Умматова Раъно Шагдаровнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Юқори хавф гурухидаги ҳомиладор аёлларда массив акушерлик қон кетишининг олдини олишни оптималлаштириш» 14.00.01 – Акушерлик ва гинекология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.2.PhD/Tib3468.
Илмий рахбар: Юсупов Усман Юлдашевич тиббиёт фанлари доктори.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий амалий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.04/30.11.2023.Tib.114.01.
Расмий оппонентлар: Бабажанова Шахида Дадажановна, тиббиёт фанлари доктори; Султанов Саидазим Насирович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: юқори хавф гурухидаги ҳомиладор аёлларда патологик ва массив акушерлик қон кетишининг олдини олиш учун самарали замонавий технологияларни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор субкомпенсация босқичидаги жигар циррози билан ҳомиладор аёлларда протромбин комплекс концентратини профилактик қўллаш орқали гемостаз тизимидаги АҚТВнинг 1,4 мартага пасайиши, фибриногеннинг 2,6 мартага ортиши ҳамда ХННнинг 1,6 мартага пасайиши ҳисобига патологик ва массив акушерлик қон кетиши ҳолатларини олдини олишда юқори клиник самарадорлиги исботланган;
илк бор протромбин комплекс концентратининг икки дозада профилактик қўлланилиши қон плазмасида фибриноген ва протромбин концентрациясини меъёрлаштириши натижасида коагуляция тизимидаги патогенетик бузилишларни бартараф этиши ва ивиш каскадининг физиологик тикланишини таъминлаши исботланган;
илк бор жигар циррози билан ҳомиладор аёлларда профилактик мақсадида протромбин комплекс концентрати қўлланилиш дозаси ва қон йўқотиш ҳажми ўртасида тескари корреляцион боғлиқлиги протромбин комплекс концентрати дозаси ортиши қон йўқотиш ҳажмини камайтириши орқали туғруқдан кейинги массив қон кетиши ва ҳаёт учун хавфли асоратларнинг олдини олиши патогенетик жиҳатдан исботланган;
илк бор субкомпенсация босқичидаги жигар циррози бўлган ҳомиладор аёлларда массив акушерлик қон кетишининг олдини олиш мақсадида протромбин комплексини профилактик қўллаш орқали гемостаз тизими барқарорлигини таъминлаш, қон йўқотиш ҳажмини камайтириш ва перинатал асоратлар хавфини пасайтиришга қаратилган ҳомиладорликни олиб бориш алгоритми самарадорлиги исботланган.
IV. Тaдқиқoт нaтижaлaрининг жорий қилиниши.
Юқори хавф гуруҳидаги ҳомиладор аёлларда массив акушерлик қон кетишининг олдини олишни оптималлаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор субкомпенсация босқичидаги жигар циррози билан ҳомиладор аёлларда протромбин комплекс концентратини профилактик қўллаш орқали гемостаз тизимидаги АҚТВнинг 1,4 мартага пасайиши, фибриногеннинг 2,6 мартага ортиши ҳамда ХННнинг 1,6 мартага пасайиши ҳисобига патологик ва массив акушерлик қон кетиши ҳолатларини олдини олишда юқори клиник самарадорликка эришилганлиги бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази экспертлар кенгашининг 2024 йил 28 ноябрдаги №13 у-т/15 эксперт хулосаси асосида тасдиқланган «Жигар патологияси бўлган аёлларда массив акушерлик қон кетишларининг профилактикасида протромбин комплекси концентратидан фойдаланиш самарадорлигини баҳолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Жиззах вилояти филиали бўйича 09.12.2024 йилдаги 119-сон ҳамда Тошкент шахар филиали бўйича 10.12.2024 йилдаги 83-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 15 августдаги 23/33-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: протромбин комплекс концентрати профилактикаси массив қон кетишларнинг олдини олиб, оналар ўлимини камайтиради, даволаш харажатларини қисқартириб, туғруқдан кейинги реабилитация муддатини қисқартиради. Шунингдек, беморлар тезроқ соғлигини тиклаб, меҳнат фаолиятига қайтишига ёрдам беради ва оилада психологик барқарорликни таъминлайди. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур тадқиқотда протромбин комплекс концентратини профилактик қўллаш орқали, СЗП сарфи кескин камайди ва натижада гуруҳ бўйича умумий иқтисодий самара 11271000 сўмни ташкил этди. Бу натижа ушбу усулнинг нафақат клиник, балки иқтисодий жиҳатдан ҳам юқори самарадорлигини кўрсатади;
