Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги ҳузуридаги Олий аттестация комиссияси

Холбоева Муслима Усмонжон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): Алишер Навоий ижодида гул ва булбул образи 10.00.02 – Ўзбек адабиёти (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № В2023.2.PhD/Fil3368
Илмий раҳбарнинг фамилияси, исми, шарифи, илмий даражаси ва унвони: Асадов Мақсуд Ҳусенович, Ўзбек тили, адабиёти ва фолклори институти директор ўринбосари, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Ўзбек тили, адабиёти ва фолклори институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Ўзбек тили, адабиёти ва фолклори институти, DSc.02/30.12.2019.Fil.46.01.
Расмий оппонентлар: Амонова Зилола Қодировна, филология фанлари доктори, профессор; Каримова Фарида Исоқовна, филология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: Ўзбек мумтоз адабиётида гул ва булбул образларининг моҳияти, юзага келиш омиллари, тарихий тараққиёти, хусусан, Алишер Навоий ижодиёти мисолида ғоявий-бадиий хусусиятларини атрофлича очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Гул ва булбул образларининг мумтоз адабиётда шаклланиш омиллари асосланиб, тадрижий тараққиёти, образ сифатида ўринлашиш тамойиллари ҳамда бадиий-эстетик хусусиятлари очиб берилган;
Шарқ мумтоз адабиётида, жумладан, ўзбек мумтоз шеъриятида Алишер Навоийгача ижод қилган шоирлар лирикасида гул ва булбул образлари қўлланган шеърлар таҳлили орқали бадиий тафаккур тадрижида ушбу тимсолларнинг тутган мавқейи асосланган;
Алишер Навоийнинг шеъриятида лирик қаҳрамон характери ва Хамса” достонларида шоир дунёқарашига хос муҳим жиҳатларни юзага чиқаришда гул ва булбул образлари бажарган бадиий вазифалар адабий матн таҳлили воситасида далилланган;
“Лисон ут-тайр” достонида гул ва булбул тимсолларининг ирфоний маъно ифодаси, хусусан, Ҳақ йўлидаги йўлчи – соликнинг маънавий камолот даражаларини тасвирлашдаги муҳим аҳамияти исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
“Алишер Навоий ижодида гул ва булбул образи” мавзуси бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Гул ва булбул образларининг мумтоз адабиётда шаклланиш омиллари, тадрижий тараққиёти, образ сифатида ўринлашиш тамойиллари ҳамда бадиий-эстетик хусусиятлари каби таҳлиллардан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2023-2024-йилларда бажарилган АЛ-662205561 рақамли “Алишер Навоий муаллифлик корпусини яратиш” (“Хазойин ул-маоний” куллиётидаги ғазаллар асосида) мавзусидаги амалий лойиҳада фойдаланилган. (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 25-июндаги 01/4-2762-сонли маълумотномаси). Натижада, муаллифлик корпуси маълумотлар базаси гул ва булбул образининг ўзбек мумтоз адабиётида ва Алишер Навоий ижодидаги ўрни, уларнинг ўзига хос хусусиятларига оид назарий маълумотлар билан бойишига эришилган.
Шарқ мумтоз адабиётида, жумладан, ўзбек мумтоз шеъриятида Алишер Навоийгача ижод қилган шоирлар лирикасида гул ва булбул образлари қўлланилган шеърларнинг ўзига хослиги далилланган ўринлардан Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси томонидан ўтказилган маънавий-маърифий анжуманларда, Алишер Навоий таваллуд санасига бағишланган “Навоийхонлик кечаларида, Адиблар хиёбонида ташкил этилган адабий учрашувларда, ёш ижодкорлар тўгараги маҳорат дарсларида фойдаланилди (Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг 2025 йил июлдаги 01-03/293-сон маълумотномаси). Бу орқали миллий адабиётимизда тўлиқ ва ишончли илмий матн ўқувчиларга, адабиёт ихлосмандларига тақдим этилишига умид уйғотади.
Алишер Навоийнинг “Хазойин ул-маоний” девонларидаги ошиқона мавзудаги шеърлар ва “Хамса” достонларидаги орифона мазмундаги байтларда гул ва булбул образларига доир таҳлиллардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси “Ўзбекистон” телерадиоканали томонидан тайёрланган “Ғазал бўстони”, “Таълим ва тараққиёт” номли дастурларнинг ссенарийларида 2023-2024-йил ҳамда 2025-йил январ ва феврал ойлари сонларида фойдаланилди (“Ўзбекистон” телерадиоканалининг 2025-йил 18-июлдаги 05-09-1168-сон маълумотномаси).
“Лисон ут-тайр” достонида инсоний камолот даражалари, солик ва фақр мақомларини тасвирлашда гул ва булбул образларининг алоҳида мавқе эгаллагани ва адабий матн моҳиятини юзага чиқаришдаги ёрқин жиҳатларини асослаш билан боғлиқ илмий хулосалардан Қўқон давлат педагаогика институтида 2022 йилда бажарилган ф.ф.д-ри профессор З.Қобилова раҳбарлигидаги АЛ-322103020 рақамли “Қўқон адабий муҳити ижодкорлари ҳаёти ва ижоди бўйича веб сайт ва платформа яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳада фойдаланилган. Натижада Навоий ижодида гул ва булбул образлари орқали ифодаланган ирфоний маъноларнинг Қўқон адабий муҳити ижодкорлари шеъриятида давом этганлигини кўрсатиб беришдаги аҳамияти илмий далиллар асосида ўз исботини топган.