Улканбоева Матлубахон Ҳасанбой қизининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): Замонавий ўзбек ҳикоячилигида анъанавийлик ва новаторлик (Истиқлол даври ёшлар ҳикоячилиги мисолида)10.00.02 – Ўзбек адабиёти (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.2.PhD/Fil3368
Илмий раҳбарнинг фамилияси, исми, шарифи, илмий даражаси ва унвони: Ҳамдамов Улуғбек Абдуваҳобович, филология фанлари доктори, профессор, катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Ўзбек тили, адабиёти ва фолклори институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Ўзбек тили, адабиёти ва фолклори институти, DSc.02/30.12.2019.Fil.46.01. 
Расмий оппонентлар: Улуғов Абдулла Ўзбекович, филология фанлари номзоди, профессор; Йўлдошев Нормат Темирович филология фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади замонавий ўзбек ҳикоячилигида анъанавийлик ва новаторлик масаласини ҳикоя жанридаги шаклий-услубий, ғоявий-мазмуний янгиланишлар орқали очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат: 
бадиий адабиётдан сиёсий-мафкуравий қарашларни мустаҳкамловчи восита сифатида фойдаланиш, адабий мавзу ва ғояларни бошқаришга уриниш анъана ва новаторлик муаммосининг табиий изчил ривожланишига салбий таъсир кўрсатиши илмий-назарий жиҳатдан асослаб берилган;
ижтимоий-сиёсий воқеликнинг ёзувчи бадиий тафаккурида юзага келтирадиган эврилишлар аниқланиб, адабий авлодлараро давом этган анъаналар “Ўғри” ва “Ўзбек характери”, “Кўк денгиз” ва “Биз йўқ бўламиз” каби ҳикояларнинг қиёсий бадиий-эстетик таҳлили воситасида далилланган;
янги авлод ҳикоянависларининг анъана доирасидаги модернистик изланишлари сюжет, ғоя, поетик образ ва бадиий ифодадаги янгиланишлар “Биз йўқ бўламиз”, “Саккизоёқлар ва ибодатхона”, “Овертон”, “Эйнштейн жумбоғи” каби ҳикоялар таҳлили орқали исботланган;
замонавий насрда юзага келган ҳикоя жанрининг янги шакли – драббл(митти ҳикоя)ларнинг ўзига хос хусусиятлари, генезеси, назарий асослари очиб берилган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
“Замонавий ўзбек ҳикоячилигида анъанавийлик ва новаторлик” тадқиқот иши асосида олинган илмий ва амалий натижалардан:
бадиий адабиётдан сиёсий-мафкуравий ҳукмронликни мустаҳкамловчи восита сифатида фойдаланиш, унда ифодаланадиган мавзу ва ғояларга сунъий равишда аралашиш, бошқаришга уриниш адабий жараёнда анъана ва новаторлик муаммосининг табиий ривожланиш изчиллигига путур етказиши, адабиётнинг холис, ҳаққоний тараққиёт йўлини издан чиқариши илмий-назарий жиҳатдан асослаб берилганлиги, ХХИ асрнинг дастлабки чорагидаги янги ижтимоий-сиёсий воқелик таъсирида ўзбек ҳикоячилигида аср бўйи шаклланган адабий анъаналар кутилмаган ўзгаришларга учрагани ва янги авлод ҳикоянавислари адабий жараённи янги йўналишга буришга интилишаётгани мисоллар асосида далилланганлигига доир хулоса ва тавсиялардан Давлат илмий-техник дастури доирасида 2021 – 2023-йилларда амалга оширилган ПФ-201912258-рақамли “Ўзбек адабиётининг кўп тилли (ўзбек, рус, инглиз тилларида) электрон платформасини яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил, 12-майдаги 01/4-1894 маълумотномаси). Натижада замонавий ўзбек ҳикоячилигига доир адабиётшуносликдаги мавжуд илмий хулосалар, анъанавийлик ва новаторлик билан боғлиқ мулоҳазалар янада бойитилган;
диссертациянинг адабий анъана ва унинг асосида юзага келадиган новаторлик  масаласи ижодкорнинг ижтимоий-сиёсий воқеликка холис баҳо бериши, унинг замирида шаклланаётган ва жамиятни тубдан ўзгартириб юборадиган янги эҳтиёжни бадиий идрок этиши ва бу борадаги эстетик-ижтимоий позициясида мустаҳкам тура олиш салоҳияти эканлигини исботланган хулосаларидан, шунингдек, янги авлод ҳикоянависларининг анъана доирасидаги модернистик изланишлари маҳсули сифатида сюжет, ғоя, поетик образ ва бадиий ифодадаги янгиланишлар изоҳланган ўринлардан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида филология фанлари доктори Хамрақулова Хуршида Қувватовна раҳбарлигида 2021-2022-йилларга мўлжалланган ИЛ-402104474-рақамли “Болалар адабиёти.уз мултимедиали электрон палтформа ва унинг мобил иловасини яратиш” мавзусида инновацион лойиҳани бажаришда лойиҳа доирасида фойдаланилди (Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил, 20-октябрдаги № 04/1-5026 маълумотномаси). Натижада лойиҳанинг илмий-назарий консепсияси янги фикр-мулоҳазалар билан бойишига эришилган;
тадқиқот ишидаги ёшлар ҳикоячилиги юзасидан чиқарилган хулосалар, ҳикоялардаги янгиланган образлар борасидаги таҳлил ва талқинлардан “Ўзбекистон” телерадиоканали” ДМдаги қатор эшиттиришларнинг ссенарийсини тайёрлашда (2024-2025-йилларда) фойдаланилди (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг 2025-йил, 13-октябрдаги 05-09-1615-сонли маълумотномаси). Натижада “Бедорлик”, “Адабий жараён” каби эшиттиришларнинг илмий-маърифий жиҳатдан салоҳияти ортишига, бадиий адабиётнинг тарбия воситаси сифатидаги аҳамиятини очиб беришга эришилган.

 

Yangiliklarga obuna bo‘lish