иккинчи илмий янгилик: илк бор протромбин комплекс концентратининг икки дозада профилактик қўлланилиши қон плазмасида фибриноген ва протромбин концентрациясини меъёрлаштириши натижасида коагуляция тизимидаги патогенетик бузилишларни бартараф этди ва ивиш каскадининг физиологик тикланишини таъминлаши исботланганлиги билан боғлиқ таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази экспертлар кенгашининг 2024 йил 28 ноябрдаги №13 у-т/15 эксперт хулосаси асосида тасдиқланган «Жигар патологияси бўлган аёлларда массив акушерлик қон кетишларининг профилактикасида протромбин комплекси концентратидан фойдаланиш самарадорлигини баҳолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Жиззах вилояти филиали бўйича 09.12.2024 йилдаги 119-сон ҳамда Тошкент шахар филиали бўйича 10.12.2024 йилдаги 83-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 15 августдаги 23/33-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ПКК профилактикаси массив қон кетиш ва қон ёқотишни камайтиради, бу оналар ҳаётини сақлашга ва соғлиқни мустаҳкамлашга олиб келади. Даволаш харажатлари камайиши ва реанимацияга бўлган эҳтиёжнинг пасайиши соғлиқни сақлаш тизими учун иқтисодий самарадорликни таъминлайди, шунингдек аёллар тезроқ реабилитацияланиб, оила ва жамиятга ижобий таъсир кўрсатади. Иқтисодий самарадорлиги: тадқиқотда протромбин комплекс концентратини қўллаш натижасида асоратлар ва қайта операциялар сонининг камайиши билан боғлиқ равишда, шифохонадаги даволаниш харажатлари 1,7 баробарга қисқарди. Шу тариқа, ҳар бир бемор ҳисобига 4934242 сўм тежамкорлик таъминланди;
учинчи илмий янгилик: илк бор жигар циррози билан ҳомиладор аёлларда профилактик мақсадида протромбин комплекс концентрати қўлланилиш дозаси қон йўқотиш ҳажми ўртасида тескари корреляцион боғлиқлиги протромбин комплекс концентрати дозаси ортиши қон йўқотиш ҳажмини камайтириши орқали туғруқдан кейинги массив қон кетиши ва ҳаёт учун хавфли асоратларнинг олдини олиш имконияти патогенетик жиҳатдан исботланганлиги бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази экспертлар кенгашининг 2024 йил 28 ноябрдаги №13 у-т/15 эксперт хулосаси асосида тасдиқланган «Жигар патологияси бўлган аёлларда массив акушерлик қон кетишларининг профилактикасида протромбин комплекси концентратидан фойдаланиш самарадорлигини баҳолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Жиззах вилояти филиали бўйича 09.12.2024 йилдаги 119-сон ҳамда Тошкент шахар филиали бўйича 10.12.2024 йилдаги 83-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 15 августдаги 23/33-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Протромбин комплекс концентрати қон кетиш ва коагулопатик асоратларни олдини олиб, даволаш харажатларини сезиларли даражада қисқартиради. Беморларнинг реабилитацияси тезлашади, туғруқдан кейинги асоратлар сони камаяди ва шифокорлар меҳнати самарадорлиги ошади. Иқтисодий самарадорлиги: протромбин комплекс концентрати қўлланилган гуруҳда кесар кесиш операциялари, қон компонентлари сарфи ва шифохонада ётқизиш муддати қисқариши ҳисобига умумий харажатлар 40% га камайди. Бу усулнинг иқтисодий самарадорлиги ҳар бир аёл учун 4934242 сўм тежамкорлик билан ифодаланади;
тўртинчи илмий янгилик: илк бор субкомпенсация босқичидаги жигар циррози бўлган ҳомиладор аёлларда массив акушерлик қон кетишининг олдини олиш мақсадида протромбин комплексини профилактик қўллаш орқали гемостаз тизими барқарорлигини таъминлаш, қон йўқотиш ҳажмини камайтириш ва перинатал асоратлар хавфини пасайтиришга қаратилган ҳомиладорликни олиб бориш алгоритми самарадорлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази экспертлар кенгашининг 2024 йил 28 ноябрдаги №13 у-т/15 эксперт хулосаси асосида тасдиқланган «Жигар патологияси бўлган аёлларда массив акушерлик қон кетишларининг профилактикасида протромбин комплекси концентратидан фойдаланиш самарадорлигини баҳолаш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Жиззах вилояти филиали бўйича 09.12.2024 йилдаги 119-сон ҳамда Тошкент шахар филиали бўйича 10.12.2024 йилдаги 83-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 15 августдаги 23/33-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: протромбин комплекси концентрати профилактикаси туфайли геморрагик асоратлар ва полиорган етишмовчилиги камайади, қон кетиш хавфи пасайади ва туғруқдан кейинги тиббий ёрдамга бўлган эҳтиёж қисқаради. Бу соғлиқни сақлаш тизимида молиявий юкни камайтиради ва аҳолида профилактик тиббий чораларга ишончни мустаҳкамлайди. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур тадқиқотда аниқланган протромбин комплекс концентрати профилактик дозалаш алгоритмини жорий этиш натижасида массив акушерлик қон кетиш асоратлари ва даволаш харажатлари камайди. Бир бемор учун ўртача харажат 15477026 сўмдан 10542784 сўмгача қисқариб, 4934242 сўм (тахминан 1,5 баравар) иқтисодий самарадорликка эришилганлиги соғлиқни сақлаш тизими учун иқтисодий жиҳатдан самарали ечим ҳисобланади;