 йилдаги 18/63-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: микробларга қарши фаоллиги тасдиқланган пасталарни қўллаш патоген микрофлора сонини камайтиришга, гигиена кўрсаткичларини яхшилашга ва болаларда кариеснинг ўсиш суръатларини секинлаштиришга ёрдам берди. Иқтисодий самарадорлик: пасталардан фойдаланиш кариеснинг асоратланган шакллари частотасини ва уларни даволаш харажатларини камайтириш, оила ва давлат бюджетига юкни камайтириш имконини берган. Хулоса: ушбу илмий янгилик болаларга стоматологик ёрдам кўрсатишнинг профилактик йўналишини кучайтирди ва сезиларли ижтимоий-иқтисодий самарани кўрсатди.
тўртинчи илмий янгилик: мактаб ёшидаги болалар учун кариес ривожланиш хавфи даражасини ҳисобга олган ҳолда тиш пасталарини индивидуал танлаш бўйича “15 ёшли болалар учун тиш пастасини танлаш” компьютер дастури ишлаб чиқилди ва синовдан ўтказилди, у 21.02.2025 йилдаги DGU 47956-сонли гувоҳнома билан тасдиқланган. Дастур Тошкент шаҳар Юнусобод тумани 2-сон стоматология поликлиникасининг 03.04.2025 йилдаги 112-14-206-ДОП/2025-сонли буйруғи ва Тошкент шаҳар Яшнобод тумани 4-сон стоматология поликлиникасининг 02.04.2025 йилдаги 54-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 22.05.2025 йилдаги 18/63-сонли хулосаси). Ижтимоий аҳамияти: дастурдан фойдаланиш кариеснинг шахсий профилактикасини амалга ошириш, болалар ва ота-оналарнинг гигиена воситаларидан фойдаланиш интизомини ошириш ва барқарор профилактика кўникмаларини шакллантириш имконини берган. Иқтисодий самарадорлик: дастурни қўллаш профилактика чораларини оптималлаштирди, стоматологик ёрдамга мурожаатлар сонини камайтирди ва ресурсларни тежашни таъминлади. Хулоса: ушбу янгилик клиник ва иқтисодий самарадорлиги исботланган, стоматологик муассасаларда ва мактаб профилактика дастурларида фойдаланиш учун тавсия этилган.
бешинчи илмий янгилик: болаларда турли фаол компонентлар (натрий фторид, аргинин, гидроксиапатит ва калций) билан кариесга қарши самарадорликка эга тиш пастасининг энг самарали таркибини аниқлаш мезонлари Тошкент давлат стоматология институти Мувофиқлаштирувчи-эксперт кенгаши томонидан тасдиқланган “Определение содержания фтора в зубных пастах: методика и практические рекомендации” мавзусидаги услубий тавсияномаси мазмунига сингдирилган (2025 йил 12 февралдаги 01-р/70-сон баённома). Мазкур услубий тавсиянома Тошкент шаҳар Юнусобод тумани 2-сон стоматология поликлиникасининнг 03.04.2025 йилдаги 112-14-206-доп/2025-сон ҳамда Тошкент шаҳар Яшнобод тумани 4-сон стоматология поликлиникасининг 02.04.2025 йилдаги 54-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 22.05.2025 йилдаги 18/63-сон маълумотномаси). Ижтимоий самарадорлиги: мазкур усул болаларда самарали тиш пастасини танлаш ва оғиз бўшлиғи гигиенаси кўрсаткичларини яхшилаш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: натрий фторид, аргинин, гидроксиапатит ва калций сақловчи тиш пасталари болаларда йилига ўртача 3 та тишни кариес бўлишидан ҳимоя қилиш имконини беради. Хулоса: ушбу илмий янгилик 15 ёшли болалар учун тиш пастасининг самарали формулаларини танлаш ва кариеснинг олдини олиш имконини берди.

 

Yangiliklarga obuna bo‘lish